Mapy i Informacje o Zagrożeniu Pożarowym Lasów

Pożary lasów stanowią jedno z najczęstszych i najbardziej niebezpiecznych zagrożeń naturalnych na naszej planecie, wpływając zarówno na środowisko, jak i na bezpieczeństwo ludzi i zwierząt. Choć natura bywa ich przyczyną, to w przeważającej większości przypadków za ogromne niszczenie lasów odpowiada działalność człowieka.

Czym są pożary lasów?

Pożar lasu to zjawisko charakteryzujące się rozprzestrzenianiem ognia na obszarach zalesionych. Historia zna wiele takich przypadków, zarówno w dawnych czasach, jak i w epoce współczesnej, szczególnie często występują one w regionach bogatych w lasy. Warto zaznaczyć, że pożary lasów oraz pożary buszu mają różne przyczyny i dynamikę rozprzestrzeniania się. W przypadku lasów, gęsta roślinność i obfite zasoby biomasy sprzyjają szybkiemu rozprzestrzenianiu ognia.

Przyczyny powstawania pożarów lasów

Pożary lasów nie występują wyłącznie z powodu naturalnych zjawisk, takich jak uderzenie pioruna lub połączenie suszy i silnego nasłonecznienia. W rzeczywistości tylko mniej niż 5% zarejestrowanych pożarów lasów na całym świecie (mierzonych liczbą, a nie spaloną powierzchnią) jest spowodowanych przyczynami pochodzenia naturalnego.

Ludzie są odpowiedzialni za większość pożarów lasów na naszej planecie. Największe zagrożenie pożarowe na obszarach leśnych powodowane jest przez osoby korzystające z letniego wypoczynku na tych obszarach oraz przez osoby zbierające owoce runa leśnego. Zagrożenie pożarowe lasów jest związane z nagminnym naruszaniem przepisów przeciwpożarowych, a przede wszystkim z używaniem ognia otwartego w lasach. Do najczęstszych przyczyn wywoływanych przez człowieka należą:

• Palenie papierosów, ognisk, użytkowanie grilli w miejscach do tego nieprzeznaczonych.
• Umyślne podpalenia.
• Wczesnowiosenne wypalanie roślinności, często będące przyczyną pojawienia się ognia w lesie.
• Nieostrożność ludzi.
• Wykarczowanie lasów pod uprawę, gdzie ogień może wymknąć się spod kontroli i rozprzestrzenić się na większy obszar.

Długotrwałe zmiany w warunkach klimatycznych, takie jak wzrost temperatur i zmniejszenie opadów, prowadzą do zwiększenia suchych i łatwopalnych materiałów w lasach, co również przyczynia się do większej podatności na pożary.

Czynniki wpływające na dynamikę rozprzestrzeniania się ognia

Pożary lasów mogą być katastrofalne, a ich dynamika zależy od wielu czynników, które wpływają na rozprzestrzenianie się ognia. Zrozumienie tych czynników jest kluczowe dla zapobiegania pożarom oraz skutecznej reakcji na nie.

• Rodzaj i stan roślinności: Gęstość lasu, typ roślinności oraz jej wilgotność mają znaczący wpływ na rozprzestrzenianie się ognia. Suche, martwe drewno i opadłe liście palą się szybko, podczas gdy żywe, wilgotne drzewa i krzewy są mniej podatne na ogień. Las jest doskonałym materiałem palnym.
• Warunki pogodowe: Wysoka temperatura, niska wilgotność powietrza i silne wiatry mogą dramatycznie zwiększyć ryzyko i intensywność pożarów lasowych. Podatność lasów na pożar zależy przede wszystkim od warunków pogodowych. Wpływają one na wilgotność ściółki, której spadek poniżej 28% znacznie zwiększa podatność na zapalenie.
• Topografia terenu: Ukształtowanie terenu także odgrywa kluczową rolę w dynamice pożarów. Ogień rozprzestrzenia się znacznie szybciej pod górę, ponieważ ciepłe powietrze i płomienie naturalnie poruszają się w górę.

Monitoring i prognozowanie zagrożenia pożarowego

W Polsce Mapa zagrożenia pożarowego lasu ustalana jest zgodnie z metodą IBL (Instytutu Badawczego Leśnictwa), która obowiązuje na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów przez jednostki organizacyjne Lasów Państwowych. Mapa ta, opracowywana codziennie (od 1 marca do 30 września) przez Laboratorium Ochrony Przeciwpożarowej Lasu, obejmuje 60 stref prognostycznych.

Prezentowana mapa pokazuje aktualne wartości wilgotności ściółki, która wpływa na jej zapalność oraz jest podstawą do wprowadzenia okresowego zakazu wstępu do lasu. Większość pożarów występuje przy najwyższym, III stopniu zagrożenia pożarowego lasu. Z reguły mają one charakter powierzchniowy, pali się poszycie leśne, zarośla i pojedyncze drzewa.

Zakaz wstępu do lasu

W przypadku utrzymującego się katastrofalnego zagrożenia pożarami, występującego najczęściej w okresie wakacyjnym, wprowadzane są okresowe zakazy wstępu do lasu. Zakaz ten zostaje wprowadzony przez nadleśniczego lub dyrektora parku narodowego, jeśli wilgotność ściółki mierzona o godzinie 9:00 jest niższa od 10% przez pięć kolejnych dni. Podstawą do wprowadzenia zakazu są określane codziennie prognozy zagrożenia pożarowego lasu.

Globalne mapy i systemy informacyjne o pożarach

Chcesz wiedzieć, gdzie aktualnie trwa pożar lasu? Istnieją narzędzia do sprawdzania, gdzie aktualnie mają miejsce pożary w Polsce, w Europie i na świecie. Obszary dotknięte pożarami lasów są pokazywane za pomocą odpowiednich symboli.

Mapa pożarów pokazuje aktywności termiczne, które informują, gdzie zarejestrowano zwiększone ciepło. Aby uzyskać więcej informacji, zazwyczaj wystarczy kliknąć myszką na ikonę ognia (lub dotknąć palcem, jeśli widok został otwarty za pomocą smartfona).

Nie ustają pożary na południu Europy i w innych częściach świata. Na mapie NASA opartej o system FIRMS (The Fire Information for Resource Management System) można zobaczyć miejsca, w których odnotowano pożary w ciągu ostatnich 3 godzin, ostatniej doby oraz w ciągu ostatnich siedmiu dni. Dane pochodzą z sensorów MODIS (Moderate-Resolution Imaging Spectroradiometer) zainstalowanych na pokładach dwóch satelitów środowiskowych Terra i Aqua oraz z sensorów VIRS na satelitach JPSS-1. Na mapie widoczne są mniejsze lub większe skupiska pożarów na całym świecie.

Konsekwencje pożarów lasów

Klęski żywiołowe zawsze były wielkim zagrożeniem dla ludzi i zwierząt, a pożary lasów stanowią zwykle duże zagrożenie dla środowiska. Siedlisko dla żyjących tam zwierząt jest niszczone, a ludzie również regularnie wpadają z ich powodu w niebezpieczne sytuacje.

Pożary lasów w ostatnich latach miały również ogromny wpływ na zmianę klimatu. Uwalniane duże ilości CO2 znacząco przyczyniają się do globalnego ocieplenia.

Ale pożar lasu ma nie tylko swoje wady: spalone obszary mogą działać jak swego rodzaju kuracja odmładzająca las, usuwając chore drzewostany i tworząc nową przestrzeń do życia. Niektóre gatunki roślin i zwierząt wykorzystują spalone środowisko jako okazję do wzrostu i rozwoju. W pierwszym roku po pożarze lasu rozwijają się różne drobne rośliny, krzewy, mchy i wiele innych. Niektóre gatunki owadów lubią też osiedlać się w świeżo wypalonej glebie i żywić się spalonym drewnem.

Zapobieganie pożarom i bezpieczne zachowanie w lesie

Najlepszą rzeczą, jaką możesz zrobić w przypadku pożarów, jest utrzymanie świadomego zachowania w lesie. Ochrona przed pożarami lasów i buszu wymaga stosowania różnych strategii prewencyjnych i reakcyjnych.

Zasady bezpieczeństwa w lesie:

• Przestrzegaj ostrzeżeń o możliwym niebezpieczeństwie pożaru w Twojej okolicy.
• Powstrzymaj się od palenia i wyrzucania papierosów w lesie.
• Zapałki i inne płonące przedmioty stwarzają duże ryzyko pożaru lasu - nie używaj ich nieostrożnie.
• Nie wyrzucaj śmieci do lasu.
• W parkach narodowych poruszajmy się tylko po wyznaczonych szlakach.

Działania prewencyjne:

Do działań prewencyjnych należą na przykład zarządzanie zasobami leśnymi w taki sposób, aby minimalizować ryzyko rozprzestrzeniania się ognia, na przykład przez kontrolowane wypalanie czy tworzenie przeciwpożarowych pasów przerywających ciągłość lasu. Monitoring i badania nad przyczynami pożarów, zarówno w lasach, jak i na terenach buszu, są niezbędne dla zrozumienia tych zjawisk i opracowywania skuteczniejszych metod ich zapobiegania oraz zwalczania.

tags: #mapa #rolnikow #pozar