Kompleksowe wsparcie dla Ochotniczych Straży Pożarnych w Małopolsce

Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) odgrywają kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa i ratownictwa w Polsce, w tym w województwie małopolskim. Ich działalność, obejmująca ratowanie życia, zdrowia, mienia oraz środowiska, jest wspierana z wielu źródeł. Poniższa artykuł przedstawia przegląd dotacji i form wsparcia, ze szczególnym uwzględnieniem środków pochodzących z Ministerstwa Sprawiedliwości oraz inicjatyw Województwa Małopolskiego.

Dotacje z Ministerstwa Sprawiedliwości dla OSP Małopolska (2017)

W 2017 roku Ochotnicze Straże Pożarne województwa małopolskiego otrzymały szansę na pozyskanie znaczących środków finansowych. Ministerstwo Sprawiedliwości przeznaczyło 10 milionów złotych w ramach drugiego naboru wniosków o dotacje celowe.

Zadania wspierane z tych środków miały być realizowane od dnia podpisania umowy do 31 grudnia 2017 roku. Podmiotami uprawnionymi do aplikowania o te dotacje były jednostki sektora finansów publicznych, w tym jednostki samorządu terytorialnego: gminy i miasta na prawach powiatu z terenu województwa małopolskiego. Dotacje te stanowiły kolejną szansę na doposażenie jednostek OSP w niezbędny sprzęt, w tym sprzęt medyczny.

Proces aplikacyjny i harmonogram

Wnioski wraz z załącznikami należało składać w formie papierowej do 10 listopada 2017 roku. Decydująca była data wpływu do Kancelarii Głównej lub Biura Podawczego Ministerstwa Sprawiedliwości, które było czynne do godziny 15:30.

Po weryfikacji i akceptacji wniosków, Dysponent Funduszu zobowiązany był niezwłocznie, nie później niż do 24 listopada 2017 roku, zamieścić ogłoszenie o wynikach naboru w Biuletynie Informacji Publicznej. Dodatkowo, podmioty aplikujące były powiadamiane o terminie i szczegółach organizacyjnych dotyczących zawarcia umów i przekazania środków finansowych.

Inne źródła finansowania Ochotniczych Straży Pożarnych

Środki z budżetu państwa i instytucji ubezpieczeniowych

Środki finansowe z budżetu państwa są przekazywane dla OSP w formie dotacji na realizację zadań określonych w art. 3 pkt 1-12 oraz art. 4 ust. na podstawie art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. Komendant Główny PSP przekazuje te środki finansowe na podstawie umowy zawartej z daną OSP. Umowa ta, pod rygorem nieważności, wymaga formy pisemnej lub złożenia oświadczenia woli w postaci elektronicznej opatrzonej podpisem zaufanym albo podpisem osobistym.

Istotnym źródłem finansowania są również wpływy instytucji ubezpieczeniowych, o których mowa w art. 38 i art. 39 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, pochodzące z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia od ognia. Rozdział tych środków określa rozporządzenie MSWiA w sprawie sposobu i trybu rozdziału środków finansowych przeznaczonych wyłącznie na cele ochrony przeciwpożarowej (Dz.U. z 2022 r. poz.).

Dofinansowanie z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW/WFOŚiGW)

Ochotnicze Straże Pożarne mogą ubiegać się o środki z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) oraz Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW). Odbywa się to na podstawie Porozumienia zawartego 23 lutego 2021 roku pomiędzy Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministrem Klimatu i Środowiska, dotyczącego współdziałania w zakresie zwalczania zagrożeń dla środowiska.

W ramach tego Porozumienia istnieje możliwość dofinansowania przedsięwzięć (NFOŚiGW i WFOŚiGW łącznie) w wysokości do 50% kosztów kwalifikowanych, w kwocie nie mniejszej niż 100 tys. zł dla danego zadania, przy założeniu wartości całkowitej danego zadania minimum 200 tys. zł. Aby ubiegać się o te środki, zainteresowana jednostka OSP powinna wystąpić z wnioskiem lub pismem do Komendanta Głównego PSP, aby została umieszczona na liście podmiotów ubiegających się o dofinansowanie.

Rola samorządów gminnych

Obowiązki gminy w zakresie zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty, w tym ochrony przeciwpożarowej, należą do zadań własnych gminy i wynikają z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2021 r., poz.). Gminy często partycypują w kosztach inwestycji OSP lub przekazują dotacje na ich działalność.

Przykładem lokalnego wsparcia jest Gmina Czchów, która w 2025 roku otrzymała pomoc finansową z Województwa Małopolskiego dla jednostek OSP. OSP w Czchowie, która w 2024 roku miała najwyższą ilość wyjazdów do zdarzeń w powiecie brzeskim, otrzymała 5 000,00 zł. Za te środki oraz 25,00 zł ze środków Gminy Czchów (całkowity koszt zadania 5 025,00 zł) zakupiono: ubranie specjalne 3-częściowe, buty bojowe oraz rękawice techniczne.

Innym przykładem jest OSP Jurków, która otrzymała 30 000,00 zł z przeznaczeniem na zakup samochodu ratowniczo-gaśniczego lekkiego. OSP Jurków zakupiła samochód Volkswagen Crafter. Całkowity koszt zadania wyniósł 393 500,00 zł, z czego 200 000,00 zł pochodziło ze środków Gminy Czchów, 160 000,00 zł z dotacji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz 3 500,00 zł ze środków własnych OSP Jurków.

Wsparcie dla OSP z budżetu Województwa Małopolskiego

Samorząd Województwa Małopolskiego konsekwentnie przeznacza znaczne środki na wspieranie Ochotniczych Straży Pożarnych, dostrzegając ich strategiczne znaczenie dla bezpieczeństwa mieszkańców.

Przegląd historycznego wsparcia (2018-2020)

• W latach 2018-2019 Samorząd Województwa Małopolskiego udzielił pomocy finansowej 54 gminom z przeznaczeniem dla jednostek OSP na zakup samochodów pożarniczych i ratowniczo-gaśniczych na łączną kwotę 2 967 450 zł.
• W 2020 roku Województwo Małopolskie skierowało ponad 898 tys. zł środków dla 57 gmin na zapewnienie gotowości bojowej jednostkom OSP dotkniętym skutkami ubiegłorocznej powodzi.
• W lipcu 2020 roku Województwo Małopolskie udzieliło pomocy finansowej dla 111 gmin na realizację prac budowlano-remontowych w remizach strażackich na łączną kwotę 2 380 967 zł (załącznik do Uchwały Nr XXIII/326/20 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 1 lipca 2020 r.).
• We wrześniu 2020 roku środki w wysokości 2 015 000 zł pozwoliły na dofinansowanie samochodów pożarniczych i ratowniczo-gaśniczych dla 53 jednostek OSP (załącznik do Uchwały Nr XXIV/362/20 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 2 września 2020 r.).

Zasady naboru wniosków na wsparcie (2020)

Zarząd Województwa Małopolskiego ogłosił w 2020 roku nabór wniosków na wsparcie finansowe gmin z przeznaczeniem dla jednostek OSP z terenu województwa małopolskiego. Dofinansowanie mogło być przeznaczone na prace budowlano-remontowe w remizach oraz zakup samochodów strażackich.

Dopuszczalne cele dotacji:

• Zakup materiałów budowlanych niezbędnych do wykonywania prac budowlano-remontowych, które zostaną wykorzystane w bieżącym roku kalendarzowym.
• Wykonanie prac budowlano-remontowych, w szczególności dotyczących części operacyjno-technicznej remizy, zagospodarowania terenu wokół niej, budowy przydomowej oczyszczalni ścieków oraz budowy systemu zbierania i zagospodarowania wód opadowych.
• Wykonanie i umieszczenie tabliczki informacyjnej o udzieleniu dotacji z budżetu Województwa Małopolskiego.
• Zakup samochodów ratowniczo-gaśniczych: lekkiego do 3 t., lekkiego od 3 t. do 7,5 t., średniego albo ciężkiego. Samochody mogły być nowe lub używane, wyprodukowane nie wcześniej niż w 2008 r. i obowiązkowo posiadały świadectwo CNBOP.

Niedopuszczalne cele dotacji:

• Finansowanie kosztów stałych działalności podmiotu ubiegającego się o dotację.
• Finansowanie kosztów dokumentacji budowlanej.
• Zakupy i zadania inwestycyjne oraz prace budowlano-remontowe nieobjęte zgłoszeniem i zawartą umową o udzieleniu dotacji.

Minimalna całkowita wartość zadania nie mogła być mniejsza niż 20 000 zł. Maksymalna wysokość dotacji mogła wynieść do 60 000 zł, natomiast minimalna wysokość dotacji to 10 000 zł. Kwota przyznanej dotacji na prace budowlano-remontowe oraz zakup samochodu mogła wynieść maksymalnie 50% całkowitych kosztów kwalifikowalnych.

Kwalifikowane były jedynie wydatki poniesione najwcześniej po podpisaniu umowy dotacji, a najpóźniej do dnia 31 grudnia 2020 r. Zadanie musiało być wykonane, odebrane i w całości zapłacone do 31 grudnia 2020 r.

Szczegóły formalne

Podmiotem uprawnionym do składania wniosków była Gmina, która mogła złożyć wniosek zarówno na prace budowlano-remontowe, jak i na zakup samochodu. Gmina mogła przekazać dotację jednostce OSP korzystającej z remizy, na którą zostanie przyznana pomoc finansowa, na realizację wnioskowanych zadań na mocy art. 32 ust. 3b ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Przekazanie dotacji było obligatoryjne w przypadku, gdy jednostka OSP posiada tytuł prawny do władania obiektem.

Ze środków dotacji pokrywane mogły być koszty udokumentowane dowodami księgowymi wystawionymi na Gminę lub, jeśli zadanie zostało powierzone do realizacji jednostce OSP, na jednostkę OSP, poniesione najwcześniej po podpisaniu umowy o udzielenie dotacji, a najpóźniej do 31 grudnia 2020 r. Złożenie formularza nie było jednoznaczne z przyznaniem pomocy finansowej, ani nie gwarantowało przyznania dotacji w wysokości wnioskowanej kwoty.

Ostateczna decyzja o przyznaniu pomocy finansowej z budżetu Województwa Małopolskiego była określana w stosownej uchwale Sejmiku Województwa Małopolskiego, po rekomendacji Zarządu Województwa Małopolskiego listy gmin do udzielenia pomocy finansowej. Szczegółowe zasady, tryb, warunki i wysokość udzielanej pomocy określały umowy zawierane pomiędzy Województwem Małopolskim a gminą, których wzór był przyjmowany odrębną uchwałą Zarządu. Niezależnie od przekazania przez Gminę dotacji jednostce OSP, za realizację zadania oraz przedłożenie stosownych dokumentów i wyjaśnień odpowiadała Gmina.

Warunkiem przystąpienia do naboru było złożenie wniosku o przyznanie pomocy finansowej w nieprzekraczalnym terminie do 15 czerwca 2020 roku (dla prac budowlano-remontowych - Załącznik Nr 1, dla zakupu samochodu - Załącznik Nr 2). Dokumenty należało składać w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Małopolskiego, Departamencie Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich, 30-017 Kraków, ul. Racławicka 56.

Projekt „Bezpieczna Małopolska” i przyszłe inwestycje (2021-2027)

Małopolska stawia na bezpieczeństwo mieszkańców, planując przeznaczyć na ten cel aż miliard złotych, w tym środki unijne z programu Fundusze Europejskie dla Małopolski 2021-2027. Aż 254 mln euro zostaną przeznaczone na zwiększenie bezpieczeństwa i gotowości cywilnej. Cały proces uzgodnień planowano zamknąć przed końcem bieżącego roku, co pozwoli na rozpoczęcie realizacji projektów jeszcze w pierwszym półroczu 2026 roku.

W ramach trzech edycji projektu „Bezpieczna Małopolska” już ponad 220 małopolskich jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych otrzymało nowoczesne samochody ratowniczo-gaśnicze. Tylko w 2025 roku przekazano 63 wozy strażackie za kwotę ponad 65 mln zł, a w 2026 roku trafią one do kolejnych 23 gmin.

Wsparcie obejmuje również inne aspekty:

• Trzy tysiące strażaków-ochotników skorzystało z kursów pierwszej pomocy.
• Z budżetu województwa w 2025 roku doposażono 827 jednostek OSP, tj. 64% wszystkich działających w regionie, przeznaczając na ten cel ponad 11 mln złotych.
• Małopolskie wsparcie obejmuje także ratownictwo górskie i wodne.

W planach jest również modernizacja wojewódzkich obiektów mostowych oraz budowa Centrum Szkoleniowo-Treningowego dla Małopolskiego Garnizonu Policji - nowoczesnego kompleksu z infrastrukturą do strzelnic, symulacji taktycznych, placem manewrowym i salami wykładowymi.

Małopolska wzmacnia także infrastrukturę krytyczną. Przykładem jest nowa siedziba Filharmonii Krakowskiej, która w sytuacji kryzysowej może pełnić rolę schronienia, zaplecza ewakuacyjnego czy miejsca koordynacji działań ratowniczych. Podobnie zaplanowano rozbudowę Szpitala Dziecięcego im. św. Ludwika, wyposażając placówkę tak, by funkcjonowała w ekstremalnych warunkach (przerwy w dostawach prądu, zakłócenia komunikacji, zagrożenia militarne).

Region inwestuje również w transport o podwójnym zastosowaniu, modernizując linie kolejowe i infrastrukturę dworców, aby umożliwić szybkie przemieszczanie się ludności lub ewakuację z terenów zagrożonych. Bezpieczeństwo energetyczne wspierane jest przez inwestycje w efektywność energetyczną, modernizację budynków, wdrażanie nowoczesnych systemów monitorowania i zarządzania energią oraz budowę magazynów energii. Planowane jest także zainwestowanie europejskich środków w budowę i modernizację sieci wodociągowych wraz z uzdatnianiem wody.

W transport, infrastrukturę i bezpieczeństwo Małopolan zainwestowano dotąd ogromne środki. Tylko na projekty z zakresu ochrony środowiska, przeciwdziałania klęskom żywiołowym czy wsparcia służb ratunkowych w ramach poprzedniej perspektywy finansowej przeznaczono ponad 640 mln zł.

Znaczenie wsparcia dla bezpieczeństwa Małopolski

Każde wsparcie udzielane przez Województwo Małopolskie na rzecz Ochotniczych Straży Pożarnych ma strategiczne znaczenie. Znacząco pozwala podnieść stopień przygotowania operacyjnego tych jednostek oraz poprawia efektywność działań ratowniczych, a tym samym zwiększa bezpieczeństwo mieszkańców Małopolski. Przeznaczone środki finansowe wpływają na polepszenie warunków pracy strażaków działających na rzecz bezpieczeństwa publicznego i ochrony środowiska, pełniących istotną rolę w zakresie ratowania życia i zdrowia oraz środowiska i mienia społeczności lokalnej.

Województwo Małopolskie podkreśla, że nawet najlepszy sprzęt nie zadziała bez wyszkolonych, odważnych ludzi. Celem jest, aby jak najwięcej Małopolan miało wiedzę, jak zachować się w sytuacji kryzysowej i potrafiło udzielić pierwszej pomocy. OSP mają w tym największy potencjał szkolenia ludności.

Małopolska pokazuje, że bezpieczeństwo to nie tylko sprzęt i budynki, ale także świadomość mieszkańców. Dlatego jednym z najważniejszych elementów budowania bezpiecznej Małopolski jest edukacja najmłodszych. Program „Mały Ratownik”, realizowany w szkołach i przedszkolach w całym regionie, uczy dzieci podstaw pierwszej pomocy, reagowania na zagrożenia oraz zasad kontaktu ze służbami ratunkowymi. Z warsztatów w 2025 roku skorzystały 233 podmioty. To inwestycja w przyszłe pokolenie, które uczy się, jak prawidłowo wezwać pomoc, jak uzyskać wodę pitną, co zrobić, gdy zawiedzie GPS.

tags: #ministerstwo #sprawiedliwosci #dla #osp #malopolska