Ospa wietrzna jest chorobą wirusową, charakteryzującą się swędzącą osutką pęcherzykową na całym ciele. Leczenie ospy polega głównie na łagodzeniu objawów, ponieważ jest to choroba wirusowa. Zazwyczaj dorośli i dzieci powyżej 12 roku życia gorzej przechodzą ospę, natomiast u młodszych dzieci przebieg jest często łagodniejszy.
Pielęgnacja zmian skórnych w ospie wietrznej
Typowym objawem ospy wietrznej jest swędząca osutka pęcherzykowa na całym ciele. Swędzącym krostkom mogą towarzyszyć inne objawy, utrzymujące się zwykle przez pierwsze 4 dni. Krost nie wolno drapać, aby zapobiec powstawaniu blizn i wtórnym zakażeniom. Skóry nie należy moczyć przez długi czas, a krostki powinny być osuszane i dezynfekowane.
Pielęgnacja zmian w miejscach intymnych
W przypadku pojawienia się krostek w miejscach intymnych, np. blisko cewki moczowej, zaleca się ostrożną pielęgnację. Pediatra może przepisać puder płynny, jednak farmaceuci często odradzają jego stosowanie ze względu na ryzyko gromadzenia się pod nim bakterii. Zdecydowanie odradza się smarowanie cewki moczowej fioletem gencjanowym, gdyż dostępne są już skuteczniejsze i bezpieczniejsze preparaty.
Alternatywnie można zastosować:
- Maść cynkową lub Sudocrem - szczególnie jeśli puder z mentolem podrażnia wrażliwe miejsca.
- Octenisept - ze względu na działanie przeciwwirusowe.
- Krem AVENE Cicalfate+ (dawniej Dermalibour+) - może być stosowany na zewnętrzne błony śluzowe, ma działanie przeciwzapalne, kojące i przeciwbakteryjne, a także wysusza, co jest idealne w czasie ospy. Może być wykorzystywany również na inne dolegliwości w przyszłości.
Kąpiele i higiena
Pomimo powszechnego przeświadczenia, codzienne kąpiele są bardzo ważne w przebiegu ospy wietrznej. Pomagają one utrzymać skórę w czystości, złagodzić świąd i zapobiec wtórnemu zakażeniu, które mogłoby prowadzić do powstania blizn. Ważne jest również dbanie o skórę głowy.
Różowa kąpiel dezynfekująca w nadmanganianie potasu
Do kąpieli można dodać nadmanganian potasu. Wystarczy kilka kryształków (lub tabletek) rozpuszczonych najpierw w szklance wody, aby woda zabarwiła się na jasnoróżowy kolor. Nierozpuszczone pozostałości nadmanganianu potasu mogą oparzyć skórę dziecka, dlatego ważne jest jego dokładne rozpuszczenie.
Dziecko powinno codziennie być kąpane krótko pod prysznicem, delikatnie umyte wodą z mydłem lub zwykle stosowanym płynem myjącym. Należy unikać długiego namaczania zmian, natomiast krótki, letni prysznic przyniesie ulgę i zmniejszy ryzyko bakteryjnego nadkażenia pęcherzyków. Po kąpieli skórę należy delikatnie osuszyć przez przykładanie czystego ręcznika (można użyć ręczników jednorazowych), bez pocierania.
Czego unikać w pielęgnacji?
Według obecnych wytycznych nie powinno się już stosować popularnych pudrów płynnych w przebiegu ospy wietrznej, ponieważ zalegają one na skórze i mogą sprzyjać rozwojowi bakterii. Wyjątkiem może być początkowy etap choroby z bardzo dużym świądem, kiedy pudry z dodatkiem składnika znieczulającego i mentolu mogą przynieść ulgę. Należy unikać wszelkich mazideł i maści, które pokrywają pęcherzyki, gdyż utrudnia to monitorowanie i może zwiększać ryzyko nadkażeń bakteryjnych.
Należy regularnie zmieniać ubranie i pościel dziecka.
Łagodzenie świądu
Uczucie swędzenia na początku ospy może być bardzo uciążliwe. Aby złagodzić świąd:
- Unikaj gorących kąpieli lub zbyt ciepłego ubioru czy pościeli.
- Dbaj o czyste i krótko obcięte paznokcie dziecka, aby zminimalizować ryzyko zakażenia przy drapaniu.
- Po konsultacji z lekarzem, można zastosować doustne leki przeciwhistaminowe, takie jak Fenistil, Zyrtec, Allertec, Clemastinum.
- Miejscowo można stosować pianki lub żele chłodzące, np. PoxClin CoolMousse, PoxOUT, Virasoothe, które przynoszą ulgę bez zasłaniania zmian. PoxClin CoolMousse należy nanosić w dużej ilości trzy razy dziennie lub każdorazowo, gdy istnieje potrzeba złagodzenia objawów. Jego skład obejmuje m.in. żel z Aloe barbadensis, betainę, pantenol, alantoinę, wyciąg z lawendy i rumianku.
Jak poradzić sobie z ospą? Co na ospę dla dziecka? więcej w opisie. #ospa #olejkinaospe #doterra
Postępowanie w przypadku rozdrapania pęcherzyka
Jeżeli dziecko rozdrapie pęcherzyk, należy przemyć rankę preparatem do odkażania ran z oktenidyną, np. Octenisept lub Neocide. Należy również starać się zabezpieczyć miejsce przed ponownym rozdrapaniem, np. poprzez użycie "przewiewnego" plasterka.
Blizny po ospie
Na świeże blizny po ospie można rozważyć stosowanie (po konsultacji lekarskiej) żeli lub plastrów silikonowych, takich jak Sutricon, Silaurum lub Sikatris.
Leki w ospie wietrznej
Gorączka - paracetamol czy ibuprofen?
W przypadku gorączki podczas ospy wietrznej zaleca się stosowanie preparatów zawierających paracetamol. Badania wykazały, że ibuprofen może zwiększać częstość i ciężkość powikłań. Niemniej jednak, pojedyncze dawki ibuprofenu, jeśli paracetamol nie obniża gorączki, nie powinny zaszkodzić, ale zawsze warto to skonsultować z lekarzem.
Leki przeciwwirusowe (acyklowir)
Istnieje lek przeciwwirusowy o nazwie acyklowir, stosowany w leczeniu zakażeń wirusami z grupy Herpes, w tym wirusem ospy wietrznej. Jednak nie jest to lek dla każdego i decyzja o jego podaniu należy do lekarza. Nie udowodniono korzyści z podawania acyklowiru u ogólnie zdrowych dzieci z ospą. Lekarz może zdecydować o jego zastosowaniu (doustnie lub dożylnie w razie hospitalizacji) u pacjentów z ciężkim przebiegiem, dużym ryzykiem powikłań lub ze współistniejącymi chorobami przewlekłymi (np. ciężkie AZS, leczenie sterydami, kwasem acetylosalicylowym). Lek jest najbardziej skuteczny, gdy podany zostanie w ciągu 24 godzin od początku objawów. Osoby powyżej 12 roku życia chorujące na ospę wietrzną mają większe ryzyko ciężkiego przebiegu i powikłań, dlatego w tej grupie częściej rozważa się leczenie acyklowirem.
Ważne aspekty opieki nad dzieckiem z ospą
Odpowiednie nawodnienie
W trakcie każdej choroby, a szczególnie podczas gorączki, ważne jest odpowiednie nawodnienie. Gorączkujące dzieci odwadniają się szybciej. Swędzące pęcherzyki mogą lokalizować się również w jamie ustnej, co może powodować ból i niechęć do jedzenia i picia. Pomocne może być proponowanie chłodniejszych napojów i pokarmów, unikanie kwaśnych smaków i/lub podawanie napojów przez słomkę, co zmniejszy drażnienie błon śluzowych jamy ustnej.
Izolacja i zakaźność
Ospa wietrzna jest niezwykle zaraźliwa. 9 na 10 podatnych osób (czyli dotąd niechorujących lub nieszczepionych) zakazi się po kontakcie. Wystarczy przebywanie w pobliżu chorego lub kontakt z płynem z pęcherzyków. Osoba chora na ospę powinna być izolowana od innych osób, zwłaszcza niemowląt, kobiet w ciąży i osób z chorobami przewlekłymi, przez cały okres zakaźności.
Dzieci nie powinny uczęszczać do żłobka, przedszkola, ani przebywać w miejscach publicznych. Chore dziecko, zwłaszcza gorączkujące, potrzebuje odpoczynku w spokojnych warunkach domowych. Jeśli dziecko z ospą, bez gorączki i w dobrym stanie, może wyjść do ogródka przy swoim domu, gdzie nie ma kontaktu z innymi osobami, wydaje się to bezpieczne. Ospa jest "wietrzna", co oznacza, że przenosi się drogą kropelkową i powietrzną, dlatego wietrzenie pomieszczeń znacznie zmniejsza zakaźność.
Jak długo należy się izolować?
Maluch zaczyna zakażać już 2 dni przed wystąpieniem wysypki. Przestaje być zakaźny, gdy ostatnia zmiana zamieni się w strup, a nowe zmiany już się nie pojawiają.
Co zrobić, jeśli miało się kontakt z osobą chorą na ospę?
Jeżeli doszło do kontaktu z chorym, a nie minęły 3 dni, można jeszcze uratować sytuację. Rozwiązaniem jest jak najszybsze (do 72 godzin) podanie szczepionki przeciwko wirusowi ospy wietrznej, aby uniknąć choroby lub znacznie złagodzić jej przebieg.
Szczepienie na ospę
Szczepionka przeciwko ospie wietrznej jest skutecznym sposobem zapobiegania chorobie i jej powikłaniom, szczególnie u osób dorosłych i dzieci powyżej 12 roku życia, u których przebieg ospy jest często cięższy.