Młodzieżowy Obóz Strażacki: Organizacja, Program i Finansowanie

Okres wakacyjny stanowi doskonałą okazję, aby w odpowiednich warunkach zaszczepić w młodych ludziach pasję strażacką. Takie inicjatywy łączą w sobie edukację, rozwój umiejętności oraz aktywny wypoczynek. Obozy strażackie, często określane jako obozy szkoleniowo-wypoczynkowe, mają na celu wszechstronny rozwój uczestników, przygotowując ich do pełnienia ról w strukturach ochrony przeciwpożarowej.

Wymogi prawne i organizacyjne

Warunki, jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku, określa rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 marca 2016 r. w sprawie wypoczynku dzieci i młodzieży (Dz. U. z 2016 r. poz. 452). Przepisy stanowią, że organizator zapewnia bezpieczne i higieniczne warunki wypoczynku.

Obiekt i jego przygotowanie

Obiekt, w którym wypoczynek będzie się odbywał, musi spełniać pewne wymagania. Dobrą praktyką jest wizytacja obiektu w celu sprawdzenia, czy sam obiekt i otoczenie będzie spełniało warunki do organizowania zajęć sportowych, małych zawodów i wykładów. Warto sprawdzić, jakie atrakcje znajdują się w okolicy, aby móc zorganizować wycieczki poza obozowisko. Wizyta w ośrodku pozwoli ocenić stan techniczny infrastruktury oraz miejsc noclegowych. Opinie o obiekcie warto sprawdzić w Internecie. Z ośrodkiem trzeba podpisać stosowną umowę, w której uregulować trzeba szczegóły dotyczące warunków pobytu dzieciaków. Warto zaznaczyć kwestię wyjazdu uczestnika obozu przed terminem z powodu np. choroby czy nieprzewidzianej sytuacji osobistej.

Jeśli chodzi o lokalizację, istnieją co najmniej dwie możliwości. Pierwsza to wynajem ośrodka wypoczynkowego, który zapewni zakwaterowanie i wyżywienie - organizator będzie mógł skupić się tylko na przygotowaniu odpowiedniego programu dla uczestników. Druga możliwość - trudniejsza - to przygotowanie obozu pod namiotami. Ta forma szkolenia i wypoczynku daje możliwość pokazania młodym ludziom zasad i reguł, do których nie są przyzwyczajeni w codziennym życiu.

Zgłoszenie obozu

Obóz należy zgłosić do kuratorium oświaty na 21 dni przed jego rozpoczęciem. Do zgłoszenia potrzebna będzie kopia opinii PSP, jeżeli obóz będzie organizowany w obiekcie hotelarskim. W przypadku organizacji obozu w obiekcie używanym do takich celów okazjonalnie dodatkowo potrzebny będzie szkic pomieszczeń obiektu (pomieszczenia do spania, stołówka, pomieszczenia do zajęć i sanitariaty). Kurator oświaty, w przypadku prawidłowo wypełnionego formularza zgłoszenia wypoczynku, akceptuje go, co powoduje zamieszczenie formularza w bazie wypoczynku i powiadomienie organizatora.

Kadra obozu

Kadrę wypoczynku stanowią kierownik wypoczynku, wychowawcy, a także trenerzy i instruktorzy do spraw sportowych i strażackich. Pod opieką jednego wychowawcy może być grupa 20 dzieci. Kierownikiem obozu może być osoba pełnoletnia, niekarana, o wykształceniu min. średnim, która ukończyła kurs na kierownika wypoczynku i posiada co najmniej 3-letnie doświadczenie w wykonywaniu zadań dydaktyczno-wychowawczych lub opiekuńczo-wychowawczych w okresie ostatnich 15 lat. Wychowawcą może być osoba pełnoletnia, niekarana o wykształceniu min. średnim, która ukończyła kurs na wychowawcę. Dodatkowo osoby dopuszczone do opieki nad dziećmi muszą być sprawdzone w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym. W celu uzyskania takich informacji organizator musi założyć konto na stronie internetowej rejestru, pisemne zgłoszenie utworzenia konta przesyła do Biura Informacyjnego KRK i po aktywowaniu konta należy wygenerować pytanie do systemu. Dopuszczenie kadry do organizacji obozu bez uzyskania stosownej informacji podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny nie niższej niż 1000 zł, zgodnie z ustawą z dnia 16 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym (Dz. U. poz. 862 z późn. zm.). Niekaralność kadry potwierdza informacja z KRK, która jest ważna 12 miesięcy. Z przedłożenia takiego zaświadczenia zwolnione są osoby zatrudnione na stanowisku, które wymaga spełnienia warunku niekaralności. Kierownik obozu, wychowawcy i instruktorzy muszą być zatrudnieni na umowę zlecenie.

Opieka medyczna i wyżywienie

Organizator zapewnia również opiekę medyczną, o czym informuje w formularzu zgłoszeniowym. Może być ona świadczona przez zatrudnione pielęgniarki lub ratownika medycznego, ale też sam ośrodek wypoczynkowy może taką opiekę zapewnić. Grupy zorganizowane, a w szczególności dzieci, wymagają specjalnego jadłospisu. Musi być odpowiednia liczba kalorii, a menu ułożone przez dietetyka, intendenta lub osobę do tego uprawnioną. Oprócz tego musi być ustalona stawka osobodoba za wyżywienie, która przy żywieniu zbiorowym nie może być niższa niż 6,50 zł. Posiłki mogą przygotowywać osoby posiadające odpowiednie badania i ważną książeczkę sanepidowską. Jadzenie w namiocie jest dopuszczalne, ale namiot ten musi spełniać minimalne warunki sanitarne, tak samo kuchnia czy też miejsce, gdzie przygotowuje się jedzenie.

Program obozu strażackiego

Ramowy program wypoczynku opracowuje organizator i wpisuje go do zgłoszenia, natomiast plan pracy i rozkład dnia opracowuje i kontroluje jego realizację - kierownik obozu. Przy konstruowaniu programu powinni brać udział kierownik i wychowawcy, a także instruktor ds. ppoż. Programy tych obozów są intensywne i obejmują zarówno aspekty teoretyczne, jak i praktyczne związane z pożarnictwem i ratownictwem.

Szkolenia i zajęcia tematyczne

Zajęcia prowadzone przez wykwalifikowany personel, w tym funkcjonariuszy Państwowej Straży Pożarnej oraz pracowników cywilnych, koncentrują się na kluczowych zagadnieniach:

• Historia i organizacja ochrony przeciwpożarowej w Polsce: Poznanie genezy i struktury systemu ochrony przeciwpożarowej.
• Regulaminy i ceremoniały pożarnicze: Nauka zasad zachowania i tradycji strażackich.
• Musztra, umundurowanie i sprzęt: Ćwiczenia z musztry, zapoznanie z zasadami noszenia umundurowania oraz obsługą i zastosowaniem sprzętu ochrony osobistej i pożarniczego.
• Łączność radiowa: Podstawy organizacji i wykorzystania łączności w działaniach ratowniczych.
• Pierwsza pomoc: Szkolenie z zakresu udzielania kwalifikowanej pierwszej pomocy przedmedycznej, z wykorzystaniem większych ilości środków opatrunkowych, którym np. minął okres przydatności.
• Ratownictwo: Elementy ratownictwa wodnego i wysokościowego, przygotowujące do specyficznych akcji ratunkowych.

Program szkolenia to jeden z ważniejszych elementów organizacji obozu. Ważne jest uwzględnienie maksymalnej różnorodności zajęć. Największy błąd, który można popełnić, to skupienie się wyłącznie na prowadzeniu zajęć z zakresu pożarnictwa. Sztuką jest wplatanie elementów ochrony przeciwpożarowej w inne ćwiczenia - chociażby w spartakiadę obozową. Bardzo istotny element obozu to właściwe przygotowanie i przeprowadzenie praktycznych zajęć z zakresu pożarnictwa. Zajęcia powinny być prowadzone w kilkunastoosobowych zespołach. Właściwy czas trwania zajęć to jedna, maksymalnie dwie godziny, w zależności od stopnia trudności i poruszanej tematyki.

Ćwiczenia praktyczne z pożarnictwa

Dobrym przepisem na realizację tych zajęć jest podzielenie grupy na zastępy, przypisanie im odpowiednich funkcji i zrealizowanie otrzymanego założenia, np. „pali się las - podać dwa prądy gaśnicze…”, „pali się budynek gospodarczy - podać dwa prądy gaśnicze…”. Prowadzący muszą dobrać odpowiednie tempo realizacji szkolenia, podzielić zadania na poszczególne etapy, przećwiczyć poszczególne elementy (chociażby łączenie odcinków węży). Jeśli mamy możliwość dodania ćwiczeniom realizmu, np. jesteśmy w stanie rozpalić w bezpiecznym miejscu ogniska, to w wykonanie danego zadania uczestnicy wkładają jeszcze więcej energii i zaangażowania. Można w bardzo prosty sposób przygotować podobne zajęcia - wykorzystując świetlicę, stołówkę, a w ostateczności namiot lub dwa, które przy użyciu wytwornicy wypełnimy dymem teatralnym. Istotnymi aspektami prowadzonych zajęć są kwestie związane z bezpieczeństwem. W pomieszczeniu bezpośrednio przy ćwiczących musi czuwać dwóch instruktorów, którzy na odpowiedni sygnał pomogą w prowadzeniu linii gaśniczej, w razie konieczności zdejmą uczestnikom maskę i aparat, wyprowadzą z budynku czy namiotu. Zadanie do wykonania to odnalezienie osoby poszkodowanej w pomieszczeniu i wyniesienie jej na zewnątrz. Przed przystąpieniem do ćwiczeń należy omówić zasady prowadzenia działań gaśniczych i ratowniczych w tego typu obiektach, podział na grupy (roty). Na początek warto pokazać i omówić sprzęt.

Ratownictwo techniczne

Dobrym rozwiązaniem jest zastosowanie całego zestawu hydraulicznego do ćwiczeń przy samochodzie. Wykorzystując auto przeznaczone do zezłomowania, można pokazać różne techniki pracy z wykorzystaniem narzędzi hydraulicznych. Z pewnością dla uczestników najciekawsza będzie możliwość własnoręcznego pocięcia pojazdu. W jednostkach z wyposażeniem na poziomie podstawowym warto połączyć tę tematykę np. z ratownictwem technicznym.

Ratownictwo chemiczne

Sprawdzonym sposobem na przeprowadzenie zajęć z ratownictwa chemicznego jest założenie przez uczestników ćwiczebnych ubrań gazoszczelnych i wykonanie kilku prostych czynności (chociażby przeniesienie odcinków węży).

Ratownictwo wysokościowe

W zależności od posiadanego sprzętu oraz pojazdów (podnośnik/drabina) można różnicować zajęcia. Najprostszą ich formą jest podpięcie pod kosz lub drabinę tzw. drabinki speleo i wyniesienie jej na odpowiednią wysokość. Osoba zabezpieczona szelkami bezpieczeństwa i liną asekuracyjną wspina się do wysokości kosza, następnie jest opuszczana. Dla bardziej wymagających (przy wykorzystaniu odpowiedniego sprzętu i przygotowaniu odpowiedniego stanowiska) można przeprowadzić zajęcia, podczas których uczestnik dokona tzw. zejścia na linie.

Ratownictwo wodne

Nic tak nie wzbudza zainteresowania, jak przypłynięcie na zajęcia łodzi motorowej. Każdy z uczestników już wie, że poza elementami szkolenia, takimi jak zapoznanie się ze sprzętem do ratownictwa wodnego, ćwiczenia realizowane na pomoście (np. z użyciem rzutki ratowniczej), zaprezentowanie możliwości podejmowania osoby tonącej z wody, na wszystkich czeka nagroda. Ważna uwaga dla organizatorów takiej formy ćwiczeń - niektóre akweny objęte są strefą ciszy. Warto wykorzystać swoją wyobraźnię, by rozwinąć tę formę zajęć.

Zajęcia profilaktyczne i spotkania ze specjalistami

W ramach obozów organizowane są również zajęcia profilaktyczne, często z udziałem zaproszonych gości:

• Funkcjonariusze policji prowadzący zajęcia dotyczące bezpieczeństwa w ruchu drogowym.
• Psychologowie omawiający procedury zachowania w sytuacjach kryzysowych.
• Instruktorzy samoobrony, taktyki i technik interwencji.
• Specjaliści ds. profilaktyki uzależnień.

Uczestnicy obozów mają także możliwość odwiedzenia jednostek ratowniczo-gaśniczych, co pozwala im na zapoznanie się ze specyfiką codziennej pracy strażaków.

Aktywność fizyczna i wypoczynek

Oprócz zajęć o charakterze szkoleniowym, obozy strażackie oferują bogaty program rekreacyjny i kulturalno-oświatowy, mający na celu zapewnienie wszechstronnego rozwoju młodzieży:

• Wycieczki piesze: Wędrówki po malowniczych terenach, często połączone ze szkoleniami dotyczącymi bezpieczeństwa w górach, prowadzonymi przez doświadczonych przewodników i ratowników.
• Zajęcia sportowe: Korzystanie z infrastruktury sportowej, boisk i terenów rekreacyjnych.
• Zajęcia strzeleckie: Pod okiem instruktorów uczestnicy ćwiczą strzelanie z broni pneumatycznej i łuku, a także biorą udział w grach typu paintball.

Gry, zawody i integracja

Program obozów jest urozmaicony przez liczne aktywności integracyjne i rywalizacyjne:

• Zawody pożarnicze: Sprawdzanie umiejętności w praktycznych konkurencjach strażackich.
• Wędrówki po okolicy: Poznawanie lokalnych atrakcji turystycznych i przyrodniczych.
• Turnieje wiedzy: Sprawdzanie wiedzy teoretycznej z zakresu pożarnictwa i ratownictwa.
• Gry terenowe: Zajęcia wymagające współpracy, strategicznego myślenia i umiejętności praktycznych.
• Ogniska, dyskoteki, kino pod chmurką, karaoke: Wieczorne atrakcje sprzyjające integracji i dobrej zabawie.

Podsumowaniem intensywnego szkolenia często jest bieg patrolowy, podczas którego młodzież ma okazję praktycznie wykorzystać nabyte umiejętności z zakresu pożarnictwa i ratownictwa medycznego.

Lokalizacje obozów MDP

Obozy MDP są organizowane w różnych miejscach w Polsce, często w atrakcyjnych turystycznie regionach, które sprzyjają aktywnemu wypoczynkowi i szkoleniom. Przykładowe lokalizacje obejmują:

• Jarosławiec: Zarząd Oddziału Wojewódzkiego Związku OSP RP województwa śląskiego organizował obozy strażackie w Jarosławcu.
• Istebna (Beskid Śląski): Oddział Gminny Związku OSP RP w Gaszowicach cyklicznie organizuje tam obozy.
• Garczyn (województwo pomorskie): Miejsce organizacji obozów dla MDP.
• Kikity (województwo warmińsko-mazurskie): Nad jeziorem Luterskim od wielu lat odbywają się obozy, często z udziałem około 100 dzieci na turnusie, z wysokim poziomem szkoleń kończących się egzaminem z dyplomem i odznaką MDP.
• Tleń (Ośrodek Wypoczynkowy Perła Borów): Baza namiotowa "Poszukiwaczy Przygód" oferująca połączenie musztry, zabawy oraz szkoleń z zakresu gaszenia pożarów, identyfikacji zagrożeń w samochodach osobowych i pierwszej pomocy.
• Międzywodzie (województwo zachodniopomorskie): Miejsce obozu dla dzieci i młodzieży z województwa świętokrzyskiego, w którym uczestniczyło 94 młodych osób. Obóz ten był częścią szerszego projektu dotowanego przez MSWiA.
• Brenno (powiat leszczyński): Informacje o planowanych obozach dla MDP w tym regionie pojawiały się w latach 2012 i 2013, z wyjazdami organizowanymi z Komendy Powiatowej PSP w Gostyniu.
• Porąbka (Powiatowy Zespół Placówek Oświatowych DWD): Obozy organizowane przez Forum Instruktorów Ratownictwo i Edukacja Drużyn Pożarniczych oraz Powiatowy Zespół Placówek Oświatowych DWD w Porąbce. Terminy obozów odbywają się w pięciu jedenastodniowych turnusach (np. 22.06 - 02.07, 02.07 - 12.07, 12.07 - 22.07, 22.07 - 01.08, 01.08 - 11.08). Przewidziano 100 miejsc dla uczestników w każdym turnusie, podzielonych wg kategorii wiekowych i tematyki szkoleń.

Dofinansowanie i koszty

Organizacją obozów zajmują się Zarządy Oddziałów Powiatowych i Gminnych Związku OSP RP, a także Zarządy Wojewódzkie. Finansowanie może pochodzić z różnych źródeł, w tym z dotacji celowych (np. MSWiA na przygotowanie jednostek OSP do działań ratowniczo-gaśniczych) lub środków własnych organizacji. Niejednokrotnie dofinansowanie, dotacje i granty zbiera się już rok wcześniej.

Koszt uczestnictwa w obozie jest zróżnicowany i zależy od długości turnusu, standardu zakwaterowania (np. domki, pokoje, namioty), wyżywienia oraz zakresu realizowanych zajęć. W niektórych przypadkach uczestnicy ponoszą jedynie symboliczną opłatę (np. 200 zł), podczas gdy w innych koszt może wynosić około 750 zł bez dodatkowego dofinansowania, a nawet 1650 zł. Koszty transportu zależą od wybranego miejsca wypoczynku. Przy organizacji obozu w innym kraju będą one znaczące. Ceny będą się kształtowały różnie w zależności od tego, czy autobus zostaje na miejscu do dyspozycji obozowiczów, czy wraca do bazy. Przewoźnik musi posiadać stosowne zezwolenia oraz pojazdy o odpowiednim stanie technicznym.

Potencjalne źródła finansowania

Środki z budżetu ośrodka czy działu Urzędu Gminy do spraw rozwiązywania problemów alkoholowych (przeciwdziałanie alkoholizmowi) mogą być wykorzystane na takie cele. Ważne jest, aby lokalne jednostki OSP zwróciły się z pismem do Urzędu Gminy w tej sprawie. Wszystko zależy jednak od Wójta. Organizacje takie jak KRUS również finansują obozy dla MDP.

Rekrutacja uczestników i komunikacja

Aby zebrać uczestników obozu, trzeba poinformować lokalne jednostki OSP, które rozpowszechnią informacje i wezmą udział w naborze. Z uczestnikami i rodzicami warto zrobić spotkanie organizacyjne, na którym poinformujemy o terminie i miejscu obozu, panujących tam warunkach, opiekunach i kosztach ponoszonych przez uczestników. Warto wyznaczyć też termin składania kart kwalifikacyjnych wraz z zaliczkami (ok. 30% wartości). Podstawowym warunkiem przyjęcia na wypoczynek są prawidłowo wypełnione dokumenty uczestnika tj. karty kwalifikacyjne (i ew. skierowania z OSP) przesłane w odpowiednim terminie.

W przypadku nie uzyskania minimalnej ilości zgłoszeń organizatorzy zastrzegają sobie prawo odwołania kursu. W przypadku braku miejsc w wybranym terminie zaproponowany zostanie inny turnus. W przypadku wyczerpania miejsc stworzona zostanie lista kandydatów rezerwowych. W przypadku dużej ilości zainteresowanych może zostać narzucony limit na uczestników z danej jednostki. Decydujące znaczenie ma kolejność zgłoszenia.

Wskazówki dla organizatorów

• Przygotować zajęcia tak, by każdy uczestnik mógł zaangażować się w wykonywanie zadań.
• Preferowane są kilkunastoosobowe grupy.
• Stawiać na różnorodny program - nawet najwięksi miłośnicy pożarnictwa mogą poczuć się przytłoczeni ciągłymi zajęciami na ten temat.
• Dobrze jest zaplanować wycieczki w celu zwiedzania okolic.
• Trzeba pomyśleć o oznakowaniu uczestników obozu np. czapkami, smyczami czy koszulkami odróżniającymi ich od innych uczestników. Jest to pomocne podczas wycieczek poza teren ośrodka.

Po zakończonym wypoczynku warto zorganizować spotkanie podsumowujące, w którym wezmą udział podmioty finansujące obóz, uczestnicy i ich rodzice.

tags: #mlodziezowy #oboz #strazacki