Monitoring Pożarowy: Kompleksowe Informacje o Działaniu i Wyzwaniach

Wbrew powszechnie panującemu przeświadczeniu, działania straży pożarnej to nie tylko bohaterskie ratowanie ludzi z pożarów czy wypadków komunikacyjnych. Szarą codzienność stanowią przyziemne zdarzenia, wśród których duża część to alarmy fałszywe, również te wygenerowane przez system sygnalizacji pożarowej. Monitoring pożarowy jest nieodzownym elementem współczesnych systemów bezpieczeństwa. Dzięki nowoczesnym technologiom i integracji z innymi systemami alarmowymi, monitoring przeciwpożarowy pozwala na błyskawiczne wykrycie i reakcję na zagrożenie, co minimalizuje ryzyko strat i zwiększa ochronę życia. Jest to usługa polegająca na automatycznym przesyłaniu sygnałów alarmowych z lokalnego systemu sygnalizacji pożaru do Stanowiska Kierowania odpowiedniej Komendy Państwowej Straży Pożarnej, skąd oficer dyżurny wysyła, zlokalizowaną najbliżej obiektu, Jednostkę Ratowniczo-Gaśniczą do działań ratowniczych.

Czym jest Monitoring Pożarowy i Jak Działa?

Monitoring pożarowy, nazywany również monitoringiem przeciwpożarowym, to system służący do wykrywania zagrożeń pożarowych i przekazywania sygnałów alarmowych do odpowiednich służb. Składa się z czujników dymu, temperatury i płomienia, które są zintegrowane z centralą alarmową. W momencie wykrycia niepokojących sygnałów, system automatycznie wysyła informację do centrum monitoringu lub straży pożarnej, co pozwala na natychmiastową reakcję.

Monitoring przeciwpożarowy działa na zasadzie ciągłego nadzoru nad obiektem. W skład systemu wchodzą różne urządzenia, takie jak czujniki dymu, detektory ciepła czy systemy gaszenia. W momencie wykrycia potencjalnego zagrożenia, informacja jest przesyłana do centrali alarmowej, a następnie do zewnętrznego centrum monitoringu, które podejmuje odpowiednie działania. Dzięki temu możliwe jest szybkie zaalarmowanie straży pożarnej, co znacznie skraca czas reakcji na zagrożenie.

Monitoring pożarowy polega na automatycznym przesłaniu sygnału o alarmie pożarowym do obiektu z ciągłą obsługą, z którego dysponowane są siły Państwowej Straży Pożarnej. Sygnały o uszkodzeniach systemu przesyłane są natomiast tylko do stacji odbiorczej operatora systemu. W przekazywaniu alarmów pożarowych może uczestniczyć operator systemu, ale nie jest to konieczne. Zgodnie z wytycznymi, transmisja może być wykonywana bezpośrednio do jednostek Państwowej Straży Pożarnej. Operator systemu monitoringu pożarowego udostępnia czynny całodobowo numer telefonu, pod którym należy zgłaszać prace konserwacyjne systemu sygnalizacji pożarowej, co ma na celu eliminację przekazywania alarmów fałszywych do centrum odbiorczego alarmów pożarowych.

Kluczowe Elementy Systemu Monitoringu Pożarowego

• Urządzenie Transmisji Alarmów Pożarowych i Sygnałów Uszkodzeniowych (UTASU): Zainstalowane jest najczęściej w pobliżu centrali systemu sygnalizacji pożarowej i podłączone do odpowiednich styków bezpotencjałowych centrali, przekazujących sygnał o alarmie pożarowym lub usterce.
• Łącza Transmisji: W celu zapewnienia niezawodności systemu, urządzenie transmisji alarmu musi przesłać sygnał do centrum odbiorczego przy wykorzystaniu co najmniej dwóch łączy transmisji - podstawowego i dodatkowego. Łącza muszą spełniać określone wymagania, między innymi w zakresie dostępności i czasu transmisji.
• Operator Systemu: Za prawidłowe funkcjonowanie i sprawność elementów systemu transmisji odpowiada operator systemu, z którym zarządca lub właściciel obiektu zawiera umowę świadczenia usługi monitoringu pożarowego.

Monitoring Pożarowy w Polsce: Wymagania Prawne i Obowiązek Stosowania

Zgodnie z przepisami Ustawy o Ochronie Przeciwpożarowej z dnia 24 sierpnia 1991 r. oraz Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 3 listopada 1992 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej, obiekty o charakterze publicznym mają obowiązek zainstalowania monitoringu pożarowego. Dodatkowo, § 31 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, stanowi, że właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu uzgadnia z właściwym miejscowo komendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej sposób połączenia urządzeń sygnalizacyjno-alarmowych systemu sygnalizacji pożarowej z obiektem Państwowej Straży Pożarnej lub obiektem wskazanym przez tego komendanta.

System monitoringu pożarowego musi spełniać określone normy i wymagania. Wiążące dokumenty, które określają, jakie atesty i certyfikaty powinny mieć urządzenia do monitoringu pożarowego, to między innymi Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 roku oraz Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku.

Obiekty Podlegające Obowiązkowi Monitoringu Pożarowego

Obowiązek ten wynika z § 28 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. i dotyczy następujących obiektów:

1. Budynki handlowe lub wystawowe:
   1. jednokondygnacyjne o powierzchni strefy pożarowej powyżej 5 000 m²;
   2. wielokondygnacyjne o powierzchni strefy pożarowej powyżej 2 500 m²;
2. Teatry o liczbie miejsc powyżej 300;
3. Kina o liczbie miejsc powyżej 600;
4. Budynki o liczbie miejsc służących celom gastronomicznym powyżej 300;
5. Sale widowiskowe i sportowe o liczbie miejsc powyżej 1 500;
6. Szpitale, z wyjątkiem psychiatrycznych, oraz sanatoria - o liczbie łóżek powyżej 200 w budynku;
7. Szpitale psychiatryczne o liczbie łóżek powyżej 100 w budynku;
8. Domy pomocy społecznej i ośrodki rehabilitacji dla osób niepełnosprawnych o liczbie łóżek powyżej 100 w budynku;
9. Zakłady pracy zatrudniające powyżej 100 osób niepełnosprawnych w budynku;
10. Budynki użyteczności publicznej wysokie i wysokościowe;
11. Budynki zamieszkania zbiorowego, w których przewidywany okres pobytu tych samych osób przekracza trzy doby, o liczbie miejsc noclegowych powyżej 200;
12. Budynki zamieszkania zbiorowego niewymienione w pkt 11, o liczbie miejsc noclegowych powyżej 50;
13. Archiwa wyznaczone przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych;
14. Muzea oraz zabytki budowlane, wyznaczone przez Generalnego Konserwatora Zabytków w uzgodnieniu z Komendantem Głównym Państwowej Straży Pożarnej;
15. Ośrodki elektronicznego przetwarzania danych o zasięgu krajowym, wojewódzkim i urzędy obsługujące organy administracji rządowej;
16. Centrale telefoniczne o pojemności powyżej 10 000 numerów i centrale telefoniczne tranzytowe o pojemności 5 000-10 000 numerów, o znaczeniu miejscowym lub regionalnym;
17. Garaże podziemne, w których strefa pożarowa przekracza 1 500 m² lub obejmujących więcej niż jedną kondygnację podziemną;
18. Stacje metra i stacje kolei podziemnych;
19. Dworce i porty, przeznaczone do jednoczesnego przebywania powyżej 500 osób;
20. Banki, w których strefa pożarowa zawierająca salę operacyjną ma powierzchnię przekraczającą 500 m²;
21. Biblioteki, których zbiory w całości lub w części tworzą narodowy zasób biblioteczny.

Procedura Podłączenia Obiektu do Systemu Monitoringu Pożarowego

Podłączenie obiektu do systemu monitoringu pożarowego odbywa się na podstawie wniosku składanego do właściwego miejscowo komendanta powiatowego lub miejskiego Państwowej Straży Pożarnej. Wniosek może być złożony bezpośrednio przez właściciela lub zarządcę obiektu albo w jego imieniu, na podstawie upoważnienia, przez operatora systemu, z którym zawarta jest umowa dotycząca monitoringu pożarowego. W ramach rozpatrzenia wniosku, funkcjonariusze PSP mogą przeprowadzić czynności kontrolno-rozpoznawcze w celu stwierdzenia poprawności działania systemu sygnalizacji pożarowej i systemu transmisji alarmu pożarowego.

Składany wniosek o przyłączenie do monitoringu pożarowego powinien zawierać szereg dodatkowych informacji:

• informację o systemie sygnalizacji pożarowej zainstalowanym w obiekcie (m.in. nazwa producenta, wykaz urządzeń systemu, organizacja alarmowania);
• kopię umowy pomiędzy właścicielem, zarządcą lub użytkownikiem obiektu, a podmiotem świadczącym usługi okresowej konserwacji systemu;
• kopię umowy pomiędzy właścicielem, zarządcą lub użytkownikiem obiektu, a operatorem systemu monitoringu pożarowego;
• wyciąg z warunków ochrony przeciwpożarowej obiektu z Instrukcji Bezpieczeństwa Pożarowego;
• kartę charakterystyki obiektu, zgodnie ze wzorem określonym przez właściwego miejscowo komendanta miejskiego lub powiatowego Państwowej Straży Pożarnej.

Wyzwania i Problem Fałszywych Alarmów w Monitoringu Pożarowym

Straż pożarna zmaga się z coraz większym wachlarzem wyzwań. Oprócz realnych zagrożeń, stale rośnie liczba wezwań fałszywych, które ograniczają potencjał sił i środków możliwych do wykorzystania w obliczu prawdziwego niebezpieczeństwa. Szczególnie szybko wzrasta liczba alarmów fałszywych generowanych przez systemy sygnalizacji pożarowej. Monitoring pożarowy to pierwszy automatyczny system powiadamiania o zagrożeniu, który obciąża Jednostki Ochrony Przeciwpożarowej (JOP) znaczną liczbą fałszywych alarmów. Problem ten dotyka w szczególności duże ośrodki miejskie.

Przyczyny Fałszywych Alarmów

Podstawowe przyczyny generowania fałszywych alarmów (AF) związane są z nieprawidłowym projektowaniem, przekazywaniem do użytkowania, działaniem, eksploatacją i konserwacją systemów sygnalizacji pożarowej. Doświadczenia ratowników interweniujących podczas wezwań do alarmów pożarowych generowanych z SSP pozwalają na wskazanie wielu zagadnień, które mają istotny negatywny wpływ na przebieg działań JOP:

• Niekompetentna obsługa CSP: Nagminnie strażacy napotykają niekompetentnych pracowników zajmujących się nadzorowaniem i obsługą Centrali Sygnalizacji Pożarowej (CSP). Często wyznaczona do tego zadania osoba nie umie obsłużyć centrali, nie zna specyfiki i topografii obiektu, nie potrafi się prawidłowo zachować w sytuacji wystąpienia alarmu.
• Brak obsługi CSP: Często zdarza się, że CSP jest pozbawiona obsługi, co jest efektem redukcji kosztów utrzymania obiektów. Powszechną praktyką jest rezygnacja z ochrony obiektu, a tym samym nadzoru nad CSP, bez analizy skutków przejścia na system bezobsługowy.
• Niedostosowanie systemu do nowych realiów: Brak przeprogramowania systemu (np. koincydencja, opcja automatycznej weryfikacji - wstępnego kasowania) lub zmiany rodzaju elementów detekcyjnych (np. dwudetektorowe) skutkuje bezpośrednią transmisją alarmu do PSP bez żadnej weryfikacji.
• Brak dostępu do budynku i intuicyjnych rozwiązań: Kolejnym aspektem jest brak możliwości dostępu do budynku po godzinach jego funkcjonowania oraz brak automatycznie otwieranych bram i szlabanów na drogach pożarowych i dojazdowych. Ponadto, nieczytelne i mało intuicyjne zaprogramowanie komunikatów CSP skutkuje opóźnieniem w identyfikacji elementu i miejsca pożaru. Strażacy niejednokrotnie zderzali się z koniecznością odnalezienia elementu identyfikowanego na CSP kodem liczbowym na drukowanych planach obiektu, podczas gdy nowoczesne systemy adresowalne pozwalają na precyzyjne zdefiniowanie opisu dla każdego z elementów detekcyjnych (np. "CZUJKA: BIURO NR 231, PIETRO II").
• Brak oznakowania CSP: Niedostateczne oznakowanie wskazujące kierunek dojścia do CSP, co jest szczególnie istotne w przypadku systemów bezobsługowych, utrudnia interweniującym ratownikom szybkie dotarcie do źródła informacji.

Skutki Fałszywych Alarmów

Tak duża liczba alarmów fałszywych znacząco wpływa na funkcjonowanie jednostek ratowniczo-gaśniczych, zwłaszcza tych zabezpieczających centra dużych miast. Skala zjawiska generuje znaczne konsekwencje w aspekcie operacyjnym i finansowym, a także psychologicznym:

• Ograniczenie dostępności sił: Każda dyspozycja do alarmu fałszywego to ograniczenie dostępności sił w obszarze chronionym dysponowanej JRG. Dotyczy to zarówno dużych aglomeracji, jak i małych komend powiatowych, gdzie służbę w JRG pełni tylko kilku strażaków.
• Zakłócenie harmonogramu dnia: Każda niepotrzebna dyspozycja to rozbicie codziennego harmonogramu dnia, w którym przewidziano zajęcia dydaktyczne, ćwiczenia, udział w próbnych ewakuacjach czy zajęcia z zakresu prewencji społecznej.
• Ryzyko podczas przejazdów: Każdy przejazd pojazdu uprzywilejowanego przez zatłoczone ulice miasta wiąże się z ryzykiem zarówno dla przemieszczających się nim strażaków, jak i innych uczestników ruchu.
• Aspekt psychologiczny: Im więcej zgłoszeń fałszywych, tym bardziej są one bagatelizowane przez ratowników, co może wpływać na ich podejście do rzeczywistych zagrożeń.

Proponowane Rozwiązania Problemu Fałszywych Alarmów

W celu ograniczenia negatywnych skutków fałszywych alarmów, rozważane są następujące rozwiązania:

• Ograniczenie obiektów połączonych z PSP: Warto rozdzielić obiekty na takie, w których wymagane jest zastosowanie SSP, i takie, które dodatkowo należy połączyć z obiektem PSP. Obecnie każdy użytkownik budynku wyposażonego w SSP może wystąpić o połączenie go z COAP, co skutkuje niekontrolowanym przyrostem liczby budynków monitorowanych.
• Wprowadzenie odpłatności za AF: Kierując się doświadczeniami krajów europejskich, warto poddać pod dyskusję wprowadzenie odpłatności za fałszywe alarmy z SSP, co mogłoby zmobilizować osoby odpowiedzialne za systemy przeciwpożarowe do zapewnienia ich pełnej sprawności technicznej i funkcjonalnej.
• Rewizja wewnętrznych wytycznych PSP: Należy rozważyć przeprowadzenie rewizji wytycznych i wymagań PSP, tak aby anulowanie zgłoszenia przez osobę kompetentną (pracownika COO) pozwalało na odwołanie dyspozycji do interwencji, zwłaszcza po otrzymaniu telefonu potwierdzającego brak zagrożenia.
• Programy prewencyjne: W Komendzie Miejskiej PSP m.st. Warszawy wdrożono program prewencyjny mający na celu ograniczenie liczby fałszywych alarmów, opierający się na ewidencji i analizie przyczyn AF. W przypadku powtórnych fałszywych wezwań, kierowane są pisma do właścicieli obiektów, a następnie zaprasza się do dialogu w celu ustalenia i usunięcia przyczyn problemu.

Korzyści Wynikające z Zastosowania Monitoringu Przeciwpożarowego

Monitoring przeciwpożarowy przynosi wiele korzyści, w tym:

• Szybka reakcja na zagrożenie: System natychmiast wykrywa oznaki pożaru i informuje odpowiednie służby, skracając czas reakcji straży pożarnej do niezbędnego minimum.
• Ochrona życia i mienia: Szybka interwencja pozwala ograniczyć straty materialne i ryzyko dla ludzi, a także zwiększa skuteczność ratowania zagrożonych osób oraz ich mienia.
• Stały nadzór: Monitoring działa 24/7, co zapewnia pełne bezpieczeństwo obiektu niezależnie od pory dnia i obecności personelu.
• Minimalizacja strat: Pożar, który zostanie ugaszony w ciągu pierwszych kilku minut, zazwyczaj nie powoduje ogromnych strat materialnych.
• Integracja z innymi systemami: Monitoring pożarowy można połączyć z systemami alarmowymi, kontroli dostępu czy monitoringu wizyjnego, tworząc kompleksowy system bezpieczeństwa.
• Spokój dla zarządców i właścicieli: Prawidłowo zaprojektowany i wdrożony system monitoringu to gwarancja spokoju dla każdego zarządcy i właściciela.

Przyszłość Systemów Automatycznego Alarmowania

Automatyzacja wykrywania zagrożeń i alarmowania podmiotów ratowniczych prowadzi do wzrostu poczucia bezpieczeństwa w społeczeństwie. Kolejnym rozwiązaniem, które wchodzi do powszechnego użycia, są systemy „e-call”, służące do automatycznego powiadamiania podmiotów ratowniczych zaraz po wystąpieniu wypadku drogowego. Już dzisiaj widać rosnącą liczbę interwencji po zgłoszeniach generowanych automatycznie przez te systemy, z których znaczna część jest nieuzasadniona i dotyczy niegroźnych kolizji drogowych. Ponadto, w krajach Europy Zachodniej coraz częściej mówi się o integracji systemów typu „smart home” z centrami dyspozytorskimi w celu automatycznego i szybkiego powiadamiania podmiotów ratowniczych.

Należy jednak mieć na uwadze, że wprowadzenie kolejnych systemów powinno być poprzedzone analizą skutków, a sam proces musi być kontrolowany i zawierać się w określonych przez ustawodawcę ramach. Za rozwojem automatyzacji wykrywania zagrożeń musi nadążać wzrost potencjału podmiotów ratowniczych, aby nie dopuścić do paraliżu potencjału ratowniczego, co obserwowano w przypadku wzrostu liczby fałszywych alarmów z systemów sygnalizacji pożarowej.

Słownik Pojęć

Abonent

Osoba fizyczna lub prawna odpowiedzialna za organizację systemu sygnalizacji pożarowej i systemu transmisji sygnału alarmu pożarowego w obiekcie, która jest stroną umowy z Operatorem.

Centrala Sygnalizacji Pożarowej (CSP)

Urządzenie, poprzez które czujki pożarowe mogą być zasilane energią, służące do potwierdzenia wykrytego sygnału i wywołania alarmu pożarowego, przesłania sygnału o wykryciu pożaru, poprzez układ transmisji alarmów pożarowych, do straży pożarnej lub automatycznych urządzeń gaśniczych oraz automatycznej kontroli prawidłowego funkcjonowania systemu sygnalizacji pożarowej.

Centrum Odbiorcze Alarmów Pożarowych (COAP)

Obiekt z ciągłą obsługą, z którego dysponowane są siły i środki będące jednostkami ochrony przeciwpożarowej, wskazane przez właściwego miejscowo komendanta powiatowego/miejskiego Państwowej Straży Pożarnej, wyposażone w stację odbiorczą alarmów pożarowych oraz system wizualizacji informacji.

Centrum Monitorowania Operatora Systemu (CMOS)

Miejsce z ciągłą obsługą, należące do operatora systemu monitoringu pożarowego, z którego nadzorowany jest stan systemu transmisji alarmów pożarowych i sygnałów uszkodzeniowych oraz skąd dysponowany jest serwis tego systemu. Może być zintegrowane z centrum odbiorczym sygnałów uszkodzeniowych. Wchodzi w skład Centrum Odbiorczego Operatora.

Centrum Odbiorcze Sygnałów Uszkodzeniowych (COSU)

Miejsce z ciągłą obsługą, należące do operatora systemu monitoringu pożarowego, odbierające sygnały uszkodzeniowe z urządzenia transmisji alarmów pożarowych i sygnałów uszkodzeniowych (UTASU), z którego mogą być również powiadamiane firmy serwisujące systemy sygnalizacji pożarowej o uszkodzeniach tych systemów. Zawiera stację odbiorczą sygnałów uszkodzeniowych. Wchodzi w skład Centrum Odbiorczego Operatora.

Dwustopniowe Alarmowanie

Alarmowanie polegające na takim zaprogramowaniu systemu sygnalizacji pożarowej, aby po wykryciu pożaru przez element liniowy (np. czujkę pożarową) w centrali sygnalizacji pożarowej (CSP) był sygnalizowany alarm wstępny (alarm I stopnia) przez czas T1 przewidziany na zgłoszenie się personelu. Brak reakcji personelu w czasie T1 powoduje automatyczne przejście CSP w stan alarmu głównego (alarm II stopnia). W czasie T2 alarm wstępny może być skasowany tylko wtedy, gdy personel ugasi pożar lub stwierdzi, że jest to alarm fałszywy.

Łącze Publicznych Sieci Telekomunikacyjnych ISDN

Łącze cyfrowe z integracją usług (ang. Integrated Services Digital Network), zapewniające realizację wielu usług telekomunikacyjnych w jednolitym standardzie cyfrowym.

Łącze Publicznych Sieci Telekomunikacyjnych PSTN

(ang. Public Switched Telephone Network - publiczna komutowana sieć telefoniczna) - sieć publiczna dostępna, przeznaczona głównie do transmisji głosowej.

Operator Systemu Monitoringu

Podmiot świadczący usługę transmisji sygnałów alarmów pożarowych z systemów sygnalizacji pożarowej do centrów odbiorczych alarmów pożarowych oraz przyjmujący sygnały uszkodzeniowe w Centrum Odbiorczym Sygnałów Uszkodzeniowych z systemów sygnalizacji pożarowej i transmisji sygnałów alarmów pożarowych.

Stacja Odbiorcza Alarmów Pożarowych (SOAP)

Stacja odbiorcza alarmów pożarowych przyjmująca i potwierdzająca alarmy pożarowe przesyłane przez urządzenie transmisji alarmów pożarowych i sygnałów uszkodzeniowych (UTASU). Wchodzi w skład Centrum Odbiorczego Alarmów Pożarowych.

System Sygnalizacji Pożarowej (SSP)

Zbiór kompatybilnych elementów, które gdy tworzą instalację o określonej konfiguracji, są zdolne do wykrywania pożaru, inicjowania alarmu i innych stosownych działań.

System Transmisji Sygnałów Alarmów Pożarowych i Uszkodzeniowych

System służący do przesyłania alarmów pożarowych z central sygnalizacji pożarowej do stacji odbiorczych alarmów pożarowych oraz sygnałów uszkodzeniowych do stacji odbiorczych sygnałów uszkodzeniowych.

Urządzenie Transmisji Alarmów Pożarowych i Sygnałów Uszkodzeniowych (UTASU)

Element systemu, który jest podłączony do odpowiednich styków bezpotencjałowych centrali systemu sygnalizacji pożarowej, przekazujących sygnał o alarmie pożarowym lub usterce do centrum odbiorczego.

tags: #monitoring #pozarowy #praca