Statut Ochotniczej Straży Pożarnej: Podstawy i Proponowane Zmiany

Statut Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) to kluczowy dokument regulujący jej działalność, strukturę i zasady funkcjonowania. Jest to akt prawny wewnętrzny, który musi być zgodny z obowiązującymi przepisami prawa, w tym z ustawami o stowarzyszeniach i o ochronie przeciwpożarowej.

Podstawy Prawne Działalności OSP

Stowarzyszenia Ochotniczej Straży Pożarnej działają na podstawie:

• Ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity z późn. zm.),
• Ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (z późniejszymi zmianami),
• Ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych.

Działalność Ochotniczej Straży Pożarnej opiera się przede wszystkim na pracy społecznej jej członków. W celu prowadzenia bieżących spraw, OSP może zatrudniać pracowników.

Nazwa, Siedziba i Obszar Działania

Każda jednostka OSP posiada swoją nazwę, która ją identyfikuje, np. "Ochotnicza Straż Pożarna w Zabrzegu". Określona jest również jej siedziba, na przykład w sołectwie Zabrzeg w Gminie Czechowice-Dziedzice, pod konkretnym adresem. Budynek Domu Strażaka często stanowi własność gminy i jest oddany w nieodpłatne używanie OSP na podstawie umowy.

Terenem objętym działaniami ratowniczymi OSP jest zazwyczaj sołectwo będące jej siedzibą oraz miejscowości położone w rejonie pomocy wzajemnej. OSP może być również użyta do akcji poza swoim terenem działania, gdy zagrożenie życia, zdrowia lub mienia uzasadnia takie wezwanie, np. przez Komendę Miejską Państwowej Straży Pożarnej.

Ochotnicza Straż Pożarna posiada osobowość prawną, a także własny NIP i REGON. Jest również członkiem Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. OSP ma prawo posiadać sztandar oraz używać pieczęci, godła, mundurów, dystynkcji, odznak i flagi organizacyjnej zgodnie z odrębnymi przepisami.

Cele i Sposoby Działania OSP

Głównym celem Ochotniczej Straży Pożarnej jest podejmowanie działań w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska. Do szczegółowych celów i zadań OSP należą:

• Prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom i innym zagrożeniom miejscowym oraz współdziałanie w tym zakresie z innymi instytucjami i stowarzyszeniami.
• Aktywny udział w akcjach ratowniczych w czasie pożarów, zagrożeń ekologicznych, klęsk i innych zdarzeń.
• Informowanie ludności o istniejących zagrożeniach pożarowych, ekologicznych i innych, a także o sposobach ochrony przed nimi.
• Rozwijanie wśród członków OSP kultury fizycznej i sportu, prowadzenie działalności sportowej, kulturalno-oświatowej i rozrywkowej.
• Uczestniczenie i reprezentowanie OSP w organach samorządowych, związkowych i przedstawicielskich.
• Przeciwdziałanie alkoholizmowi i narkomanii, zwłaszcza wśród młodzieży.
• Wykonywanie innych zadań wynikających z przepisów o ochronie przeciwpożarowej oraz statutu.

Zadania te OSP realizuje poprzez m.in. organizowanie zespołów do kontroli stanu ochrony przeciwpożarowej, tworzenie pododdziałów pożarniczych i ratownictwa, przedstawianie wniosków władzom samorządowym i rządowym, prowadzenie szkoleń członków OSP we współpracy z Państwową Strażą Pożarną, a także organizowanie młodzieżowych i kobiecych drużyn pożarniczych. OSP angażuje się również w życie społeczne, tworząc zespoły świetlicowe, biblioteki, orkiestry, sekcje sportowe oraz organizując zawody sportowe i imprezy kulturalne mające na celu integrację mieszkańców.

Członkowie OSP, ich Prawa i Obowiązki

Członkami OSP mogą być osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych i niepozbawione praw publicznych, małoletni za zgodą ustawowych przedstawicieli, a także osoby prawne (z wyjątkiem wymienionych w art. 44 Prawa o stowarzyszeniach). Przyjęcie w poczet członków następuje na podstawie uchwały zarządu OSP po złożeniu pisemnej deklaracji.

Rodzaje Członkostwa

Członkowie OSP dzielą się na następujące kategorie:

• Członków czynnych: Osoby aktywnie uczestniczące w wykonywaniu postanowień statutu, opłacające składki i składające przyrzeczenie.
• Członków młodzieżowych drużyn pożarniczych: Osoby, które ukończyły 7 lat, uzyskały zgodę opiekunów prawnych i złożyły przyrzeczenie. W wieku 16-18 lat mogą być wybierani do władz OSP.
• Członków wspierających: Osoby fizyczne lub prawne, wspomagające działalność OSP finansowo lub w innej formie.
• Członków honorowych: Osoby szczególnie zasłużone dla ochrony przeciwpożarowej lub dla rozwoju OSP.

Przyrzeczenie Członka Czynnego

Członek czynny składa uroczyste przyrzeczenie o następującej treści:

„W pełni świadom obowiązków strażaka - ochotnika uroczyście przyrzekam czynnie uczestniczyć w ochronie przeciwpożarowej majątku narodowego, być zdyscyplinowanym członkiem ochotniczej straży pożarnej, dbałym o jej godność, ofiarnym i mężnym w ratowaniu życia ludzkiego i mienia.”

Prawa i Obowiązki Członków

Członkowie czynni, wspierający i honorowi mają prawo do:

• Wybierania i bycia wybieranym do władz OSP (z pewnymi wyjątkami).
• Uczestniczenia w Walnym Zebraniu z prawem głosu (z wyłączeniem członków młodzieżowych i honorowych, którzy nie opłacają składek).
• Występowania z wnioskami do władz OSP.
• Korzystania z urządzeń i sprzętu będącego własnością OSP w zakresie określonym przez Zarząd OSP.
• Używania munduru i odznak.

Do obowiązków członka czynnego należy:

• Aktywne uczestnictwo w działalności OSP.
• Przestrzeganie postanowień statutu, regulaminów i uchwał władz OSP.
• Podnoszenie poziomu wiedzy pożarniczej poprzez udział w szkoleniach.
• Dbałość o mienie OSP.
• Regularne opłacanie składek członkowskich.

Zarząd OSP, spośród członków czynnych, tworzy jednostkę operacyjno-techniczną.

Ustanie Członkostwa

Członkostwo ustaje na skutek:

• Dobrowolnego wystąpienia z OSP.
• Wykluczenia przez władze OSP z powodu działalności sprzecznej ze statutem.
• Skreślenia z powodu nieusprawiedliwionego zalegania z opłatą składek członkowskich za okres przekraczający dwa lata.
• Likwidacji OSP lub osoby prawnej będącej członkiem wspierającym.
• Śmierci członka OSP.
• Wykluczenia przez Zarząd OSP z powodu zachowań nielicujących z postawą członka OSP.

Wykluczenie następuje na podstawie uchwały Zarządu OSP. Od takiej uchwały przysługuje prawo wniesienia odwołania do Walnego Zebrania w terminie 14 dni od daty powiadomienia o wykluczeniu. Do czasu rozpatrzenia odwołania, osoba ta nie korzysta z praw ani nie wykonuje obowiązków członkowskich. Osoba skreślona z listy członków ma obowiązek zwrócić powierzone jej przedmioty i umundurowanie należące do OSP.

Władze Stowarzyszenia OSP

Władzami stowarzyszenia OSP są:

1. Walne Zebranie Członków (najwyższa władza),
2. Zarząd OSP,
3. Komisja Rewizyjna.

Walne Zebranie Członków

Walne Zebranie wybiera spośród siebie Zarząd (co najmniej 5 członków) i Komisję Rewizyjną (co najmniej 3 członków), a także członków Zarządu Miejskiego oraz delegatów na Zjazd Miejski. Liczbę członków Zarządu i Komisji Rewizyjnej ustala każdorazowo Walne Zebranie Sprawozdawczo-Wyborcze.

Kompetencje Walnego Zebrania:

• Podejmowanie uchwał o zmianach w statucie, składzie Zarządu lub Komisji Rewizyjnej i rozwiązaniu OSP.
• Rozpatrywanie i zatwierdzanie sprawozdań Zarządu i Komisji Rewizyjnej.
• Uchwalanie wysokości składki członkowskiej.
• Podejmowanie uchwał w sprawie udzielania absolutorium dla Zarządu na wniosek Komisji Rewizyjnej.
• Rozpatrywanie odwołań od decyzji Zarządu oraz innych spraw i wniosków.
• Podjęcie uchwały o wystąpieniu ze Związku OSP RP.
• Podejmowanie uchwał w sprawach nabycia i zbycia nieruchomości, ich obciążeniu, a także o nabyciu środków trwałych oraz przyjmowaniu zapisów lub darowizn.
• Wybieranie i delegowanie członków OSP do władz Związku OSP RP.

Zwyczajne Walne Zebranie Sprawozdawczo-Wyborcze zwoływane jest co najmniej raz na 5 lat, a Sprawozdawcze raz na rok. Nadzwyczajne Walne Zebranie zwoływane jest przez Zarząd OSP z własnej inicjatywy, na żądanie Komisji Rewizyjnej, na żądanie 1/2 liczby członków czynnych i wspierających lub na żądanie Związku OSP RP, w terminie 21 dni od podjęcia uchwały lub otrzymania żądania.

Do ważności uchwał Walnego Zebrania konieczna jest obecność co najmniej 1/2 ogólnej liczby członków czynnych, wspierających i honorowych. Uchwały zapadają zwykłą większością głosów; w razie równości głosów decyduje głos przewodniczącego zebrania. Uchwały w sprawach nabycia i zbycia nieruchomości, zmiany statutu, rozwiązania OSP oraz odwołania Zarządu OSP podejmowane są większością 2/3 głosów, w obecności co najmniej 1/2 ogólnej liczby uprawnionych członków. Walne Zebranie zwołane w drugim terminie jest władne podjąć uchwałę bez względu na liczbę obecnych na nim członków zwykłą większością oddanych głosów, z wyjątkiem uchwał dotyczących nabycia i zbycia nieruchomości oraz rozwiązania OSP.

Zarząd OSP

Zarząd wybiera ze swego grona prezesa, wiceprezesa, naczelnika OSP (sprawującego funkcję pierwszego wiceprezesa), sekretarza i skarbnika, a także może wybrać gospodarza, kronikarza i zastępcę naczelnika straży. W czasie trwania kadencji, Zarząd może dokooptować do swego składu nowych członków na miejsce ustępujących, w liczbie nieprzekraczającej 1/3 ustalonego składu.

Zadania Zarządu:

• Reprezentowanie interesów OSP.
• Realizowanie uchwał i wytycznych Walnego Zebrania.
• Zwoływanie posiedzeń Walnego Zebrania.
• Zawiadamianie sądu rejestrowego i organu nadzorującego o zmianach w statucie, składzie i adresie siedziby OSP.
• Udzielanie wyjaśnień organowi nadzorującemu i udostępnianie dokumentów.
• Opracowywanie projektów rocznego planu działalności i budżetu OSP oraz składanie sprawozdań.
• Przyjmowanie nowych członków i skreślanie członków z listy.
• Przyznawanie wyróżniającym się członkom dyplomów i nagród, występowanie z wnioskami o odznaczenia.
• Organizowanie młodzieżowych i kobiecych drużyn OSP, zespołów kulturalnych, oświatowych i sportowych.
• Dokonywanie oceny realizacji zadań przez członków.
• Rozstrzyganie sporów między członkami.
• Określanie zasad korzystania z mienia OSP.
• Ustalanie kierunków działalności gospodarczej.
• Wykonywanie innych zadań statutowych, nieprzypisanych Walnemu Zebraniu.

Posiedzenia Zarządu odbywają się według potrzeb, co najmniej raz w kwartale i są zwoływane przez prezesa. Uchwały Zarządu podejmowane są zwykłą większością głosów, w obecności co najmniej połowy ogólnej liczby członków Zarządu.

Prezes Zarządu reprezentuje OSP na zewnątrz i kieruje całokształtem prac Zarządu. Umowy, akty, pełnomocnictwa i dokumenty finansowe podpisuje w imieniu OSP prezes lub wiceprezes oraz skarbnik.

Komisja Rewizyjna

Komisja Rewizyjna wybiera ze swego grona przewodniczącego i sekretarza, może też wybrać wiceprzewodniczącego. Komisja Rewizyjna może dokonać uzupełnienia w swoim składzie w liczbie nieprzekraczającej 1/3 ustalonego składu. Do jej zadań należy opracowywanie opinii i wniosków w sprawie stanu ochrony przeciwpożarowej.

Działalność Odpłatna i Nieodpłatna OSP

OSP może prowadzić działalność nieodpłatną oraz odpłatną, zgodnie z ogólnymi zasadami określonymi w odrębnych przepisach.

Rozwiązanie OSP

W razie rozwiązania OSP, Walne Zebranie wyznacza komisję likwidacyjną w składzie 3 osób. Majątek pozostały po rozwiązaniu, stanowiący własność OSP, przechodzi na cele określone w statucie, np. dla zaspokojenia potrzeb mieszkańców danej miejscowości lub na własność Oddziału Gminnego Związku OSP RP. Sprzęt i urządzenia będące własnością komunalną przechodzą do dyspozycji samorządu terytorialnego.

Proponowane Zmiany w Statucie OSP

W związku z dynamicznie zmieniającymi się przepisami i potrzebami operacyjnymi, często rozważane są zmiany w statutach OSP. Poniżej przedstawiono przykładowe propozycje zmian w wybranych paragrafach:

§ 4. Teren Działania

• Przed zmianą: Terenem działania OSP jest miejscowość (zakład pracy) będąca jej siedzibą, oraz miejscowości położone w rejonie pomocy wzajemnej.
• Po zmianie: Terenem działania OSP jest terytorium Polski. (Alternatywnie: Terenem działania OSP jest terytorium Polski, a w szczególności miejscowość będąca jej siedzibą, miejscowości położone w gminie oraz w rejonie pomocy wzajemnej.)

Komentarz: Propozycja rozszerza formalny obszar działania OSP na całe terytorium kraju, co lepiej odzwierciedla możliwość angażowania jednostek w akcje na większą skalę.

§ 13. Rodzaje Członków

• Przed zmianą: Członkowie OSP dzielą się na: 1. Członków czynnych, 2. Członków Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych, 3. Wspierających, 4. Honorowych.
• Po zmianie: Członkowie OSP dzielą się na: 1. Członków czynnych, 2. Członków Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych, 3. Członków wspierających, 4. Członków honorowych, 5. Członków w stanie spoczynku.

Komentarz: Dodanie kategorii "członków w stanie spoczynku" formalizuje status zasłużonych, ale nieaktywnych już członków.

§ 16. Członkowie Wspierający

• Przed zmianą: Członkiem wspierającym może być osoba fizyczna lub prawna współpracująca w rozwoju OSP, wspomagająca finansowo bądź w innej formie jej działalności. Członek wspierający - osoba fizyczna, a w przypadku osoby prawnej jej przedstawiciel ma prawo: 1. Uczestniczyć w walnym zebraniu członków OSP i być wybierany do władz OSP. 2. Korzystać z urządzeń i sprzętu będącego własnością OSP.
• Po zmianie: Członkiem wspierającym może być osoba fizyczna lub prawna współpracująca w rozwoju OSP, wspomagająca finansowo bądź w innej formie jej działalności. Członek wspierający - osoba fizyczna, a w przypadku osoby prawnej jej przedstawiciel ma prawo: 1. Uczestniczyć w walnym zebraniu członków OSP i być wybierany do władz OSP. 2. Korzystać z urządzeń i sprzętu będącego własnością OSP po wcześniejszym uzyskaniu zgody Zarządu OSP. 3. Członek wspierający ma obowiązek złożyć deklarację współpracy z OSP, w której zadeklaruje formę swojej pomocy. 4. Członkostwo ustaje, jeśli członek wspierający zalega w zadeklarowanej formie pomocy za okres 1 roku. 5. Wykluczenie następuje na podstawie uchwały Zarządu OSP. Od uchwały przysługuje prawo wniesienia odwołania do Walnego Zebrania z tym tylko, że do czasu rozpatrzenia wniosku członkowi wspierającemu nie przysługują prawa wyżej wymienione.

Komentarz: Propozycja wprowadza większą formalizację i odpowiedzialność dla członków wspierających, określając ich obowiązki i procedury ustania członkostwa.

§ 17. Członkowie Honorowi i Członkowie w Stanie Spoczynku

• Przed zmianą: Członkiem honorowym może zostać członek OSP szczególnie zasłużony dla ochrony przeciwpożarowej. Godność członka honorowego nadaje walne zebranie. Członkowie honorowi nie opłacają składek członkowskich.
• Po zmianie: 1. Członkiem honorowym może zostać członek OSP szczególnie zasłużony dla ochrony przeciwpożarowej. Godność członka honorowego nadaje walne zebranie. Członkowie honorowi nie opłacają składek członkowskich. 2. Członek w stanie spoczynku to: a) osoba, która nie uczestniczy aktywnie w wykonywaniu postanowień niniejszego statutu; b) osoba, która nie opłaca składek członkowskich; c) osoba, która nie może wybierać i być wybierana do władz OSP; d) osoba, która może uczestniczyć w walnych zebraniach oraz innych zebraniach organizowanych przez OSP bez prawa głosu; e) osoba, która nie może wysuwać postulatów i wniosków wobec władz OSP; f) osoba, która nie może korzystać z urządzeń i sprzętu będącego własnością OSP oraz z innych przywilejów przypisanych dla członków czynnych; g) osoba, która może używać munduru i odznak tylko za pisemną zgodą Zarządu OSP.

Komentarz: Ta propozycja rozdziela §17 na dwie części, dokładnie definiując status i ograniczenia dla nowo wprowadzonej kategorii "członków w stanie spoczynku".

§ 36. Skład Zarządu

• Przed zmianą: Zarząd wybiera ze swego grona prezesa, naczelnika straży, dwóch wiceprezesów, sekretarza i skarbnika, a także może wybrać gospodarza, kronikarza i zastępcę naczelnika straży. Naczelnik straży sprawuje funkcję wiceprezesa.
• Po zmianie: Zarząd wybiera ze swego grona Prezesa, Vice-Prezesa-Naczelnika, Viceprezesa, Sekretarza, Skarbnika, a także może wybrać Gospodarza, Kronikarza, zastępcę naczelnika straży lub członka Zarządu.

Komentarz: Zmiana wprowadza skonsolidowaną funkcję "Vice-Prezesa-Naczelnika" oraz zwiększa elastyczność w wyborze dodatkowych członków Zarządu.

§ 37. Zadania Zarządu

• Przed zmianą: (Standardowe zadania Zarządu, punkty 1-14)
• Po zmianie: (Standardowe zadania Zarządu, punkty 1-14) 15) Zarząd, który zostanie wybrany podczas wyborów w trakcie walnego zebrania sprawozdawczo-wyborczego lub nadzwyczajnego musi do trzech tygodni opracować i zatwierdzić uchwałą "Plan pracy i obowiązki Zarządu".

Komentarz: Dodanie punktu 15 wprowadza obowiązek opracowania i zatwierdzenia "Planu pracy i obowiązków Zarządu", co ma na celu usystematyzowanie działań nowo wybranego Zarządu.

§ 38. Reprezentacja OSP

• Przed zmianą: Prezes zarządu reprezentuje OSP na zewnątrz i kieruje całokształtem prac zarządu.
• Po zmianie: Prezes Zarządu (a w przypadku kiedy z różnych względów nie może tego uczynić - czyni to jednoosobowo Viceprezes, Naczelnik, Sekretarz lub Skarbnik) reprezentuje OSP na zewnątrz i kieruje całokształtem prac zarządu.

Komentarz: Propozycja zwiększa elastyczność w kwestii reprezentacji OSP na zewnątrz, umożliwiając innym członkom Zarządu pełnienie tej funkcji w razie niedostępności Prezesa.

§ 39. Posiedzenia Zarządu

• Przed zmianą: Posiedzenia zarządu odbywają się według potrzeb, co najmniej jednak raz w kwartale i są zwoływane przez prezesa. Na posiedzenia zarządu należy zapraszać przewodniczącego komisji rewizyjnej OSP.
• Po zmianie: Posiedzenia zarządu odbywają się według potrzeb, co najmniej jednak raz w kwartale i są zwoływane przez prezesa lub innych członków Zarządu. Na posiedzenia zarządu należy zapraszać przewodniczącego komisji rewizyjnej OSP.

Komentarz: Zmiana pozwala innym członkom Zarządu na zwoływanie posiedzeń, co może usprawnić funkcjonowanie organu.

§ 41. Podpisywanie Dokumentów Finansowych

• Przed zmianą: Umowy, akty oraz pełnomocnictwa i dokumenty finansowe podpisuje w imieniu OSP prezes lub wiceprezes i skarbnik.
• Po zmianie: Umowy, akty oraz pełnomocnictwa i dokumenty finansowe podpisuje w imieniu OSP prezes i skarbnik lub wiceprezes i skarbnik.

Komentarz: Propozycja precyzuje, że dokumenty finansowe wymagają podpisu dwóch osób (prezesa/wiceprezesa oraz skarbnika), co zwiększa bezpieczeństwo i transparentność.

tags: #na #podstawie #statutu #osp #dyplom