Naczelnik OSP: Rola, Obowiązki i Współpraca w Strukturze Ochotniczej Straży Pożarnej

Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) są dobrowolnymi, samorządnymi, trwałymi zrzeszeniami o celach niezarobkowych, które funkcjonują jako stowarzyszenia. Podstawą prawną ich działalności są Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach, Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej oraz Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Stowarzyszenie uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS).

Kierowanie bieżącą działalnością OSP pomiędzy walnymi zebraniami członków spoczywa na Zarządzie. Jego skład i sposób wyboru są kluczowe dla sprawnego funkcjonowania jednostki.

Wybór i Struktura Zarządu OSP

Zgodnie ze związkowym wzorem statutu, walne zebranie członków OSP wybiera osoby, które tworzyć będą zarząd, jednak bez wskazania funkcji. Nowo powołany zarząd ustala, kto jakie obowiązki przyjmie w rozpoczynanej kadencji. Oznacza to, że członkowie zarządu wybrani przez walne zebranie decydują o podziale funkcji.

Statut wzorcowy określa wybór od 5 do 9 osób do zarządu. Funkcje wskazane jako obligatoryjne to: prezes, dwaj wiceprezesi, skarbnik, sekretarz oraz naczelnik, który jednocześnie pełni funkcję wiceprezesa. Dodatkowo, w razie potrzeby, mogą być wybierane funkcje takie jak kronikarz, gospodarz czy zastępca naczelnika.

Wszyscy członkowie zarządu mają równorzędny status; nie ma między nimi podległości i nadrzędności, co oznacza brak hierarchii. Tryb pracy i szczegółowe kompetencje poszczególnych członków mogą być ujęte w regulaminie pracy zarządu, przyjętym uchwałą zarządu.

Rola Naczelnika OSP w Strukturze Zarządu

Naczelnik jest jedynym członkiem zarządu, którego obowiązki i uprawnienia zostały potraktowane w statucie dość szczegółowo i są przypisane tylko jemu. Wynika to z jego głównej roli - dowódcy ratowników. Statut przewiduje powołanie w każdej OSP jednego naczelnika, co oznacza istnienie tylko jednej Jednostki Operacyjno-Technicznej (JOT).

Główne Obowiązki i Uprawnienia Naczelnika OSP

Naczelnik, powołany przez zarząd, jest odpowiedzialny za dowodzenie jednostką. Jego najważniejszym zadaniem jest zorganizowanie jednostki operacyjno-technicznej (JOT) i nadzór nad jej działalnością.

Zarząd, wybierając osobę na funkcję naczelnika, kieruje się jej doświadczeniem i predyspozycjami. Dobry naczelnik powinien cieszyć się zaufaniem, posiadać doświadczenie, odpowiedzialność, dyspozycyjność, zdolność kierowania ludźmi, konsekwencję oraz postępować zgodnie z zasadami. Powinien być także gotowy do podnoszenia swoich kompetencji w obliczu nowych zagrożeń (przyrodniczych, ekologicznych, chemicznych, komunikacyjnych, wodnych, pogodowych itp.).

Kierowanie Jednostką Operacyjno-Techniczną (JOT)

• W § 29 statutu wzorcowego stwierdzono, że naczelnik "kieruje jednostką operacyjno-techniczną jednoosobowo w formie rozkazów i poleceń". Na naczelniku spoczywa zatem pełna odpowiedzialność za działalność zespołu ratowniczego.
• Naczelnik kieruje wnioski do zarządu w sprawie składu osobowego JOT. Nie przyjmuje ani nie usuwa członków JOT jednoosobowo, lecz wnioskuje o to do zarządu.

Szkolenia i Dyscyplina

• Naczelnik jest zobowiązany do prowadzenia we własnym zakresie szkoleń podstawowych dla członków OSP, w tym także dla Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP) i drużyn kobiecych. Należy jednak pamiętać, że ponad stugodzinne szkolenie podstawowe, wymagane dla wszystkich ratowników, organizowane jest przez komendy powiatowe PSP i nie leży w kompetencji naczelnika. Szkolenia statutowe obejmują podstawowe kwestie specyficzne dla danej OSP i zależą od inwencji naczelnika.
• Jako dowódca JOT, naczelnik jest uprawniony do czuwania nad przestrzeganiem dyscypliny przez członków OSP. Może jednoosobowo udzielić upomnienia ustnego lub pisemnej nagany.
• Praktyka wykazuje, że warto wypracować w OSP inne, łagodniejsze środki dyscyplinujące, np. zawieszenie w prawach członka JOT w regulaminie JOT.

Akcje Ratowniczo-Gaśnicze i Działalność Zapobiegawcza

• Wzorcowy statut nakłada na naczelnika obowiązek kierowania akcjami ratowniczo-gaśniczymi i przeciwpożarową działalnością zapobiegawczą. Kieruje on wszystkimi działaniami ratowniczymi, niezależnie od charakteru zdarzenia.
• Obejmuje to także dysponowanie sprzętem i urządzeniami oraz nadzorowanie ich prawidłowej eksploatacji.
• W ramach działań profilaktycznych, naczelnik może opracowywać opinie i wnioski w sprawie stanu ochrony przeciwpożarowej miejscowości oraz wyposażenia OSP w sprzęt techniczny i inne środki. Dotyczy to również miejsc i okoliczności, w których często występują zagrożenia miejscowe (np. wypadki drogowe).

Wyróżnienia i Środki Dyscyplinarne

• Naczelnik jest jedyną osobą wymienioną we wzorcowym statucie, upoważnioną do udzielania wyróżnień - jednoosobowo bądź za pośrednictwem zarządu. Jednoosobowo jako dowódca JOT może udzielić pochwały ustnej lub pisemnej.
• Może także wystąpić do zarządu OSP o przyznanie nagrody wyróżniającemu się ratownikowi, a także wystosować wniosek o nadanie odznaki lub odznaczenia.

Współpraca Naczelnika z Prezesem OSP

Współpraca między prezesem a naczelnikiem jest złożonym, lecz kluczowym elementem efektywnego funkcjonowania OSP, ponieważ statut jednoznacznie rozdziela ich role. Dobra współpraca jest tu koniecznością, a optymalny podział obowiązków zachodzi, gdy prezes jest w stałym kontakcie organizacyjnym z gminą, a naczelnik - w kontakcie operacyjnym z Jednostką Ratowniczo-Gaśniczą (JRG), z którą współpracuje OSP.

Naczelnik jako dowódca akcji ratowniczych

Jednym z najczęściej napotykanych problemów jest sytuacja, gdy prezes jest jednocześnie czynnym ratownikiem. Statut wzorcowy OSP jasno stanowi, że w czasie akcji dowodzi naczelnik, jego zastępca lub, w razie ich nieobecności, inna wyznaczona przez naczelnika osoba. W OSP nie ma wojskowego pojęcia "rangi" czy "stopnia", lecz pojęcie funkcji pełnionej kadencyjnie.

W czasie akcji członkowie władz stowarzyszenia pełnią przypisane im w JOT funkcje ratownicze. Może więc zajść sytuacja, że prezes (pod warunkiem posiadania odpowiednich uprawnień) będzie np. zastępcą naczelnika. W takim przypadku, oznaczenia funkcji w OSP są trwale przypisane do pełniących je osób i powinny być stosowane niezależnie od sytuacji - takie same na mundurze wyjściowym i bojowym, aby nie wprowadzać w błąd.

Podział odpowiedzialności i pragmatyka działania

Rolą prezesa jest właściwy podział kompetencji wśród członków zarządu i koordynacja ich działań, aby zapewnić spójność i uniknąć sporów kompetencyjnych. Natomiast naczelnik, kierując JOT, odpowiada bezpośrednio za działania ratownicze i gotowość bojową jednostki. Ten przykład wskazuje, jak ważne jest, aby tandem prezes-naczelnik pracował w miarę jednomyślnie i z pełnym wzajemnym zrozumieniem.

Podstawy Prawne Funkcjonowania OSP

Ochotnicze straże pożarne oraz Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP funkcjonują jako stowarzyszenia na podstawie następujących ustaw:

• Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach.
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
• Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Stowarzyszenie jest zobowiązane posiadać zarząd i organ kontroli wewnętrznej (Komisję Rewizyjną). Uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS). Zarząd terenowej jednostki organizacyjnej stowarzyszenia ma obowiązek w terminie 14 dni od chwili jej powołania zawiadomić o tym organ nadzorujący, podając skład zarządu i adres siedziby oraz doręczyć statut stowarzyszenia.

tags: #naczelnik #osp #karsy