Szkolenie Podstawowe Strażaka Ratownika OSP: Program i Wymagania

Szkolenie podstawowe strażaków ratowników Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) stanowi kluczowy etap dla każdego ochotnika pragnącego aktywnie uczestniczyć w działaniach ratowniczo-gaśniczych. Jest to przepustka do udziału w pierwszej akcji, a jego program i wymagania są systematycznie aktualizowane, aby odpowiadać na współczesne wyzwania i zagrożenia. Niniejszy artykuł szczegółowo przedstawia, jak wygląda szkolenie podstawowe dla strażaków-ratowników OSP, co obejmuje jego program oraz jakie formalności należy spełnić, aby do niego przystąpić.

Wymagania dla członków OSP uprawnionych do udziału w działaniach ratowniczych

Komendy Powiatowe Państwowej Straży Pożarnej konsekwentnie przypominają, że druhowie OSP biorący bezpośredni udział w działaniach ratowniczych muszą spełniać wymagania wynikające z obowiązujących aktów prawnych. Zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2490 z późn. zm.) oraz wcześniejszymi zapisami art. 19 ust. 1b ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, członkowie ochotniczych straży pożarnych mogą brać bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, jeśli spełniają poniższe warunki:

• ukończyli 18 lat i nie przekroczyli 65 lat,
• posiadają aktualne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych,
• odbyli szkolenie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy,
• ukończyli z wynikiem pozytywnym szkolenie podstawowe przygotowujące do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.

Szkolenie Podstawowe Strażaków Ratowników OSP

Wymagania wstępne i organizacja

Aby wziąć udział w szkoleniu podstawowym dla strażaków-ratowników OSP, musisz być członkiem jednostki. Tylko jednostka macierzysta OSP może skierować Cię na szkolenie. Szkolenie realizowane jest przez jednostki Państwowej Straży Pożarnej.

W szkoleniu podstawowym mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat i nie przekroczyły 65 lat. W przypadku osób nieletnich wymagana jest zgoda rodziców/prawnych opiekunów na udział w szkoleniu. Osoby niepełnoletnie, które zdały egzamin, otrzymują zaświadczenie o ukończeniu szkolenia, jednak zgodnie z obowiązującym prawem w działaniach ratowniczo-gaśniczych będą mogły brać udział dopiero po ukończeniu 18 roku życia.

Obecnie szkolenia podstawowe realizowane są w oparciu o program szkolenia podstawowego strażaka ratownika OSP z dnia 4 marca 2022 roku. Szkolenie może być realizowane stacjonarnie lub zakres teoretyczny może być prowadzony przy wykorzystaniu metod nauczania na odległość. Zajęcia praktyczne powinny być realizowane z zachowaniem zasady 1 instruktor na 4-10 słuchaczy.

Czas trwania i harmonogram kursu

Minimalny czas trwania kursu podstawowego OSP wynosi 133 godziny. Jest to wymóg określony przez Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej. Te 133 godziny szkolenia są precyzyjnie podzielone na 65 godzin teorii oraz 68 godzin praktyki, co zapewnia wszechstronne przygotowanie.

Część teoretyczna kursu może być realizowana z wykorzystaniem platform e-learningowych. Choć forma zdalna zapewnia większą elastyczność, nie skraca ona całkowitego wymaganego czasu poświęconego na teorię, który nadal wynosi 65 godzin.

Sposób organizacji kursu zazwyczaj dostosowany jest do możliwości kandydatów. Najczęściej spotykanym trybem jest szkolenie weekendowe, odbywające się w soboty i niedziele, co pozwala pogodzić naukę z obowiązkami zawodowymi i rodzinnymi. Realizacja kursu w tym trybie rozkłada się zazwyczaj na okres od 2 do 3 miesięcy. Alternatywą jest szkolenie w trybie ciągłym, organizowane na przykład podczas ferii zimowych lub wakacji letnich. W takim przypadku cały kurs może zostać ukończony w ciągu około 2-3 tygodni.

Program szkolenia i jego zakres

Program kursu podstawowego OSP jest kompleksowy, ma na celu przygotowanie strażaka do różnorodnych sytuacji. Szkolenie rozpoczyna się spotkaniem organizacyjnym, podczas którego realizowana jest tematyka instruktażu ogólnego w ramach szkolenia wstępnego BHP. Po jego przeprowadzeniu kursant otrzymuje kartę szkolenia wstępnego z zakresu BHP. Następnie w macierzystej jednostce OSP naczelnik przeprowadza instruktaż stanowiskowy i potwierdza to wpisem w karcie szkolenia.

Zakres tematów poruszanych na szkoleniu podstawowym jest bardzo szeroki i obejmuje m.in.:

• Bezpieczeństwo i higiena pracy.
• Służba wewnętrzna.
• Podstawy organizacji akcji gaśniczej.
• Taktyka działań ratowniczych i medycznych.

W ramach 68 godzin części praktycznej, zajęcia odbywają się na specjalistycznych poligonach i placach ćwiczeń. Strażak-ratownik OSP musi opanować obsługę szeregu kluczowych urządzeń i sprzętu w warunkach zbliżonych do rzeczywistych.

Obowiązkowy test w komorze dymowej

Jednym z najbardziej wymagających elementów kursu podstawowego OSP jest obowiązkowy test w komorze dymowej. Jest to specjalnie przygotowane pomieszczenie, w którym symulowane są warunki panujące podczas pożaru: wysoka temperatura, zadymienie i ograniczona widoczność. Celem tego ćwiczenia jest weryfikacja odporności psychofizycznej strażaków na obciążenia związane z pracą w ekstremalnych warunkach.

Typowy test polega na wykonaniu szeregu zadań w pełnym umundurowaniu bojowym, z założonym aparatem ochrony dróg oddechowych. Może to obejmować pokonanie toru przeszkód, odnalezienie i ewakuację pozorowanego poszkodowanego, czy obsługę sprzętu gaśniczego. Do egzaminu praktycznego zostają zakwalifikowane osoby, które zrealizowały zagadnienia poruszane na szkoleniu, otrzymały zaliczenie z części teoretycznej egzaminu i zaliczyły test w komorze dymowej.

Egzamin końcowy

Egzamin składa się z części teoretycznej, praktycznej oraz z BHP. Jeżeli zajęcia teoretyczne realizowane były przy wykorzystaniu metod nauczania na odległość, część teoretyczna egzaminu przeprowadzana jest po ukończeniu modułu teoretycznego i przed rozpoczęciem zajęć praktycznych. W przypadku zajęć stacjonarnych, cały egzamin organizowany jest na zakończenie szkolenia.

• Egzamin teoretyczny: Jest egzaminem pisemnym, zazwyczaj składającym się z kilkudziesięciu pytań zamkniętych jednokrotnego wyboru. Egzamin zostaje zaliczony, jeśli zdający uzyskał minimum 70% możliwych do zdobycia punktów.
• Egzamin praktyczny: Obejmuje sprawdzenie umiejętności posługiwania się specjalistycznym sprzętem, znajomości zasad prowadzenia korespondencji radiowej oraz znajomości przepisów BHP.
• Egzamin z zakresu BHP: Przeprowadzany jest na zakończenie szkolenia. Składa się z testu (minimum 10 zadań wielokrotnego wyboru z jedną prawidłową odpowiedzią).

Dalsze szkolenia dla członków OSP

Po ukończeniu szkolenia podstawowego strażacy-ratownicy OSP mają możliwość dalszego rozwoju, uczestnicząc w szeregu specjalistycznych kursów. Poniżej przedstawiono przykładowe szkolenia oraz warunki przyjęcia na nie:

Druki i Programy Szkoleniowe

Poniżej przedstawiono przykładowe druki skierowań i programy szkoleń dla członków OSP:

Przykładowe druki szkoleniowe:

• Skierowanie na szkolenie podstawowe strażaków ratowników OSP
• Skierowanie na szkolenie dowódców OSP
• Skierowanie na szkolenie Naczelników OSP
• Skierowanie na szkolenia z zakresu ratownictwa technicznego
• Skierowanie na szkolenia kierowców-konserwatorów sprzętu ratowniczego OSP
• Karta skierowania na szkolenie z zakresu współpracy LPR
• Skierowanie na szkolenie w Nałęczowie w zakresie KPP - recertyfikacja
• Skierowanie na szkolenie w Nałęczowie w zakresie KPP - podstawowe

Przykładowe programy szkoleń strażaków OSP:

• Program szkolenia podstawowego strażaków ratowników OSP 2015
• Program szkolenia kierowców-konserwatorów sprzętu ratowniczego OSP 2015
• Program szkolenia kierujących działaniem ratowniczym dla członków OSP 2015
• Program szkolenia naczelników OSP 2015
• Program szkolenia komendantów gminnych ZOSP RP 2015
• System szkolenia członków OSP z 2006 roku
• Zasady organizacji szkoleń członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych 2022

Wymagania dla kandydatów na poszczególne szkolenia

Ogólnym warunkiem przyjęcia na każde szkolenie jest posiadanie skierowania wg wzoru określonego w „Zasadach organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych” (wersje 2015 lub 2022) lub jego aktualnej wersji. Poniżej specyficzne wymagania dla poszczególnych rodzajów szkoleń:

Szkolenie kierujących działaniem ratowniczym dla członków OSP (Dowódców OSP)

• Wiek: ukończone 18 lat i nieprzekroczone 65 lat.
• Minimum 3-letni okres od uzyskania wyszkolenia uprawniającego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.
• Potwierdzenie ukończenia szkolenia podstawowego strażaków ratowników OSP (wg programu z 2015 roku lub równorzędnego zgodnie z Systemem szkolenia z 2006 roku).

Szkolenie kierowców-konserwatorów sprzętu ratowniczego OSP

• Wiek: ukończone 18 lat i nieprzekroczone 65 lat.
• Prawo jazdy co najmniej kat. B.
• Potwierdzenie ukończenia szkolenia podstawowego strażaków ratowników OSP (wg programu z 2015 roku lub równorzędnego zgodnie z programem szkolenia z 2006 roku).

Szkolenie naczelników OSP

• Wiek: ukończone 18 lat i nieprzekroczone 65 lat.
• Potwierdzenie ukończenia szkolenia kierujących działaniem ratowniczym dla strażaka ratownika OSP (Dowódcy OSP) (wg programu z 2015 roku lub równorzędnego zgodnie z programem szkolenia z 2006 roku).

Szkolenie komendantów gminnych ZOSP RP / Komendanta gminnego ochrony przeciwpożarowej

• Wiek: ukończone 25 lat i nie przekroczone 65 lat.
• Obowiązkowa przynależność do Ochotniczej Straży Pożarnej z członkostwem czynnym.
• Potwierdzenie ukończenia szkolenia Dowódców OSP lub spełnienie równorzędnych wymagań.
• Potwierdzenie ukończenia szkolenia Naczelników OSP lub spełnienie równorzędnych wymagań.

Kwalifikowana Pierwsza Pomoc (KPP)

Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2007 roku, określa zasady prowadzenia kursów Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy oraz warunki uzyskiwania tytułu „Ratownika”. Kurs Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy jest prowadzony zgodnie z przepisami tej ustawy (z dnia 8 września 2006 roku) oraz rozporządzeń Ministra Zdrowia (z dnia 19 marca 2007 roku) i MSWiA i Obrony Narodowej (z dnia 12 grudnia 2008 roku).

Kursy KPP kierowane są między innymi do:

• Państwowej Straży Pożarnej,
• Ochotniczych Straży Pożarnych,
• Zakładowych Straży Pożarnych,
• jednostek i służb ochrony przeciwpożarowej,
• jednostek systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego i współpracujących z Systemem,
• Policji, Wojska Polskiego, Straży Granicznej,
• innych grup oraz osób, które mają obowiązek lub dobrowolnie chcą odbyć tego typu szkolenie.

Zakres czynności wykonywanych przez ratownika w ramach kwalifikowanej pierwszej pomocy obejmuje:

• Resuscytację krążeniowo-oddechową, bezprzyrządową i przyrządową, z podaniem tlenu oraz zastosowaniem według wskazań defibrylatora zautomatyzowanego.
• Tamowanie krwotoków zewnętrznych i opatrywanie ran.
• Unieruchamianie złamań i podejrzeń złamań kości oraz zwichnięć.
• Ochronę przed wychłodzeniem lub przegrzaniem.
• Prowadzenie wstępnego postępowania przeciwwstrząsowego poprzez właściwe ułożenie osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego i ochronę termiczną.
• Stosowanie tlenoterapii biernej.
• Ewakuację z miejsca zdarzenia osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
• Wsparcie psychiczne osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
• Prowadzenie wstępnej segregacji medycznej w rozumieniu art. 43 ust. Ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym.

Uprawnienia i dalszy rozwój po kursie podstawowym OSP

Ukończenie kursu podstawowego OSP z wynikiem pozytywnym jest kluczowym momentem dla każdego ochotnika. Przede wszystkim nadaje ono strażakowi-ratownikowi prawo do udziału w działaniach ratowniczo-gaśniczych prowadzonych przez jego jednostkę. Oznacza to, że po zdaniu egzaminów i spełnieniu wszystkich wymogów, możesz być formalnie włączony do podziału bojowego i brać udział w wyjazdach do zdarzeń.

Warto podkreślić, że samo ukończenie kursu podstawowego uprawnia do udziału w działaniach, ale zawsze w ramach struktury jednostki i pod nadzorem bardziej doświadczonych kolegów lub dowódcy. Po zdobyciu podstawowych kwalifikacji, droga rozwoju strażaka-ratownika OSP jest szeroka. Istnieje wiele możliwości poszerzenia swoich kompetencji i specjalizacji. Do najczęściej wybieranych szkoleń specjalistycznych należą: kurs Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy (KPP), który znacząco podnosi umiejętności w zakresie ratownictwa medycznego, szkolenia z zakresu obsługi specjalistycznego sprzętu (np. ratownictwo techniczne, chemiczne), czy kursy przygotowujące do pełnienia ról dowódczych, takie jak kurs dowódców zastępów.

Planowane terminy szkoleń (przykładowe)

W oparciu o „Plan Pracy Dydaktycznej” zatwierdzony przez Komendantów Powiatowych PSP, kursy OSP są regularnie organizowane. Poniżej przedstawiono przykładowe terminy szkoleń z roku 2025 dla Komendy Powiatowej PSP w Parczewie:

• Szkolenie podstawowe strażaków ratowników OSP: 10.01. - 28.02.2025 r.
• Szkolenie kierowców konserwatorów sprzętu ratowniczego OSP: 22 - 25.04.2025 r.
• Szkolenie kierujących działaniem ratowniczym dla członków OSP (dowódców OSP): 08 - 12.09.2025 r.
• Szkolenie naczelników OSP: 07 - 10.10.2025 r.

Druki szkoleniowe przesyłane są każdorazowo wraz z pismem przewodnim do poszczególnych Urzędów Gmin/Miasta. Zgłoszenia chętnych strażaków należy dokonywać wyłącznie na załączonych drukach.

tags: #najblizszy #kurs #podstawowy #strazaka #osp