Hełm strażacki to kluczowy element wyposażenia każdego strażaka, mający na celu ochronę głowy przed różnymi zagrożeniami, takimi jak uderzenia, spadające przedmioty, płonące elementy konstrukcji budynków, energia cieplna oraz porażenie prądem elektrycznym. Oprócz ochrony, hełm powinien zapewniać komfort noszenia oraz być widoczny w trudnych warunkach. Aby spełniać te wymogi, musi być prawidłowo osadzony i zamocowany na głowie oraz spełniać odpowiednie wymagania techniczne i normy.
Podstawowe elementy konstrukcyjne hełmu strażackiego
Hełm strażacki składa się z kilku podstawowych elementów, które wspólnie zapewniają kompleksową ochronę i funkcjonalność:
- Skorupa: Odpowiada za ochronę mechaniczną i cieplną. Najczęściej wykonana jest z duroplastów lub termoplastów, co pozwala na uzyskanie nowoczesnych kształtów oraz zapewnia odpowiedni komfort noszenia i ochronę.
- Więźba: Jest to wewnętrzny „stelaż”, na którym osadzona jest głowa strażaka. Jej zadaniem jest amortyzacja uderzeń i rozłożenie siły w taki sposób, aby nie doszło, w szczególności, do urazu kręgosłupa oraz wstrząśnienia mózgu. Więźby posiadają różne rodzaje regulacji obwodu głowy, często co 5 mm, w zakresie od 54 do 64 cm.
- Wizjer/przyłbica: Element odpowiedzialny za ochronę całej twarzy przed urazami mechanicznymi, ciepłem, odpryskami i cieczami. Obecnie element ten jest często chowany pod skorupę, co chroni go, gdy nie jest używany, oraz zmniejsza powierzchnię hełmu.
- Ochrona karku/szyi: Zapewnia ochronę karku lub całej szyi przed płomieniem, ciepłem oraz ciekłymi materiałami. Może być wykonana ze skóry, materiałów aramidowych, PBI, aluminizowanych lub z wełny.
Hełmy strażackie są zazwyczaj wyposażone w dodatkowe elementy, takie jak osłona twarzy, osłona szyi oraz latarka. Niektóre modele mogą posiadać również system komunikacji radiowej.
Rodzaje hełmów strażackich w zależności od specyfiki działań
Szeroka specyfika działań straży pożarnej wymusza stosowanie środków ochrony indywidualnej dedykowanych do miejsca działań i związanych z nimi zagrożeń. Przewidziano różne rodzaje hełmów dla konkretnej specyfiki działań.
Gaszenie pożarów w budynkach
Dla tej specyfiki działań przewidziane są hełmy spełniające normę PN-EN 443 ("Hełmy strażackie" lub "Hełmy stosowane podczas walki z ogniem w budynkach i innych obiektach"). Hełmy według tej normy są w stanie chronić (mechanicznie i termicznie) głowę strażaka w trudnym środowisku pożaru wewnętrznego. Norma ta dzieli hełmy tego rodzaju na dwa typy:
- Hełmy typu A: Są to hełmy „krótkie” o tzw. półskorupie, która nie zachodzi bezpośrednio na uszy strażaka. Ten typ hełmów nie jest certyfikowany w Polsce i nie jest dopuszczony do stosowania w środowisku pożaru wewnętrznego.
- Hełmy typu B: Czyli hełmy o tzw. pełnej skorupie, gdzie skorupa zakrywa uszy strażaka. Jest to najpopularniejszy typ hełmu i jedyny dopuszczony do stosowania przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w Polsce.
Gaszenie pożarów roślinności
Specyfika terenów otwartych pokrytych roślinnością (wrzosowiska, tereny trawiaste, lasy) wymaga stosowania hełmów dedykowanych do tego rodzaju działań. Hełmy przeznaczone do tego celu powinny spełniać wymagania normy EN 16471 (hełmów do gaszenia pożarów na terenach niezurbanizowanych). Charakterystyczną cechą tych hełmów jest skorupa w kształcie tzw. półskorupy, najczęściej wykonana z lekkich tworzyw. W konstrukcji tej skorupy dopuszczane są również otwory wentylacyjne. Hełmy posiadające jedynie zgodność z normą EN 16471, nie są dopuszczone do stosowania przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w Polsce.
Działania techniczne
Na drodze, w terenie miejskim lub na instalacjach technicznych; prowadzenie działań o charakterze technicznym wymusza stosowanie odpowiednich hełmów. Do tego rodzaju działań przewidziane są hełmy zgodne z normą EN 16473 (hełmy do ratownictwa technicznego). Hełmy tego rodzaju są identyczne z hełmami do gaszenia roślinności w terenach otwartych. Mają tzw. półskorupę, są lekkie oraz nie utrudniają działań w ciasnych przestrzeniach. Hełmy tego rodzaju spełniające normę EN 16473 można stosować w polskich jednostkach ochrony przeciwpożarowej. Generalnie hełmy tego rodzaju również są zgodne z normą EN 16471.
Przykłady popularnych modeli hełmów strażackich
Hełmy Kaliskich Zakładów Przemysłu Terenowego PH-5/Z-2000
Hełm strażacki PH-5/Z-2000 przeznaczony jest do ochrony głowy przed urazami w czasie ćwiczeń i akcji ratowniczo-pożarniczych. Wykonany jest na licencji Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w oparciu o PN-EN 443. Skorupa hełmu wykonana jest z laminatu poliestrowo-szklanego. Więźba umożliwia regulację wysokości noszenia hełmu oraz obwodu głowy co 5 mm w zakresie 54-62 cm. Hełm wyposażony jest w uchylny wizjer z daszkiem oraz przypinaną rozłącznie osłonę karku. Kształt hełmu umożliwia bliskie podejście do źródła ognia nawet w ciasnych pomieszczeniach. Chroni przed oddziaływaniem energii cieplnej, uderzeniami spadających lub przemieszczających się przedmiotów oraz uderzeniami głową w przeszkody, a także przed porażeniem prądem elektrycznym o wartości skutecznej napięcia do 440 V. Może być stosowany przy niskich temperaturach (do -20°C, oznakowanie **). Spełnia wymagania normy PN-EN 443 w zakresie podstawowym oraz w zakresie rozszerzonych właściwości elektrycznych (oznakowanie E2, E3). Masa hełmu nie przekracza 1400g. Hełm umożliwia współpracę z aparatami oddechowymi typ W-70 produkcji FASER i PA-80 produkcji DRAEGER z maską panoramiczną PANORAMA NOWA typ ZS, RA, P produkcji DRAEGER, FENZY, AUER.
Hełm strażacki PACIFIC F7 produkcji nowozelandzkiej
Hełm Pacifik F7 jest wykonany z żywic syntetycznych zbrojonych kevlarem, pokryty farbami fluorescencyjnymi odpornymi na działanie wybranych środków chemicznych i wysokiej temperatury. Producent zapewnia dożywotnią gwarancję. Czasza hełmu całkowicie chroni głowę użytkownika, osłania całe uszy zachowując odpowiedni prześwit nie powodujący utrudnień w słyszalności. Skorupa posiada wyprofilowane zewnętrzne podnoszące wytrzymałość mechaniczną hełmu. Więźba skórzana umożliwia płynną regulację obwodu przy pomocy specjalnego pokrętła od 54 do 64 cm. Osłona oczu i twarzy wykonana jest z poliwęglanu pokrytego powłokami krzemowymi, dając zwiększoną odporność na zadrapania i oddziaływanie wysokiej temperatury. Osłona ta chowana jest w całości do wnętrza hełmu i spełnia warunki normy EN 166. Kolorystyka hełmu jest dowolna w zależności od zamówienia. Hełm F7 posiada certyfikat CIOP i CNBOP i nadaje się do współpracy z wszystkimi rodzajami radiotelefonów stosowanych na świecie. Doświadczenia z użytkowania w polskich strażach pożarnych są stosunkowo niewielkie, ale można stwierdzić, że sztywność hełmu i rozwiązania techniczne osłony twarzy są konkurencyjne w stosunku do hełmów "kaliskich". Koncepcja chowanej do wewnątrz osłony twarzy powoduje znacznie mniejsze narażenie na ewentualne uszkodzenia. Zakupione hełmy fluorescencyjne w kolorze żółtym poprawiają znacznie widoczność ratownika, choć trwałość warstwy farby fluorescencyjnej (6-letnia gwarancja producenta) jest jeszcze oceniana. W użytkowanych hełmach w wersji F7FK/2 zastosowano jako osłonę karku i szyi tkaninę nomex, która w ocenie użytkowników stanowi najsłabszy punkt ze względu na ograniczone możliwości czyszczenia chemicznego (maksymalnie 50 razy) i trudności w utrzymaniu estetyki jasnych kolorów. Inne wersje osłony szyi (żarochronne) wykonane są z materiałów o dużo większej wytrzymałości i odporności na zabrudzenia.
Hełm strażacki PAB FIRE produkcji chorwackiej
Wykonany według normy EN 433/PN, z wysokiej jakości materiałów niepalnych (stalpron, PC ognioodporny). W tylnej części hełmu wyposażony jest w kołnierz chroniący kark, wykonany z naturalnej skóry. Mechaniczna ochrona jest realizowana poprzez amortyzację i rozkład sił dynamicznych całego hełmu. Twarz użytkownika jest chroniona przeźroczystą osłoną.
Hełm strażacki VULCAN NEO 0 (Brandbull)
Jest to najnowszy model hełmu firmy Brandbull.
Hełm z serii Gallet F1 od MSA
To profesjonalny hełm przystosowany do pracy w najcięższych warunkach. Użytkownicy OSP i PSP często porównują go z modelem Rosenbauer Heros Titan. Część strażaków docenia Galleta za komfort i możliwość długotrwałej pracy. Jednakże, niektórzy użytkownicy uważają model F1XF za duży i ciężki (masa około 1,6kg plus latarka nahełmowa daje blisko 1,8kg), co jest odczuwalne przy dłuższych interwencjach. Wskazują również na kiepsko wykonaną więźbę (zszyte paski uwierające w głowę) i problemy z regulacją hełmu po założeniu maski aparatu oddechowego.
Hełm Rosenbauer Heros Titan
Jest to bardzo dobry hełm, często wybierany przez strażaków OSP i PSP. Porównując go z Galletem, użytkownicy często wybierają Rosenbauera ze względu na ergonomię i lepszą latarkę. Istnieją jednak opinie, że jego zewnętrzna regulacja jest problematyczna podczas działań w aparacie i patrzenia w górę.
Latarki do hełmów strażackich
Hełmy strażackie są często wyposażone w zintegrowane latarki lub umożliwiają montaż latarek nahełmowych. Latarka do hełmu, taka jak DRAGON HT05, jest odporna na uderzenia, wodę, pył i ogień. Latarki nahełmowe służą głównie do świecenia sobie pod nogi, na dokumenty i pomagają przy działaniach ratowniczo-technicznych. Nie mają one zastępować porządnej latarki kątowej w pożarze. W przypadku hełmów z latarką czołową, możliwość regulacji położenia więźby pozwala na przesuwanie środka ciężkości hełmu, co minimalizuje dyskomfort związany z ciężarem latarki. Użytkownicy korzystali z różnych modeli latarek nahełmowych, np. M-Fire 02 i PELI 3315.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze hełmu?
Przy wyborze hełmu strażackiego, zwłaszcza dla OSP, należy wziąć pod uwagę kilka kluczowych czynników:
- Wygoda i regulacje: Hełm powinien być wygodny do noszenia przez dłuższy czas. Ważna jest możliwość łatwego i szybkiego regulowania obwodu więźby, najczęściej za pomocą pokrętła, aby dopasować hełm do kształtu głowy i maski oddechowej. Hełmy mające latarkę czołową mają regulację położenia więźby, co pozwala na przesuwanie środka ciężkości hełmu.
- Masa hełmu: Powinien być lekki i wygodny na długie noszenie podczas działań. Optymalna masa hełmu powinna wynosić około 1100-1200 gramów.
- Trwałość i odporność: Wybieraj hełmy, które są trwałe i odporne na uszkodzenia mechaniczne, wysoką temperaturę, płomień oraz substancje ciekłe.
- Dodatkowe funkcje: Niektóre hełmy mogą mieć dodatkowe funkcje, takie jak systemy odbijające światło, systemy komunikacji lub montaż lampy czołowej.
- Łatwość konserwacji: Istotna jest łatwość czyszczenia i konserwacji hełmu, szczególnie pod kątem zabrudzeń i związków rakotwórczych.
- Certyfikaty i normy: Upewnij się, że hełm spełnia wymagane normy (np. PN-EN 443, EN 16471, EN 16473) i posiada odpowiednie certyfikaty (np. CIOP, CNBOP).