Niemiecki system straży pożarnych, oparty na strukturach komunalnych, charakteryzuje się bogatą historią, zaawansowanymi rozwiązaniami technologicznymi oraz unikalnymi wyzwaniami. Od skomplikowanych projektów budowlanych, przez rozwój technologiczny, po kompleksowe podejście do bezpieczeństwa i edukacji - straże pożarne w Niemczech stanowią kluczowy element infrastruktury bezpieczeństwa kraju.
Wyzwania w Budowie Remiz: Przykład Netphen
Absurdalna sytuacja miała miejsce w Netphen na zachodzie Niemiec, gdzie miasto zleciło budowę nowej remizy strażackiej, która okazała się zbyt niska dla wozów strażackich. "Hala nie jest wystarczająco wysoka, a brama jest zbyt niska" - wyjaśniła rzeczniczka miasta Lina Görg. W rezultacie, budynek nie nadaje się do użytku i został odgrodzony. Pojazdy straży pożarnej są obecnie parkowane w innym miejscu, jednak gotowość operacyjna jest zapewniona.
Burmistrz Marco Müller stwierdził, że przyczyną są wewnętrzne nieporozumienia w administracji miejskiej. Obecnie wiele budynków publicznych wymaga pilnej renowacji, a ogromna liczba projektów doprowadziła do przeciążenia urzędników. Koszt budowy remizy szacowano na 250 tys. euro, a obecnie przewiduje się dodatkowe koszty w wysokości około 170 tys. euro, na pokrycie których miasto posiada ubezpieczenie. Zewnętrzny projektant ma przedstawić propozycje dotyczące dalszej budowy obiektu.
Nowoczesne Rozwiązania dla Infrastruktury Remiz: System SWS Schell
Spójna całościowa koncepcja rozwiązania wykorzystującego produkty firmy Schell przekonała pod względem higieny wody pitnej oraz ponadczasowego wyglądu osoby decyzyjne podczas budowy nowej remizy strażackiej w miejscowości Dornstadt. Bezprzewodowy System Gospodarowania Wodą SWS firmy Schell pomaga w utrzymaniu jakości wody pitnej w każdym miejscu poboru. Jako jedyny system zarządzania wodą na rynku, pozwala on na stworzenie sieci bezprzewodowej elektronicznej armatury sanitarnej zasilanej bateryjnie. Główną zaletą jest brak konieczności kładzenia kabli zasilających ani kabli do transmisji danych pod podłogą, co ułatwia montaż zarówno w nowych, jak i istniejących budynkach.
Za pomocą centralnego sterowania systemem zarządzania wodą można programować, obsługiwać i monitorować niemalże każdą armaturę elektroniczną firmy Schell. System Gospodarowania Wodą SWS składa się z różnych komponentów, w tym z armatury z bezprzewodowymi lub przewodowymi extenderami magistrali w roli modułów komunikacyjnych, serwera jako centrali komunikacyjnej oraz opcjonalnych czujników temperatury.
Feuerwehrmuseum w Waldkraiburgu: Historia Bawarskiego Pożarnictwa
W największym w Bawarii Feuerwehrmuseum w Waldkraiburgu (zlokalizowanym około godziny jazdy od Monachium) można prześledzić całą historię niemieckiej straży pożarnej na przykładzie rozmaitych pojazdów, strażackiego sprzętu i wyposażenia. W muzeum można dowiedzieć się, że w czasie II wojny światowej straż została włączona do Wehrmachtu, a jej samochody musiały zmienić kolory na zielone. Ekspozycja oferuje interaktywne doświadczenia, takie jak możliwość wsiadania do kilku wystawionych pojazdów, by poczuć się jak prawdziwy kierowca. Muzeum oferuje także pokazy, np. wysuwania kilkudziesięciometrowej drabiny, a miły pan strażak z obsługi muzeum prezentuje różne dźwięki syren alarmowych i opowiada o amerykańskich wpływach na bawarską straż pożarną. Muzeum spotkało się z krytyką za brak przewijaka w łazience.
Eisenhüttenstadt: Miasto Strażackie - Kompleksowe Centrum Pożarnicze
Eisenhüttenstadt to miasto w Brandenburgii, liczące niespełna 25 tys. mieszkańców, położone nad Odrą, tuż przy polsko-niemieckiej granicy. Jego nazwa, dosłownie oznaczająca „miasto huty żelaza”, często jest skracana do „Hütte” przez Niemców i „Eisen” przez Polaków. Młody ośrodek powstał w 1961 r. z połączenia Fürstenberg (Oder), Schönfließ oraz zbudowanego od podstaw od 1951 r. Stalinstadt. To ostatnie było zapleczem dla największego w NRD kombinatu metalurgicznego (EKO), będącego enerdowskim odpowiednikiem Nowej Huty. Mimo spadku populacji po zjednoczeniu Niemiec, huta przetrwała, a w jej pobliżu powstała duża fabryka papieru.
Koncepcja „Miasta Strażackiego”
Hasło „Miasto strażackie Eisenhüttenstadt” po raz pierwszy przedstawiono w lipcu 2008 r., a jego koncepcja narodziła się rok wcześniej. Opiera się ono na solidnych podstawach - w Eisen swoje siedziby mają cztery duże instytucje związane z pożarnictwem, co na ośrodek tej wielkości stanowi ewenement. Stanowią one filary koncepcji promocyjnej:
- Miejska straż pożarna (FFw - Freiwillige Feuerwehr) - formacja ochotnicza z pododdziałem zawodowym.
- Zakładowa straż pożarna huty (Werkfeuerewehr ArcelorMittal).
- Krajowa szkoła pożarnicza landu Brandenburgia (LSTE - Landesschule und Technische Einrichtung für Brand- und Katastropzschutz des Landes Brandenburg).
- Muzeum pożarnictwa i techniki (Feuerwehr- und Technikmuseum).
Partnerami projektu są m.in. powiat Odra-Szprewa, powiatowy Związek Straży Pożarnych czy miejscowe stowarzyszenie turystyczne. Koncepcja promocyjna nie dotyczy wyłącznie turystyki czy edukacji, ma również na celu przyciągnięcie inwestorów z branż związanych z pożarnictwem i zarządzaniem kryzysowym oraz stworzenie autentycznego ratowniczego centrum kompetencyjnego.
Struktura Niemieckich Straży Pożarnych
Niemieckie straże pożarne są instytucjami komunalnymi, organizowanymi i utrzymywanymi przez miasta i gminy. Nie funkcjonuje tu ani odpowiednik PSP, ani KSRG. Każda podstawowa jednostka samorządu terytorialnego ma swoje straże, a nierzadko zdarza się, że zawodowcy i ochotnicy funkcjonują jako jeden organizm. Zadaniem własnym gminy jest utrzymanie jednostek straży pożarnych w stosownej liczebności i z odpowiednim do potencjału zagrożeń wyposażeniem. Każda z nich musi być zasadniczo samowystarczalna.
Miejska Straż Pożarna (FFw Eisenhüttenstadt)
W przypadku FFw Eisenhüttenstadt zasadniczą siłą są ochotnicy, obsadzający większość wozów, w tym samochody specjalne. W 2018 r. było ich 98, a dwie Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP) liczyły 46 członków. Sami ochotnicy nie byliby jednak w stanie zapewnić takiej gotowości i czasu reakcji, jak zawodowcy, dlatego w ramach miejskiej straży funkcjonuje wydzielony pododdział zawodowy (hauptamtliche Kräfte), utrzymywany przez miasto. Brandenburski ustawodawca przewidział obowiązek powołania takiego pododdziału w niektórych przypadkach w ramach istniejącej OSP.
Siedzibą pododdziału zawodowego jest główna strażnica, użytkowana od 1962 r., znajdująca się w centralnej części miasta przy ulicy Am Kanal. 24 strażaków zawodowych pełni służbę w systemie zmianowym 24/48. Każda z trzech zmian służbowych liczy osiem osób, przy czym minimalny stan zmianowy wynosi sześciu strażaków. Obsadzają oni przede wszystkim dwa kluczowe pojazdy pierwszego rzutu: średni samochód ratowniczo-gaśniczy z modułem ratownictwa technicznego HLF 20/16 (GBARt 1,6/20) Mercedes oraz samochód z drabiną automatyczną DLK 23/12 (SD-30) Scania Magirus. W razie potrzeby obsadzany jest także samochód KLAF (lekkie wsparcie techniczne), służący do interwencji przy niewielkich miejscowych zagrożeniach i obsadzany przez dwie osoby. Dla kadry dowódczej przeznaczony jest samochód operacyjny KdoW Skoda Octavia kombi.
Stanowisko komendanta straży w Eisenhüttenstadt funkcjonuje w ramach struktur ochotniczych i jest piastowane jako tzw. urząd honorowy. Obecnie tę funkcję pełni Norbert Manteufel, który jest jednocześnie etatowym pracownikiem straży - dowódcą pododdziału zawodowego. Większość strażaków pracujących w systemie zmianowym udziela się po godzinach jako ochotnicy. Strażacy zawodowi z Eisenhüttenstadt co do zasady nie wyjeżdżają poza teren miasta, jednak interweniują poza granicami macierzystego rejonu, gdy występuje „realne i bezpośrednie zagrożenie życia ludzkiego”, np. pożar mieszkania lub wypadek drogowy z osobami zakleszczonymi. W mieście wymagany jest dojazd sześciu strażaków w czasie do 8 minut i kolejnych dziewięciu do 13 minut od alarmowania. Jeśli sąsiednie gminy wymagają pomocy - wyjadą do nich wozy ochotników z Eisenhüttenstadt.
Löschzug Innenstadt
Liczący 42 czynnych członków oddział ochotniczy Löschzug Innenstadt (pluton gaśniczy Śródmieście) ulokowano w tym samym kompleksie budynków, co pododdział zawodowy. Śródmiejscy ochotnicy dysponują średnimi samochodami ratowniczo-gaśniczymi LF 20 (GBA 2/20) oraz TLF 20/40 (GBA 4/20), samochodem ratownictwa technicznego RW, samochodem sprzętowym ratownictwa chemicznego GW-G, lekkim samochodem GW-A (SLPgaz), średnim samochodem kwatermistrzowskim GW-L z kabiną brygadową o zwiększonej dzielności terenowej oraz dziewięcioosobowym busem. Samochody te stoją w kilku budynkach garażowo-magazynowych rozrzuconych na tyłach strażnicy. Wspólna szatnia zawodowców i ochotników mieści się w przebudowanym garażu głównego budynku, podobnie jak reszta zaplecza. Warunki lokalowe są jednak dość trudne; część biur mieści się w kontenerach, a niektóre przyczepy trzymane są poza garażami, jedynie pod daszkiem.
Löschzug Fürstenberg
Liczący 54 członków czynnych oddział ochotniczy Löschzug Fürstenberg (pluton gaśniczy Fürstenberg) mieści się do dziś w zabytkowej strażnicy z 1925 r., na terenie dawnego miasteczka Fürstenberg (Oder), oddzielonego od reszty miasta kanałem Odra-Szprewa. Oddział dysponuje dwoma samochodami ratowniczo-gaśniczymi: lekkim MLF (GLBA 0,8/10) oraz średnim TLF 16/25 (GBA 2,5/16), a także lekkim samochodem dowodzenia i łączności ELW 1 na bazie busa (wyznaczonym do wsparcia plutonu chemicznego powiatu Odra-Szprewa) i busem dziewięcioosobowym.
Plany Nowej Centralnej Remizy
W grudniu tego roku ma się rozpocząć budowa nowej strażnicy, która docelowo pomieści pod jednym dachem sprzęt i personel obu oddziałów ochotniczych oraz pododdziału zawodowego. Tym samym przestaną funkcjonować dwa osobne plutony „dzielnicowe”, a już dziś prowadzone są działania mające przygotować ochotników do działania w jednej strukturze, np. wspólne zajęcia obu MDP. Przyszła lokalizacja bazy strażaków z Eisen to obszerna działka mniej więcej w połowie drogi między obecnymi strażnicami. Przeprowadzka przyniesie rewolucyjne zmiany: zamiast ciasnej strażnicy sprzed niemal stu lat na zakanalu oraz luźnego kompleksu garaży i budynków w centrum, powstanie jeden duży obiekt na planie kwadratu.
Zewnętrzny pierścień (lekka konstrukcja) tworzyć będzie 16 dużych i trzy małe stanowiska garażowe oraz dodatkowe stanowisko z myjnią. Na parterze (murowany pierścień wewnętrzny) znajdą się m.in. szatnie, magazyny, warsztat sprzętu OUO (ochrony układu oddechowego), instalacja do mycia węży. Na piętrze powstaną m.in. biura, sale szkoleniowe, pokój sztabowy oraz dziesięć indywidualnych sypialni dla pododdziału zawodowego. Do tego pojawi się duży plac do ćwiczeń ze wspinalnią.
Zakładowa Straż Pożarna (Werkfeuerwehr ArcelorMittal Eisenhüttenstadt)
Zakład tak ogromny, jak huta w Eisenhüttenstadt, nie może się obyć bez własnej straży pożarnej. Huta to największy we wschodniej Brandenburgii, nowoczesny ośrodek przemysłowy, obejmujący obszar 18 km² i zatrudniający około 2500 osób. Realizowany jest tu pełen cykl produkcyjny, od wytopu surówki po produkcję stali walcowanych. Oprócz zagrożeń pożarowych związanych bezpośrednio z produkcją hutniczą, Werkfeuerwehr (WF) ArcelorMittal Eisenhüttenstadt GmbH ma swoją siedzibę w przestronnej strażnicy przy jednej z bram.
Strażacy z huty dysponują bardzo bogatym parkiem maszynowym. Główną siłę uderzeniową stanowią trzy kombinowane samochody ratowniczo-gaśnicze ULF (GBASn 3+0,9/30/160, GBAPr 3+1/30/1000, GBASn 3+0,4/30/180). Do działań na wysokości przeznaczony jest nowoczesny samochód z podnośnikiem hydraulicznym TLK 32 MAN Bronto. WF posiada również własny samochód techniczno-chemiczny, karetkę oraz dwa samochody dowodzenia i łączności. Do zadań WF, oprócz podejmowania interwencji przy pożarach i szerokiej palecie miejscowych zagrożeń, należy również udzielanie pierwszej pomocy, zabezpieczanie prac pożarowo niebezpiecznych i prac na wysokości, wsparcie logistyczne dla służby ochrony, innych wydziałów i podwykonawców, a także obsługa serwisowa sprzętu OUO, pomiarowo-wykrywczego oraz podręcznego sprzętu gaśniczego na terenie zakładu.
W 2018 r. na terenie zakładu doszło do 54 pożarów, w tym 20 zakwalifikowanych jako średnie i jednego dużego. W 29 przypadkach pożary ugasili w zarodku pracownicy przy użyciu sprzętu podręcznego. 316 razy WF wystawiła asystę przy pracach pożarowo niebezpiecznych, a podnośnik wyjeżdżał do wsparcia prac na wysokości 212 razy. Terenem działania WF jest obszar huty i zasadniczo nie jest ona zobowiązana do interweniowania poza jego granicami. Zawarto jednak porozumienie, na podstawie którego siły i środki z huty mogą na żądanie brać udział w akcjach poza zakładem; w 2018 r. takich wyjazdów było sześć. Zakładówka pomaga również miejskiej straży logistycznie.
Krajowa Szkoła Pożarnicza (LSTE Brandenburgia)
LSTE - czyli Krajowa Szkoła i Instytucja Techniczna na potrzeby Ochrony Przeciwpożarowej i Ochrony przed Katastrofami Landu Brandenburgia, podległa MSWiA Brandenburgii - ma w Eisenhüttenstadt swoją główną siedzibę. Pracuje tutaj 55 ze 107 osób zatrudnionych w LSTE. Na obszarze 14 ha, w głębi sosnowego lasu na obrzeżach miasta, znajdują się m.in. hale garażowe mieszczące 54 pojazdy (od samochodów osobowych dla administracji po samochody gaśnicze i specjalne używane do szkolenia), liczne obiekty szkoleniowe (w tym czteropiętrowa wspinalnia, zadaszona hala do ćwiczeń o powierzchni 900 m², komora dymowa, trenażery), a także poligonowe atrapy linii kolejowej i fragmentu autostrady.
Nie mogło oczywiście zabraknąć obiektów administracyjnych i zaplecza, czyli sal szkoleniowych i konferencyjnych, stołówki, a także bazy noclegowej ze 110 miejscami. Bardzo ciekawym obiektem jest Brandübungshaus, wybudowany w 2011 r. w ramach wspólnego projektu z KW PSP w Gorzowie Wlkp., dofinansowanego w 85% ze środków UE. Jest to tzw. budynek rozgorzeniowy, wielopoziomowy trenażer w kształcie budynku mieszkalnego, pozwalający na szkolenie strażaków w zakresie gaszenia pożarów wewnętrznych w możliwie realistycznych warunkach.
Szkoła kształci przede wszystkim kadry dla zawodowych straży pożarnych (roczny kurs podstawowy, dziewięciotygodniowy kurs dowódców, czternastotygodniowy kurs dla służby wyższego szczebla) oraz kadry dowódczej OSP (dwutygodniowy, skoszarowany kurs dowódcy zastępu i plutonu). Szkoła oferuje także kursy specjalistyczne, m.in. dla instruktorów, operatorów drabin mechanicznych czy konserwatorów sprzętu pożarniczego. Kursanci nie biorą udziału w działaniach ratowniczo-gaśniczych na terenie miasta i w jego okolicach, jednak szkoła zapewnia wsparcie w zakresie logistyki i wiedzy specjalistycznej.
Muzeum Pożarnictwa i Techniki w Eisenhüttenstadt
Wśród przedwojennych budynków dawnego miasteczka Fürstenberg (Oder), niedaleko strażnicy drugiego oddziału FFw, znajduje się nieduży, ale nowoczesny budynek Muzeum Pożarnictwa i Techniki, otwartego w 1992 r. Kontynuuje ono tradycje pożarniczej izby pamięci, która funkcjonowała w mieście już od 1974 r. Muzeum ma bardzo bogatą kolekcję sprzętu pożarniczego: oprócz dokumentów, hełmów, umundurowania, armatury, różnego rodzaju sikawek (najstarsza z 1750 r.) i innego sprzętu gaśniczego, obecnie dysponuje 35 pojazdami, z których aż 21 jest zdatnych do jazdy.
Do najciekawszych eksponatów należą: autopogotowie Hansa-Lloyd z 1922 r., drabina mechaniczna DL-19 Magirus z 1934 r. i lotniskowy Magirus z 1958 r. Ten ostatni to prawdziwy rarytas - jeden z zaledwie trzech wozów pożarniczych wyprodukowanych w RFN, które sprowadzono do NRD. Jeżdżące zabytki są częstymi gośćmi różnych parad i zlotów, udostępniane są również filmowcom. Muzeum w Eisenhüttenstadt jest od 2017 r. jedną z zaledwie pięciu instytucji tego typu w Niemczech, które zostały certyfikowane przez CTIF. W całej Europie takich muzeów jest trzynaście, w tym polskie CMP wraz z oddziałem w Rakoniewicach.
Berlińska Zawodowa Straż Pożarna: Najstarsza w Niemczech
Berlińska Zawodowa Straż Pożarna (Berliner Feuerwehr) jest najstarszą i największą zawodową strażą pożarną w Niemczech. Codziennie w służbie znajduje się około 550 funkcjonariuszy, a służby pełnione są przez 12 godzin, z następującymi zmianami o 07:00 i 19:00. Po służbie personel ma 24 godziny wolnego, a tydzień pracy obejmuje 44 godziny. Stanowisko kierowania obsługuje numer alarmowy 112, do którego wpływają zgłoszenia o charakterze strażackim oraz medycznym. Personel stanowiska kierowania to łącznie 260 osób, obsługujących codziennie około 3000 zgłoszeń, z których około 1500 wymaga interwencji. Służby w stanowisku kierowania pełnione są przez 11 godzin w ciągu dnia oraz 13 godzin w porze nocnej.
Historia Berlińskiej Straży Pożarnej
1 lutego 1851 roku Ludwig Scabell otrzymał od króla Prus Fryderyka Wilhelma IV rozkaz utworzenia w Berlinie pierwszej niemieckiej zawodowej straży pożarnej, zapewnienia jej wyszkolenia i wyposażenia. Zatrudniono i przeszkolono prawie 1000 mężczyzn oraz rozpoczęto budowę profesjonalnych strażnic. W tym samym roku w Berlinie uruchomiono także pierwszą na świecie elektryczną sieć sygnalizacji pożaru, zamontowaną przez firmę Siemens & Halske, która połączyła kwaterę główną z 24 strażnicami. W 1875 roku Scabell osiągnął wiek emerytalny, a jego następcą został Gustav Witte, który wraz z inżynierem i producentem Greinerem w 1879 roku otrzymał niemiecki patent na pierwszą na świecie drabinę obrotową.