Charakterystyka ospy wietrznej
Ospa wietrzna jest jedną z najczęstszych i najbardziej zakaźnych chorób wieku dziecięcego. Wywołuje ją pierwotne zakażenie wirusem ospy wietrznej i półpaśca (ang. Varicella zoster virus - VZV). Wirus ten ulega hibernacji w zwojach czuciowych układu nerwowego, a jego reaktywacja w przyszłości prowadzi do rozwoju półpaśca.
Choroba szerzy się głównie drogą kropelkową oraz przez bezpośredni kontakt z płynem z pęcherzyków, które powstają na ciele chorego. Okres inkubacji wynosi zazwyczaj 14-16 dni. Charakterystycznym objawem jest wysypka w postaci rumieniowych plamek, grudek i pęcherzyków z płynem, które zasychają w strupki. Zmianom mogą towarzyszyć gorączka oraz bóle głowy i gardła.
Profilaktyka: szczepienia ochronne
Skuteczną formą zapobiegania zakażeniu jest szczepienie. Szczepionka przeciwko ospie wietrznej zawiera żywy, atenuowany szczep VZV. Jej skuteczność jest bardzo wysoka i wynosi ponad 95%. Preparat nie tylko zapobiega zachorowaniu, ale znacząco łagodzi przebieg choroby, nawet jeśli zostanie podany w ciągu 3-5 dni od kontaktu z osobą zakażoną.
Schemat szczepienia
- Szczepionkę można podawać dzieciom już od 9. miesiąca życia (zaleca się jednak podanie po 12. miesiącu).
- W celu uzyskania długotrwałej odporności konieczne jest podanie dwóch dawek preparatu z zachowaniem odstępu minimum 6 tygodni.
- Szczepionkę można podawać jednocześnie z innymi szczepionkami, o ile zostaną one zaaplikowane w osobne miejsca.
Kiedy szczepienie jest bezpłatne?
W Polsce szczepienie przeciwko ospie wietrznej w ramach Programu Szczepień Ochronnych (PSO) jest obowiązkowe (bezpłatne) tylko dla konkretnych grup ryzyka:
- Dzieci do 12. roku życia z grup wysokiego ryzyka (np. zakażone HIV, z upośledzeniem odporności, przed chemioterapią lub leczeniem immunosupresyjnym, z ostrą białaczką limfoblastyczną w okresie remisji).
- Dzieci do 12. roku życia z otoczenia osób z powyższych grup ryzyka.
- Dzieci przebywające w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, domach dziecka, zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych oraz innych placówkach tego typu.
- Dzieci przebywające w żłobkach lub klubach dziecięcych.
Warto podkreślić, że dzieciom uczęszczającym wyłącznie do przedszkola nie przysługuje darmowe szczepienie, chyba że należą do wyżej wymienionych grup ryzyka środowiskowego lub medycznego.
Szczepienia zalecane (odpłatne)
Dla pozostałych osób szczepienie przeciwko ospie ma charakter zalecany. Oznacza to, że rodzice muszą samodzielnie zakupić preparat w aptece na podstawie recepty wystawionej przez pediatrę lub lekarza rodzinnego. Koszt jednej dawki wynosi zazwyczaj od 240 zł do 290 zł.
Szczepienie zaleca się w szczególności:
- Osobom, które nie chorowały na ospę i nie były wcześniej szczepione.
- Kobietom planującym ciążę (szczepienie powinno odbyć się minimum miesiąc przed zajściem w ciążę).
- Osobom z otoczenia osób z grup ryzyka, jeśli same nie posiadają odporności.
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
Szczepionka przeciwko ospie wietrznej jest dobrze tolerowana. Ewentualne niepożądane odczyny poszczepienne, takie jak obrzęk w miejscu wkłucia, stan podgorączkowy czy rozdrażnienie, mają charakter przejściowy i ustępują samoistnie. W razie ich wystąpienia można stosować leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe (np. paracetamol).
Główne przeciwwskazania obejmują:
- Podejrzenie nadwrażliwości na substancję czynną, pomocniczą lub neomycynę.
- Okres karmienia piersią (brak wystarczających danych).
- Ciążę.