Nowe Zasady Rozliczeń Ochotniczych Straży Pożarnych: Finansowanie i Świadczenia dla Strażaków-Ochotników

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) to lokalna, społeczna jednostka ratowniczo-gaśnicza, składająca się z ochotników - mieszkańców danej miejscowości - którzy dobrowolnie angażują się w ochronę przeciwpożarową i ratownictwo w swojej okolicy. OSP jest umundurowaną organizacją wyposażoną w specjalistyczny sprzęt pożarniczy, działającą najczęściej w formie stowarzyszenia rejestrowego. Oznacza to, że oprócz roli w systemie bezpieczeństwa, prawnie każda jednostka OSP jest organizacją pozarządową (NGO) z własnym statutem, zarządem i wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego.

W 2022 roku weszła w życie nowa ustawa o Ochotniczych Strażach Pożarnych (z 17 grudnia 2021 r.), która uregulowała status prawny OSP i wprowadziła szereg istotnych zmian. Ustawa ta potwierdziła obowiązek gmin do zapewnienia środków dla OSP, uregulowała status członków młodzieżowych drużyn (zapewnienie ubezpieczenia, możliwości udziału w zawodach), a także doprecyzowała zadania OSP, które obejmują nie tylko działania gaśnicze, ale także pomoc przy klęskach żywiołowych, działania ekologiczne, kulturalne i inne. Najgłośniej komentowanym zapisem było ustanowienie świadczenia ratowniczego dla strażaków-ochotników.

I. Rola i Zadania Ochotniczej Straży Pożarnej

Głównym celem OSP jest walka z pożarami oraz udział w akcjach ratowniczych podczas innych zagrożeń, takich jak klęski żywiołowe (np. powodzie, wichury) czy wypadki komunikacyjne. Strażacy-ochotnicy z OSP często są pierwsi na miejscu zdarzenia w swojej wsi lub gminie - gaszą pożary domów, stodoł, lasów, usuwają powalone drzewa, wypompowują wodę z zalanych piwnic, udzielają kwalifikowanej pierwszej pomocy poszkodowanym przed przybyciem innych służb.

Poza działaniami ratowniczo-gaśniczymi, OSP pełnią także ważną funkcję społeczną i edukacyjną. Strażacy-ochotnicy prowadzą pogadanki w szkołach o bezpieczeństwie przeciwpożarowym, organizują pokazy pierwszej pomocy, angażują się w życie lokalnej społeczności (festyny, zabezpieczanie imprez masowych). Przy wielu OSP działają Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP) - czyli grupy młodzieży szkolnej trenującej podstawy pożarnictwa pod okiem doświadczonych druhów.

Każda Ochotnicza Straż Pożarna jest zorganizowana podobnie jak stowarzyszenie. Członkowie OSP wybierają zarząd (na czele z prezesem OSP), komisję rewizyjną, uchwalają statut i plan działalności. Jednostka może zostać włączona do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) - jest to ogólnopolska sieć jednostek, które spełniają określone standardy wyszkolenia i wyposażenia. Około 5 tysięcy spośród ponad 16 tysięcy OSP w Polsce należy do KSRG. Bycie w KSRG oznacza dodatkowe obowiązki (dyspozycyjność, określona liczba wyszkolonych ratowników, wymagany sprzęt), ale także dodatkowe przywileje.

Większość OSP posiada swoją remizę strażacką - budynek będący jednocześnie garażem dla wozów i sprzętu oraz zapleczem socjalno-szkoleniowym. Remizy te często należą do gminy (samorządu), a są użyczane OSP na potrzeby działalności. Standardowym wyposażeniem aktywnej jednostki OSP jest przynajmniej jeden średni lub lekki samochód strażacki (ratowniczo-gaśniczy) z motopompą, zestaw węży, hydrantów, drabin, agregatów itp., a także osobiste wyposażenie strażaków (ubrania specjalne, hełmy, buty, aparaty oddechowe).

II. Finansowanie Ochotniczych Straży Pożarnych

Finansowanie Ochotniczych Straży Pożarnych odbywa się z wielu różnych źródeł - od środków publicznych (samorządowych i państwowych), przez fundusze celowe, po darowizny i własne inicjatywy. Jest to swoisty montaż finansowy, ponieważ utrzymanie gotowości bojowej, zakup wozu czy sprzętu przekracza zwykle możliwości jednej instytucji.

1. Finansowanie Samorządowe: Rola Gminy

Zgodnie z prawem, zaspokajanie zbiorowych potrzeb w zakresie ochrony przeciwpożarowej należy do zadań własnych gminy. W praktyce oznacza to, że gmina finansuje podstawowe koszty funkcjonowania OSP na swoim terenie. Z budżetu gminy pokrywane są takie wydatki jak: bieżące utrzymanie remizy (media, drobne remonty), paliwo i ubezpieczenie pojazdów, podstawowe wyposażenie osobiste strażaków, konserwacja sprzętu, szkolenia podstawowe. Gmina może przekazywać OSP środki w formie dotacji celowej (na konkretne zakupy, np. motopompy) lub opłacać rachunki bezpośrednio. Często też gminy partycypują w większych inwestycjach, np. dokładają znaczącą kwotę do zakupu nowego samochodu pożarniczego. W 2026 roku warto korzystać z mechanizmu Budżetu Obywatelskiego.

2. Wsparcie z Budżetu Państwa (MSWiA, KG PSP)

Państwo polskie wspiera finansowo OSP poprzez różne kanały. Przede wszystkim, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) corocznie przekazuje środki, które trafiają do jednostek OSP za pośrednictwem Komendanta Głównego PSP. Dzieje się to na podstawie wniosków składanych przez OSP - każda jednostka (zazwyczaj poprzez właściwego komendanta powiatowego PSP) może złożyć wniosek o dotację na realizację swoich zadań ustawowych.

• Dotacje dla OSP w KSRG: Jednostki należące do KSRG otrzymują dofinansowanie na zapewnienie gotowości operacyjnej. Są to środki, które można przeznaczyć np. na zakup umundurowania bojowego, środków łączności, sprzętu ratowniczego, remonty wozów czy obiektów. Dodatkowo OSP w KSRG mają priorytet w programach rządowych.
• Dotacje dla OSP poza KSRG: Również jednostki spoza systemu otrzymują wsparcie, choć nieco mniejsze. MSWiA co roku ogłasza program dotacyjny (często nazywany potocznie „dotacją ministerialną”) dla wszystkich OSP, np. na „Przygotowanie jednostek ochotniczych straży pożarnych do działań ratowniczo-gaśniczych”. Każda OSP może aplikować o dofinansowanie zakupu niezbędnego sprzętu i wyposażenia - np. pomp, węży, ubrań ochronnych, hełmów, pilarek do drewna, zestawów PSP R1 do pierwszej pomocy itp. Wniosek zatwierdza komendant PSP, trafia do KG PSP, a następnie środki są przekazywane danej OSP poprzez umowę z komendantem PSP.
• Programy MSWiA i inicjatywy specjalne: Niekiedy pojawiają się dodatkowe środki z budżetu państwa - np. w 2019 roku rząd uruchomił program 5000+ dla OSP, w ramach którego każda jednostka OSP mogła otrzymać jednorazowo 5000 zł na działalność kulturalno-edukacyjną.

3. Wpływy z Ubezpieczeń od Ognia

Istotnym, choć mało zauważanym źródłem finansowania, są wpływy z obowiązkowego ubezpieczenia od ognia. Na mocy przepisów ustawy o ochronie przeciwpożarowej, zakłady ubezpieczeniowe odprowadzają część składek z polis przeciwpożarowych na fundusz, z którego wspierane są jednostki ochrony przeciwpożarowej. Środki te trafiają do Komendanta Głównego PSP i są rozdysponowywane na OSP zgodnie z rozporządzeniem MSWiA. Przykładowo, te fundusze często współfinansują zakup nowych wozów strażackich (ubezpieczyciele partycypują np. w 20% wartości pojazdu).

4. Zakup Wozów Ratowniczo-Gaśniczych: Wielopoziomowe Finansowanie

Najkosztowniejszym wydatkiem dla OSP jest zakup nowego (lub używanego) wozu ratowniczo-gaśniczego. Taki pojazd kosztuje od kilkuset tysięcy do ponad miliona złotych, zależnie od typu. Finansowanie odbywa się zazwyczaj z kilku źródeł:

• Budżet państwa (KG PSP/MSWiA): dotacja centralna, często największa część (np. 300-400 tys. zł).
• Samorząd lokalny: wkład gminy (nierzadko również powiatu czy samorządu województwa) - np. 100-300 tys. zł.
• Narodowy/Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska (NFOŚiGW/WFOŚiGW): fundusze ochrony środowiska wspierają zakup wozów, ponieważ nowe pojazdy są bardziej ekologiczne i służą m.in. do zwalczania skutków klęsk środowiskowych. Od 2021 r. istnieje formalna współpraca między MSWiA a Ministerstwem Klimatu. Często wojewódzkie FOŚ ogłaszają program „Mały Strażak” (na sprzęt) czy dofinansowanie samochodów. WFOŚiGW to od lat jeden z najpotężniejszych donatorów sprzętu strażackiego w Polsce.
• Środki własne i zbiórki: brakującą kwotę OSP musi pokryć sama. Nierzadko strażacy organizują kwestę wśród mieszkańców, prowadzą zbiórki publiczne (np. przez internet), szukają sponsorów w lokalnym biznesie.

Dopiero zebranie całej układanki finansowej pozwala sfinalizować zakup wozu. Podobny schemat dotyczy budowy lub generalnego remontu strażnicy.

5. Fundusze Unijne

OSP mogą korzystać z funduszy unijnych, głównie za pośrednictwem samorządów województw lub programów krajowych. W poprzednich latach sporo inwestycji w OSP zrealizowano z Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO). W perspektywie 2021-2027 fundusze na OSP mogą pochodzić np. z programów dotyczących adaptacji do zmian klimatu - bo poprawa infrastruktury ratowniczej jest traktowana jako zwiększanie odporności na klęski żywiołowe. OSP mogą też uczestniczyć w projektach transgranicznych czy edukacyjnych finansowanych z UE - np. szkolenia z pierwszej pomocy dla mieszkańców, kampanie informacyjne o bezpieczeństwie (tu często liderem projektu jest gmina lub stowarzyszenie, a OSP jest partnerem realizującym część działań). OSP mogą ubiegać się o środki w ramach osi priorytetowych dotyczących adaptacji do zmian klimatu.

6. Fundusz Sprawiedliwości

W ostatnich latach niestandardowym, ale znaczącym źródłem wsparcia był Fundusz Sprawiedliwości - państwowy fundusz powstały z wpłat od sprawców przestępstw, zarządzany przez Ministerstwo Sprawiedliwości. W latach 2017-2019 Fundusz ten przeznaczył setki milionów złotych na zakupy nowoczesnego sprzętu ratowniczego dla OSP w całym kraju. Dzięki temu wiele małych jednostek otrzymało np. zestawy hydrauliczne do ratownictwa drogowego, defibrylatory AED, torby medyczne czy motopompy - sprzęt, na który normalnie nie byłoby ich stać.

7. Inne Źródła Finansowania i Działalność Własna

• 1,5% podatku: Ochotnicze Straże Pożarne, jako organizacje pożytku publicznego (wiele OSP ma status OPP) mogą korzystać z odpisów podatkowych od osób fizycznych. Od 2023 r. podatnicy mogą przekazywać 1,5% podatku (wcześniej 1%) wybranej organizacji OPP. Dla jednostek, które aktywnie promują taką formę wsparcia, potrafi to przynieść kilkanaście czy kilkadziesiąt tysięcy zł rocznie.
• Darczyńcy i sponsorzy: Straże tradycyjnie mogą liczyć na darczyńców: lokalne firmy często fundują sprzęt lub finansują określone zakupy w zamian za reklamę. Mieszkańcy nieraz spontanicznie organizują zbiórki. Coraz większą rolę odgrywają fundacje dużych spółek (np. Program „Wzmocnij Swoje Otoczenie” (PSE), który pozwala na zdobycie grantów często do 20-25 tys. zł).
• Własne akcje zarobkowe: OSP same także prowadzą różne akcje zarobkowe: tradycją jest noworoczna zbiórka strażacka (strażacy roznoszą kalendarze, a mieszkańcy w zamian wrzucają datek), organizowanie festynów strażackich, loterii fantowych, pokazów - dochód zasila kasę jednostki.
• Fundusz Leśny: Kluczowe źródło dla jednostek dbających o tereny leśne.
• Działalność pozaratownicza: OSP mogą pozyskiwać środki także na działalność pozaratowniczą - podobnie jak KGW czy inne stowarzyszenia. Mogą aplikować o granty z zakresu profilaktyki czy edukacji (np. z Ministerstwa Edukacji na programy dla młodzieży, z fundacji bankowych na projekty sportowe itd.). Część OSP pisze projekty do konkursu FIO (Fundusz Inicjatyw Obywatelskich) czy do programów PROO zarządzanych przez Narodowy Instytut Wolności.

Podsumowanie Finansowania

W praktyce każda aktywna OSP korzysta z kombinacji tych źródeł. Przykładowo: gmina opłaca paliwo i ubezpieczenie auta, MSWiA da dotację 10 tys. zł na sprzęt, z ubezpieczeń dołożą 5 tys. zł na węże, lokalna firma sponsoruje syrenę alarmową, społeczność zbierze 3 tys. zł na nowe mundury, a druhowie własną pracą wyremontują garaż. Nowoczesna jednostka OSP to nie tylko pasja druhów, ale przede wszystkim sprawny sprzęt, bezpieczna remiza i profesjonalne umundurowanie.

III. Praktyczne Pozyskiwanie Funduszy dla OSP

Znając już możliwe źródła finansowania, ważne jest pytanie: jak praktycznie straż pozyskuje fundusze? Wiele zależy tu od aktywności i zaradności zarządu OSP oraz współpracy z władzami.

• Współpraca z samorządem: Dobra relacja z wójtem/burmistrzem oraz radnymi gminy jest kluczowa. Warto zapraszać władze na zebrania OSP, pokazywać osiągnięcia i potrzeby. Przy konstruowaniu budżetu gminy straż powinna przedstawiać uzasadnione wnioski o środki. Samorząd często ma większe możliwości pisania wniosków.
• Śledzenie programów centralnych: Każdego roku Komenda Główna PSP przesyła do komend powiatowych informacje o programach dofinansowania dla OSP (dotacje MSWiA, nabór wniosków na auta, sprzęt itp.). Warto być w kontakcie z komendantem powiatowym PSP lub właściwym wydziałem bezpieczeństwa w urzędzie wojewódzkim. OSP powinna składać wnioski w terminie i zgodnie z wymaganiami.
• Korzystanie z porad i szkoleń: Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP (ZOSP RP) - organizacja zrzeszająca większość jednostek - często organizuje szkolenia z pozyskiwania funduszy, pisania projektów. Ponadto portale branżowe (jak strazacki.pl, remiza.com.pl) publikują newsy o nowych naborach i programach - dobrze je śledzić.
• Projekty unijne z OSP w partnerstwie: Jeśli gmina lub powiat przygotowuje duży projekt z funduszy UE dotyczący bezpieczeństwa (np. zakup kilku wozów dla gmin powiatu, budowa sieci alarmowania, szkolenia przeciwpowodziowe), OSP powinna się w to włączyć. Dzięki współpracy w ramach większego projektu łatwiej uzyskać dofinansowanie niż startując samemu.

Jak skutecznie pozyskać dotację?

1. Planuj z wyprzedzeniem: Większość naborów (np. NFOŚiGW) rusza w I kwartale roku.
2. Dbaj o wkład własny: Większość dotacji nie pokrywa 100% kosztów.
3. Wybieraj sprzęt z certyfikatem: Aby rozliczyć dotację, kupowany sprzęt musi posiadać aktualne świadectwa dopuszczenia.

Praktyczna wskazówka: Wiele jednostek traci szansę na dotację przez błędy formalne we wniosku.Czy nowo powstała jednostka OSP może liczyć na dotacje? Tak, jednak większość programów (jak KSRG) wymaga co najmniej rocznej działalności i wykazania gotowości operacyjnej.

IV. Świadczenie Ratownicze dla Strażaków-Ochotników

Od marca 2026 roku emeryci-ratownicy otrzymują wyższe świadczenie ratownicze. Po ostatniej waloryzacji kwota wzrosła do około 292 zł miesięcznie. To dożywotnie wsparcie finansowe, które jest wypłacane niezależnie od standardowej emerytury. Nowa ustawa o Ochotniczych Strażach Pożarnych wprowadziła ustanowienie tego świadczenia - strażacy-ochotnicy, kobiety po 20 latach czynnej służby i mężczyźni po 25 latach, którzy brali udział w akcjach, otrzymują dodatkowe świadczenie pieniężne (od 2022 r. było to około 200 zł miesięcznie).

Dla kogo świadczenie ratownicze?

Świadczenie ratownicze przeznaczone jest dla osób, które zawodowo lub społecznie pełniły służbę w ochotniczych formacjach ratowniczych. Główne warunki:

• Formacja: Ochotnicza Straż Pożarna (OSP), TOPR lub GOPR.
• Staż (kobiety): co najmniej 20 lat czynnego udziału w akcjach.
• Staż (mężczyźni): co najmniej 25 lat czynnego udziału w akcjach.
• Wiek: ukończone 60 lat (kobiety) lub 65 lat (mężczyźni).

Aktywność: potwierdzony udział w działaniach ratowniczych przynajmniej raz w każdym roku deklarowanego stażu. Ważną informacją jest fakt, że staż nie musi być ciągły. Nawet jeśli w służbie zdarzały się przerwy, nadal można ubiegać się o dodatek, o ile suma lat się zgadza. Dodatek przysługuje za udokumentowany udział w działaniach ratowniczych (wyjazdy do akcji), a nie za samą przynależność do OSP.

Ile wynosi dodatek ratowniczy w 2026 roku?

Kwota świadczenia jest co roku waloryzowana w marcu tym samym wskaźnikiem, co emerytury z ZUS.

• Miesięcznie: ok. 292,00 zł.
• Rocznie: ok. 3504,00 zł.
• Termin wypłaty: do 15. dnia każdego miesiąca.

Czy kwota będzie jeszcze rosnąć? Tak. Świadczenie ratownicze podlega corocznej waloryzacji w marcu, na takich samych zasadach jak emerytury i renty.

Jak udokumentować udział w akcjach?

• Akcje po 1 stycznia 2012 roku: Potwierdzeniem jest dokumentacja PSP lub ewidencja prowadzona przez gminę.
• Akcje przed 31 grudnia 2011 roku: Wymagane jest oświadczenie 3 świadków. Co najmniej jeden z nich musi być osobą pełniącą w tamtym czasie funkcję publiczną (np. wójt, komendant, radny) lub zaufania publicznego. Świadkiem nie może być małżonek, rodzeństwo, dzieci ani wnuki. Podpisy świadków muszą być potwierdzone przez notariusza lub przez wójta/burmistrza/prezydenta miasta (często w urzędzie gminy można to zrobić bezpłatnie).

Jeśli nie masz dokumentacji z dawnych lat, właśnie po to wprowadzono mechanizm potwierdzania stażu przez świadków dla okresów sprzed 2012 roku. Podpisy wiarygodnych osób (np. byłego komendanta, sołtysa) są traktowane jako pełnoprawny dowód. Historię swoich wyjazdów najlepiej zacząć sprawdzać od archiwum macierzystej jednostki OSP lub urzędu gminy.

Formalności i Wniosek o Świadczenie Ratownicze

• Miejsce złożenia: Wniosek składa się w komendzie powiatowej lub miejskiej Państwowej Straży Pożarnej właściwej dla Twojego miejsca zamieszkania. Wiele osób traci czas, kierując zapytania do ZUS-u. Tymczasem formalności załatwia się w jednostkach Państwowej Straży Pożarnej.
• Wypłata: Środki przelewa Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA bezpośrednio na Twoje konto. Świadczenie jest dożywotnie, ale przysługuje wyłącznie osobie uprawnionej i wygasa w chwili jej śmierci.
• Podatki: Zgodnie z najnowszymi przepisami, świadczenie ratownicze jest zwolnione z podatku dochodowego (PIT). Oznacza to, że kwota trafia do seniora w pełnej wysokości ("na rękę"). Świadczenie ratownicze nie wlicza się do dochodu przy ustalaniu prawa do innych dodatków z pomocy społecznej czy świadczeń uzupełniających.

Obecnie z dodatku korzysta około 118 tysięcy osób. Statystyki pokazują, że najwięcej beneficjentów zamieszkuje województwa: wielkopolskie, mazowieckie, lubelskie. Najmniejsze zainteresowanie odnotowuje się w regionach zachodnich (woj. lubuskie i zachodniopomorskie). Warto pamiętać, że prawo do pieniędzy przysługuje od miesiąca złożenia wniosku - im szybciej dopełnisz formalności, tym szybciej na Twoje konto wpłynie dodatkowe świadczenie.

Lista Dokumentów do złożenia w Komendzie PSP

Zanim udasz się do Komendy Powiatowej lub Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej, upewnij się, że masz przy sobie komplet dokumentów. Ich brak to najczęstsza przyczyna opóźnień w wypłacie pieniędzy:

• Wniosek o przyznanie świadczenia ratowniczego - gotowy formularz zazwyczaj można pobrać na stronie internetowej lokalnej komendy PSP lub otrzymać na miejscu.
• Dowód osobisty - do wglądu w celu potwierdzenia tożsamości i wieku (60 lat dla kobiet / 65 lat dla mężczyzn).
• Oświadczenie trzech świadków (dla stażu sprzed 2012 roku) - musi być sporządzone według oficjalnego wzoru; przynajmniej jeden świadek musi pełnić funkcję publiczną (lub pełnić ją w czasie Twojej służby); podpisy świadków muszą być potwierdzone przez notariusza lub przez wójta/burmistrza/prezydenta miasta.
• Potwierdzenie udziału w akcjach (dla stażu po 2011 roku) - tutaj nie potrzebujesz świadków, komenda PSP sama zweryfikuje Twoje dane w Systemie Wspomagania Decyzji (SWD).
• Numer rachunku bankowego - należy wskazać, gdzie MSWiA ma przelewać pieniądze.
• Oświadczenie o braku pokrewieństwa - dokument potwierdzający, że świadkowie nie są Twoimi najbliższymi krewnymi.

Praktyczna wskazówka: Jeśli Twoja macierzysta jednostka OSP prowadzi własną kronikę lub posiada archiwalne wykazy wyjazdów, warto zrobić ich kserokopię i dołączyć do wniosku jako dokument wspomagający.

V. Ekwiwalent Pieniężny dla Strażaków Ratowników OSP

Przepisy ustawowe zobowiązują rady gmin do ustalania nie rzadziej niż raz na 2 lata wysokości ekwiwalentu dla strażaków ratowników OSP. Ponieważ pierwsze uchwały na nowej podstawie prawnej były podejmowane w pierwszej połowie 2022 r., to wskazany dwuletni okres upłynął w pierwszej połowie 2024 r.

Zmiany w przepisach dotyczących ekwiwalentu

Regulacje ustawowe dotyczące ekwiwalentu uległy zmianie - zarówno co do kręgu osób do niego uprawnionych, jak i sposobu jego naliczania. Biorąc pod uwagę ogrom błędów, które samorządy popełniły, tworząc pierwsze regulacje ekwiwalentowe, należy przypomnieć zasady, którymi powinny się kierować przy ich podejmowaniu.

Kto otrzymuje ekwiwalent pieniężny?

Strażak ratownik OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu, otrzymuje, niezależnie od otrzymywanego wynagrodzenia, ekwiwalent pieniężny.

Ekwiwalent ten otrzymuje również:

• Kandydat na strażaka ratownika OSP.
• Strażak ratownik OSP, który brał udział w zabezpieczaniu obszaru chronionego właściwej jednostki ratowniczo-gaśniczej Państwowej Straży Pożarnej, określonego w powiatowym (miejskim) planie ratowniczym - stosownie do posiadanych przez gminę środków finansowych.

Rada gminy może, w drodze uchwały, przyznać ekwiwalent pieniężny strażakom ratownikom OSP za wykonywanie zadań innych niż wymienione w art. 15 pkt 1 ustawy o OSP, czyli zadań wykraczających poza bezpośrednie działania ratownicze.

tags: #niwe #zasady #rozliczen #osp