W obliczu rosnących kosztów energii elektrycznej, dyskusje na temat obniżenia cen prądu w Polsce nabierają na sile, obejmując zarówno gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa, jak i organizacje o charakterze publicznym, takie jak Ochotnicze Straże Pożarne (OSP). Choć podejmowane są szeroko zakrojone inicjatywy legislacyjne mające na celu systemowe zmiany, sytuacja OSP w kontekście taryf energetycznych pozostaje wyzwaniem.
Prezydencki Projekt Ustawy o Obniżce Cen Energii: Ogólny Kontekst
Założenia i cele inicjatywy
Zgodnie z zapowiedziami prezydent Karol Nawrocki przygotował projekt ustawy, którego celem jest obniżenie cen energii - o 33 proc. w przypadku odbiorców indywidualnych i 20 proc. w przypadku przedsiębiorstw. W piątek prezydent złożył pod nią podpis, oświadczając na konferencji prasowej: „Nadal uważam, że Zielony Ład i zielone podatki ETS powinny zostać odrzucone. Ale dziś odrzucone nie są, działamy w pewnych okolicznościach i stąd moja inicjatywa ustawodawcza”. Grupa ekspertów pracowała nad nią od początku tego roku. Koszty budżetowe rozwiązania proponowanego przez Pałac mają wynieść około 14 mld zł, a przełożyć to ma się na obniżenie rachunków za energię elektryczną.
Prezydent Nawrocki podkreślił, że budżet na tym nie straci, bowiem środki z ETS zostaną po prostu przekierowane, co jest ruchem zgodnym z polityką klimatyczną Unii Europejskiej, gdyż już od roku 2024 100 proc. środków z ETS powinno służyć finansowaniu transformacji.
Cztery filary proponowanych zmian
Wanda Buk, doradczyni prezydenta w obszarze energetyki, podkreśla, że ustawa nie ma charakteru interwencyjnego, jak to było np. przy mrożeniu cen energii, lecz systemowy. W propozycji uwzględniono fakt, że cena energii to mniej niż 50 proc. całkowitego rachunku, bo są tam jeszcze np. koszty systemu wsparcia, opłata jakościowa czy VAT. Zmiany można pogrupować na cztery obszary:
- Ograniczenie opłat dystrybucyjnych: Projekt zakłada wprowadzenie górnego limitu dla zwrotu z kapitału operatorów systemów przesyłowych (OSP) i dystrybucyjnych (OSD) w postaci stopy referencyjnej NBP powiększonej o 3 pkt. proc. Pomysłodawcy twierdzą, że dzięki temu przeciętne gospodarstwo domowe zaoszczędzi około 150 zł rocznie.
- Ograniczenie systemów wsparcia: Propozycja obejmuje ograniczenie istniejących systemów wsparcia z zielonymi, niebieskimi i białymi certyfikatami. Prezydencka ustawa zawiera ograniczenie odsetka w przypadku białych certyfikatów do zera, a w przypadku zielonych i niebieskich - do 0,5 proc. Koszty działania tego systemu miałyby być pokrywane z przychodów ze sprzedaży ETS.
- Likwidacja wybranych opłat z rachunków: Prezydent proponuje wycięcie z rachunków za energię pozycji takich jak opłaty przejściowa, kogeneracyjna, mocowa i OZE. Ich koszty, podobnie jak certyfikatów, miałyby być pokrywane z opłat ETS.
- Obniżenie stawki VAT na energię elektryczną: Zakłada się obniżenie stawki VAT na energię elektryczną z obecnych 23 proc. do 5 proc. Zdaniem pomysłodawców, taka obniżka zbliży dochody budżetowe z tego tytułu do poziomów sprzed kryzysu energetycznego, choć może oznaczać zmniejszenie dochodów państwa o 3,5-4 mld zł rocznie.
Koszty wszystkich proponowanych przez Pałac zmian mają być pokryte rosnącymi przychodami z tytułu sprzedaży uprawnień do emisji (ETS), a także zwiększonymi dochodami budżetowymi wynikającymi z poprawy konkurencyjności gospodarki i wzrostu konsumpcji prywatnej.
Status OSP i Wyzwania Związane z Opłatami za Energię Elektryczną
Aktualna klasyfikacja taryfowa OSP
W kontekście tych szerokich zmian, kluczowe jest zrozumienie specyfiki sytuacji Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP). Jednostki OSP nadal są rozliczane za energię elektryczną według taryfy C, przeznaczonej dla przedsiębiorców. Wynika to z odpowiedzi Ministerstwa Energii na interpelację posła PiS Ryszarda Bartosika, w której podkreślono, że OSP pełnią kluczową rolę w systemie ratownictwa i ochrony przeciwpożarowej, nie prowadzą działalności komercyjnej i działają w interesie publicznym.
Mimo to, przypisywanie do taryfy C wiąże się z wyższymi opłatami stałymi, kosztami mocy umownej oraz droższym przesyłem energii. Minister energii Miłosz Motyka (PSL) wyjaśnił, że podział odbiorców energii na grupy taryfowe wynika z obowiązujących przepisów i opiera się na kryteriach technicznych oraz ekonomicznych, takich jak poziom napięcia sieci, moc umowna czy system rozliczeń. Argumentował również swoje stanowisko koniecznością zachowania zgodności z wymogami Unii Europejskiej, które promują rynkowe kształtowanie cen energii i ograniczają możliwość stosowania preferencyjnych taryf.
Brak planowanych ulg systemowych dla OSP
Minister Motyka poinformował, że nie planuje wprowadzenia ulg ani dotacji, które pozwoliłyby jednostkom OSP ograniczyć koszty energii elektrycznej. Jak przypomniał, finansowanie działalności ochotniczych straży pożarnych odbywa się przede wszystkim z budżetów samorządów oraz środków budżetu państwa przekazywanych za pośrednictwem Państwowej Straży Pożarnej. Stosowanie preferencyjnych stawek taryfowych możliwe jest wyłącznie w przypadku poboru energii na potrzeby bytowe i stanowi wyjątek od zasad rynkowego kształtowania cen.
Działania Legislacyjne i Potencjalne Formy Wsparcia dla OSP
Prace Sejmowej Podkomisji ds. OSP
W maju sejmowa podkomisja stała do spraw rozwoju i promocji Ochotniczych Straży Pożarnych ma zająć się systemowymi rozwiązaniami w zakresie opłat za energię elektryczną dla jednostek OSP. Poseł Tadeusz Tomaszewski wskazywał na przykład gminy Zagórów, powiat słupecki, gdzie koszt utrzymania samych opłat abonamentowych dla 20 ochotniczych straży pożarnych to ponad 60 tys. zł rocznie, podkreślając, że "Systemowego rozwiązania wspierającego ten temat nadal nie znaleźliśmy".
W planie pracy na pierwsze półrocze podkomisji wpisano również kwestię legitymacji oraz uznawalności kompetencji zawodowych strażaków, a także przegląd realizacji ustawy o ochotniczych strażach pożarnych oraz aktów wykonawczych.
Inne inicjatywy wspierające strażaków-ochotników
Wkrótce strażacy ochotnicy, dzięki specjalnej legitymacji, zyskają możliwość korzystania ze zniżek w spółkach Skarbu Państwa. Poseł Polski 2050 Bartosz Romowicz zdradził stacji, że strażacy-ochotnicy będą mogli liczyć m.in. na tańsze przejazdy pociągami, rabaty na paliwo oraz specjalne oferty ubezpieczeniowe. Preferencje dotyczą zakupów i usług w państwowych spółkach, tj. Orlen, PKP Intercity oraz PZU. Co istotne, wprowadzenie zapowiadanych ulg nie będzie wymagało zmian ustawowych, lecz zatwierdzenia przez zarządy poszczególnych spółek.
Istnieje również potencjał na objęcie zniżkami także taniego prądu dla remiz strażackich, co byłoby znacznym wsparciem dla budżetów jednostek OSP.
Obowiązki Informacyjne dla OSP Korzystających z Cen Maksymalnych
Film Platformy Startowe dla nowych pomysłów
Zasady i terminy
Mikro, mali lub średni przedsiębiorcy, którzy w drugiej połowie 2024 roku korzystali z ceny maksymalnej energii elektrycznej (693 zł/MWh), muszą do 30 czerwca 2025 roku złożyć informację o pomocy do swojego sprzedawcy energii elektrycznej. Dotyczy to również producentów rolnych. Jest to formalność wynikająca z przepisów, która pozwoli uniknąć konieczności korekty rozliczeń za ubiegły rok.
Początkowy termin składania oświadczeń w sprawie pomocy de minimis/pomocy publicznej wyznaczany był na 28 lutego 2025 roku, ale Ministerstwo Klimatu i Środowiska zaproponowało zmianę przepisów, by dać więcej czasu przedsiębiorcom na złożenie informacji. Jeżeli przedsiębiorca (lub, w niektórych przypadkach, jednostka OSP, która może zostać zaliczona do kategorii mikro, małych lub średnich) nie złoży w terminie do 30 czerwca 2025 r. „Informacji o pomocy”, będzie to skutkowało skorygowaniem rozliczeń za okres II półrocza 2024 rok.