Pożar katedry Notre-Dame w Paryżu, który wybuchł 15 kwietnia 2019 roku, stał się jednym z najtragiczniejszych wydarzeń historycznych związanych z tym ikonicznym zabytkiem. Płomienie szybko objęły dach świątyni i znajdującą się na nim sygnaturkę, a następnie rozprzestrzeniły się na jedną z wież budowli.
Przebieg zdarzeń i akcja ratunkowa
Pierwszy alarm pożarowy rozległ się o godzinie 18:20, a katedra została ewakuowana w ciągu kilku minut. Początkowo jeden ze strażników wspiął się na dach, jednak nie stwierdził obecności ognia. Ponowny alarm zabrzmiał o godzinie 18:43, a po kolejnych minutach strażnicy zlokalizowali źródło ognia na dachu. Straż pożarna została wezwana o 18:51, a jednostki ratownicze przybyły na miejsce zdarzenia w ciągu 10 minut. W akcji gaszenia katedry brało udział blisko 400 strażaków. Pożar udało się ostatecznie ugasić 16 kwietnia około godziny 4:00 nad ranem.
Generał Jean-Claude Gallet, dowódca paryskiej straży pożarnej, poinformował, że najcenniejsze zabytki udało się w porę wynieść z płonącej budowli. W akcji gaszenia uczestniczyły również polskie jednostki, a wśród nich strażacy z Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej.
Skala zniszczeń
Pomimo heroicznej walki strażaków, pożar spowodował znaczące zniszczenia. Dach świątyni doszczętnie spłonął, a zbudowana w XIX wieku sygnaturka uległa zawaleniu. Zniszczeniu uległy również fragmenty kamiennego sklepienia w nawie głównej, na jej skrzyżowaniu z transeptem oraz w północnej części transeptu. Dodatkowo, ucierpiały XIX-wieczne górne witraże w szczytach transeptu.
Ocalała jednak główna konstrukcja budowli, dwie wieże oraz trzy rozety z XII i XIII wieku. Pożar katedry spowodował uwolnienie do atmosfery około 460 ton ołowiu.
Organy Katedry Notre-Dame
Zabytkowe organy główne, największy instrument muzyczny we Francji, cudem ocalały podczas pożaru. Specjaliści przystąpili do ich demontażu, renowacji i ponownego montażu, co miało potrwać prawie cztery lata. Organy, ukończone w 1867 roku, nie zostały bezpośrednio zniszczone przez ogień, choć były zagrożone w razie zawalenia się wież.
Według relacji organistów, cała struktura, nastawa organowa, piszczałki i konsole ucierpiały w bardzo niewielkim stopniu. Wielkim szczęściem było również to, że ołowiane piszczałki, odporne na wysokie temperatury, nie stopiły się. Proces demontażu obejmował pięć klawiatur, klawiaturę nożną oraz 109 pokręteł i przycisków sterujących przepływem powietrza do około 8000 piszczałek.
Historia Katedry Notre-Dame
Katedra Notre-Dame, wzniesiona na wyspie Île de la Cité, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Paryża i Francji. Budowa trwająca 180 lat rozpoczęła się wiosną 1163 roku. Wzniesiona w stylu gotyckim, charakteryzuje się sklepieniem żebrowym wspartym na łukach przyporowych, co pozwoliło na umieszczenie dużych okien z kolorowymi witrażami.
Katedra odegrała kluczową rolę w historii Francji, będąc świadkiem koronacji królów i cesarzy, takich jak Henryk IV czy Napoleon Bonaparte. Podczas Rewolucji Francuskiej została sprofanowana i przekształcona w świątynię Rozumu. XIX-wieczna renowacja, przeprowadzona przez Jeana-Baptiste-Antoine Lassusa i Eugène Viollet-le-Duca, nadała jej obecny kształt.
Odbudowa i wsparcie międzynarodowe
Prezydent Emmanuel Macron już w dniu pożaru zapowiedział odbudowę katedry. W związku z tym osoby prywatne, przedsiębiorstwa oraz francuskie i zagraniczne instytucje zadeklarowały pomoc finansową. Zbiórka na odbudowę przyniosła ogromne fundusze, świadczące o globalnym znaczeniu tego zabytku.
Prace nad odbudową podzielono na dwie fazy: zabezpieczanie i właściwą rekonstrukcję. W fazie przygotowawczej usunięto uszkodzone części konstrukcji, zabezpieczono elementy zagrożone zawaleniem, zainstalowano rusztowania oraz przeprowadzono inwentaryzację wnętrza. Rozpoczęto również poszukiwania kamieni do odbudowy oraz wybrano tysiące dębów do renowacji iglicy i dachu.
Pożar katedry Notre Dame - PRZERAŻAJĄCE nagrania
Uroczyste otwarcie Katedry Notre-Dame po odbudowie miało miejsce 7 grudnia 2024 roku, kończąc pięcioletni proces rewitalizacji. Wydarzenie to zgromadziło światowych przywódców, symbolizując jedność i determinację w przywracaniu świetności tego arcydzieła architektury. Podczas ceremonii ponownie zabrzmiały organy, a pierwsza msza święta została odprawiona następnego dnia, konsekrując ołtarz główny.
Podobne pożary obiektów sakralnych
Historia zna wiele przypadków pożarów obiektów sakralnych, które, podobnie jak Notre-Dame, poniosły dotkliwe straty. W Polsce do takich zdarzeń należą m.in.:
- Pożar kościoła św. Katarzyny w Gdańsku (2006), gdzie zawaliła się konstrukcja dachów.
- Pożar zabytkowego kompleksu klasztornego w Alwerni (2011), który zniszczył górne kondygnacje i zalany został kościół.
- Pożar kościoła pw. Św. Wojciecha w Białymstoku (2013), który doprowadził do zawalenia się wieży i uszkodzenia dachu.
- Pożar katedry pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Sosnowcu (2014), w wyniku którego spłonął dach.
- Pożar kościoła pw. Św. Antoniego w Braniewie (2016), który strawił drewnianą konstrukcję dachu.
- Pożar kościoła katedralnego pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gorzowie Wielkopolskim (2017), który zniszczył górną część wieży.
Często przyczyną tych tragedii było zaprószenie ognia, wady instalacji elektrycznych lub nieostrożność podczas prac remontowych. W niektórych przypadkach śledztwa wykazały nieumyślne spowodowanie pożaru, a winni zostali skazani.