Katedra Notre-Dame de Paris to jeden z najbardziej charakterystycznych zabytków Francji i symbol zachodniej cywilizacji. Kamień węgielny pod budowę świątyni położył w 1163 roku papież Aleksander III, a jej wznoszenie trwało 182 lata, od 1163 do 1345 roku. Z nawą o wysokości 33 metrów do sklepienia, dziesięć metrów wyższym dachem nawy i dwoma głównymi wieżami o wysokości 69 metrów, Notre-Dame stała się najwyższym budynkiem swoich czasów. Jej konstrukcja łączyła architektoniczne sztuczki, takie jak pięcionawowy plan, żebrowane sklepienie z cienkimi podporami ukośnymi oraz otwarte przypory na zewnętrznej stronie nawy głównej, które przenosiły ciężar budowli ze ścian.
Historia katedry to mikrokosmos historii Francji; była świadkiem rewolucji i zamieszek politycznych, wielokrotnie bezczeszczono ją, odbudowywano i modyfikowano. Już przed ukończeniem około 1350 roku, budowla służyła jako miejsce celebracji wielkich wydarzeń o znaczeniu narodowym. W 1214 roku król Filip August świętował tu zwycięstwo nad Johnem Lacklandem. Nadejście Rewolucji Francuskiej i deklaracja o zaprzestaniu bycia katolicyzmu religią państwową Francji przyczyniły się do spustoszenia katedry. Punktem zwrotnym był podpisany w 1801 roku przez Napoleona Bonaparte i papieża Piusa VII konkordat, który uznał katolicyzm za religię większości Francuzów. Katedra Notre-Dame pozostawała niemal nieprzerwanie w stanie remontu, konserwacji i czyszczenia. W 1844 roku architekci Eugène Viollet-le-Duc i Jean-Baptiste-Antoine Lassus wygrali konkurs na remont katedry, a prace trwały 25 lat. Projekt obejmował przebudowę iglicy i zakrystii, a także wykonanie nowych rzeźb, okien witrażowych i dzwonów. W 2017 roku szeroki program renowacji katedry Notre Dame wyceniono na 150 milionów euro.
Dramat Pożaru: 15 Kwietnia 2019 Roku
15 kwietnia 2019 roku, około godziny 18:50, w katedrze Notre-Dame de Paris wybuchł pożar. Pierwszy alarm pożarowy rozległ się o godzinie 18:20, a katedra została ewakuowana w ciągu kilku minut. Jeden ze strażników wspiął się na dach, jednak nie znalazł ognia. Ponownie alarm pożarowy zabrzmiał o godzinie 18:43. O 18:49 strażnicy po ponownym sprawdzeniu dachu zlokalizowali ogień. Straż pożarna została wezwana o godzinie 18:51, a jednostki skierowane do walki z pożarem przybyły na miejsce w ciągu 10 minut od zgłoszenia. W akcji gaszenia brało udział blisko 400 strażaków. Pożar ugaszono 16 kwietnia około godziny 4:00. Na znak solidarności ze zniszczoną katedrą, 18 kwietnia odezwały się dzwony w wielu miastach na terenie całej Europy, w tym Dzwon Zygmunta w Polsce.
Pożar katedry Notre-Dame doprowadził do nieoczekiwanego odkrycia, naukowcy są zszokowani
Przyczyny Pożaru: Dochodzenie i Hipotezy
Dokładna przyczyna pożaru nie została ustalona, jednakże za najbardziej prawdopodobną przyjmuje się wypadek. Od początku pojawiała się hipoteza, że przyczyną pożaru mogło być zwarcie instalacji elektrycznej, co potwierdziły wstępne ustalenia prokuratury. W kwietniu 2019 roku iglica katedry była remontowana i otaczały ją rusztowania. Ustalono w pierwszych miesiącach, że doszło do pewnych naruszeń, na przykład robotnicy na budowie palili mimo zakazu. Francuski tygodnik „Le Canard Enchaine” ujawnił, że policjanci znaleźli w spalonej świątyni siedem niedopałków papierosów, jednak rzecznik firmy odpowiedzialnej za remont, Le Bras Freres, zdementował, że papieros mógłby być przyczyną pożaru, biorąc pod uwagę jego skalę. Śledztwo zbliża się do końca, a na podstawie zdjęć i nagrań ma zostać sporządzona wizualizacja 3D przedstawiająca sposób rozprzestrzeniania się płomieni. Wcześniej, trzy lata przed pożarem, utajniono raport wskazujący na duże ryzyko pożaru w katedrze Notre Dame.
Skutki i Skala Zniszczeń
Pożar strawił wiele cennych zabytków i elementów wyposażenia. Wśród utraconych bezpowrotnie elementów katedry znajduje się m.in. XIX-wieczna iglica Viollet-le-Duca oraz dach i więźba dachowa. Runęły również fragmenty kamiennego sklepienia w nawie głównej, na jej skrzyżowaniu z transeptem oraz w północnej części transeptu, a także XIX-wieczne górne witraże w szczytach transeptu. Pożar spowodował uwolnienie do atmosfery 460 ton ołowiu. Mimo to, skala zniszczeń nie była aż tak ogromna, jak początkowo obawiano się. Zachodnia fasada z głównymi wieżami, ściany nawy głównej, przypory i duże części sklepienia, a także nawy boczne i chór pozostały nienaruszone. Mury naw poprzecznych, północnej i południowej, a także przęsła w nawie głównej są już uwolnione od rusztowań. Konstrukcja główna budowli oraz dwie wieże, a także trzy rozety z XII i XIII wieku ocalały.
Z pożaru udało się ocalić wiele ważnych elementów, w tym koguta z miedzianej blachy repusowanej, znajdującego się na szczycie iglicy, w którym umieszczono relikwie: kawałek korony cierniowej, relikwie św. Dionizego i św. Genevieve. Żywioł nie uszkodził też przepięknych rozet, dachu naw bocznych, ołtarza, organów, dzwonnicy i dzwonów. Ocalały również korona cierniowa (w oprawie z XIX w.) i tunika Ludwika IX Świętego z 1239 roku. Gotycka Madonna pozostała nienaruszona, mimo że zawaliła się znajdująca się obok wieża nad skrzyżowaniem naw. Chociaż wysoka temperatura, dym, sadza i woda gaśnicza pozostawiły ślady na wyposażeniu kościoła, w tym wypadku obeszło się bez większych szkód.
Proces Odbudowy i Finansowanie
Prezydent Emmanuel Macron już w noc pożaru, z 15 na 16 kwietnia 2019 roku, zapowiedział odbudowę gotyckiej katedry w ciągu pięciu lat i ogłosił ją projektem narodowym. W odbudowę paryskiego zabytku zaangażowano dwa tysiące specjalistów, rzemieślników i robotników. Całkowity koszt inwestycji pochłonął siedemset milionów euro, a zebrano 848 milionów euro datków od międzynarodowych i francuskich donatorów. Przedsięwzięcie wsparli finansowo darczyńcy z całego świata, dzięki czemu Notre-Dame de Paris stanowi dziś symbol jedności i determinacji. 150 milionów euro przeznaczono na usuwanie gruzów po pożarze i przygotowanie terenu pod rekonstrukcję. Pierwszy etap rekonstrukcji świątyni kosztował zaś 552 miliony euro, a pozostałe około 150 milionów euro ma pozwolić na odbudowę zewnętrznych części katedry. Badania substancji budynku wykazały, że ściany katedry pomimo pożaru pozostały stabilne, podobnie jak i większość sklepień. Mury naw poprzecznych, północnej i południowej, a także przęsła w nawie głównej zostały uwolnione od rusztowań.
W trakcie odbudowy Notre Dame została wyposażona w unikalny system przeciwpożarowy, który ma się składać m.in. z urządzeń rozpylających wodę rozmieszczonych na dachu i w iglicy, aby ugasić ewentualny wybuch ognia. Podjęto wszelkie środki ostrożności, aby całkowicie na nowo przemyśleć kwestię ochrony przeciwpożarowej. Rekonstruktorzy postawili iglicę, zrekonstruowaną według oryginału XIX-wiecznego architekta Eugene’a Viollet-le-Duca. Aby odbudować średniowieczną więźbę dachową, ścięto dwa tysiące dębów, a rzemieślnicy otrzymali specjalne siekiery z wygrawerowaną fasadą katedry. Debata architektoniczna, w tym pomysły na nowoczesną iglicę ze stali i szkła, zakończyła się jednogłośną decyzją krajowej komisji ekspertów o historycznej rekonstrukcji. Od lutego 2024 roku iglica błyszczy dawną świetnością, wraz ze złotym kogutem i krzyżem. Oszczędzone przez pożar witraże i wielkie organy zostały dokładnie oczyszczone. Po zakończeniu prac zabezpieczających rozpoczęła się renowacja wnętrza, skupiająca się na elektryce, ochronie przeciwpożarowej, systemie ogrzewania i meblach.
Ponowne Otwarcie Katedry Notre-Dame
Chociaż prezydent Emmanuel Macron początkowo zapowiedział, że odbudowa zakończy się przed Letnimi Igrzyskami w Paryżu w 2024 roku, uroczyste otwarcie katedry Notre-Dame de Paris zostało przesunięte na grudzień 2024 roku. Cel odbudowy w ciągu 5 lat został jednak zrealizowany. Uroczyste otwarcie Notre-Dame de Paris miało miejsce w sobotę 7 grudnia 2024 roku. Wydarzenie zainaugurowało bicie głównego dzwonu katedralnego Emmanuela, podarowanego przez króla Ludwika XIV i królową Marię Teresę. Następnie arcybiskup Laurent Ulrich trzykrotnie uderzył pastorałem w drewniane drzwi świątyni, a towarzyszący mu chór Maîtrise Notre-Dame de Paris trzykrotnie odśpiewał Psalm 121. Po latach ciszy w katedrze ponownie zabrzmiały pieśni pochwalne, a przy trzecim śpiewie drzwi się otworzyły i do świątyni weszli zaproszeni goście. Wyświetlono film opowiadający o pożarze katedry i jej odbudowie, po którym rozległy się głośne brawa dla strażaków i wszystkich, którzy przyczynili się do odnowienia świątyni. Na frontonie wyświetlono też napis „Merci”.
Ważnym elementem ceremonii była procesja w świątyni, podczas której niesiono feretrony reprezentujące 106 parafii archidiecezji paryskiej i 7 parafii obrządków wschodnich. Nabożeństwo odprawił arcybiskup Paryża Laurent Ulrich. Miało miejsce też symboliczne „przebudzenie” organów, składających się z 8000 piszczałek, które po pożarze zdemontowano i wyczyszczono. Znakiem krzyża arcybiskup pobłogosławił instrument, który „odpowiedział” muzyką na jego wezwania. Uroczystość zakończyło wspólne odśpiewanie hymnu „Te Deum”. W sobotni wieczór w katedrze odbył się jeszcze koncert, którym uczczono wkład wszystkich osób zaangażowanych w rekonstrukcję świątyni. W niedzielę, 8 grudnia, w Notre-Dame de Paris odprawiono pierwszą mszę świętą, podczas której konsekrowano ołtarz główny. Wzięło w niej udział niemal 170 biskupów z Francji i świata, a także kapłani ze 106 parafii diecezji paryskiej i duchowni katolickich Kościołów obrządku wschodniego. Na ponowne otwarcie do Paryża przybyło około 50 światowych przywódców, w tym prezydenci Polski, Ukrainy, Niemiec, Włoch oraz inni przedstawiciele państw europejskich i Elon Musk. Po rekonstrukcji katedra będzie w stanie przyjąć rocznie około 14 milionów zwiedzających.