Historia ochrony przeciwpożarowej w Biłgoraju jest ściśle związana z zagrożeniem pożarowym, które w przeszłości wielokrotnie nękało miasto. Inspiracją do dokumentowania tych dziejów stała się istniejąca kronika Ochotniczej Straży Pożarnej w Biłgoraju z 1962 roku.
Początki Ochrony Przeciwpożarowej i Powstanie Ochotniczej Straży Ogniowej
Na przełomie XIX i XX wieku w Biłgoraju, gdzie budownictwo drewniane stanowiło 93% domostw, pożary wybuchały dosyć często. Szczególnie tragiczny był pożar w dniu 28 maja 1872 roku, podczas którego spłonęło 156 domów i zginęło 7 osób. Kolejny pożar, który wybuchł trzy lata później, strawił 20 budynków mieszkalnych. Skala strat dla miasta była znaczna.
W odpowiedzi na te zagrożenia, w 1888 roku powstał plan regulacji Biłgoraja przed pożarem. Wprowadził on m.in. zakaz budowy budynków drewnianych w mieście - a jedynie na peryferiach i to z zachowaniem odpowiednich odległości. Plan przewidywał także poszerzenie wąskich ulic kosztem placów prywatnych, utrzymywanie stałych nocnych stróży oraz nabycie sikawki żelaznej jako doposażenia posiadanego sprzętu przeciwpożarowego. Brak jednak w tym okresie straży ogniowej utrudniał akcje ratunkowe.
Za historyczną datę powstania pierwszych struktur pożarniczych w Biłgoraju, tj. Ochotniczej Straży Ogniowej, uważa się, jak podaje kronika OSP, rok 1902. Udokumentowaną datę utworzenia Towarzystwa Ochotniczej Straży Ogniowej w Biłgoraju wskazuje pismo Gubernatora Lubelskiego z 1903 roku zatwierdzające jego statut.
Ważniejsze Daty w Historii Ochotniczej Straży Pożarnej w Biłgoraju
- 1902 r. - powstanie Ochotniczej Straży Ogniowej w Biłgoraju. Naczelnikiem został Jan Głogowski.
- 1905 r. - uzyskanie z Magistratu jednolitych mundurów wykonanych z samodziału wraz z pasami strażackimi.
- 1919 r. - kurs szkoleniowy strażaków prowadzony przez płk. poż. J.
- 1936 r. - zakup pierwszego samochodu strażackiego.
Okres II Wojny Światowej i Powojenna Reaktywacja
W okresie 8-16 września 1939 roku Biłgoraj doświadczył bombardowań, pożarów i bitwy, w wyniku której spłonęło około 1100 budynków. W tym czasie OSP nie funkcjonowała, a sprzęt przeciwpożarowy został utracony.
W latach 1940-1944 okupanci utrzymywali OSP, do której przynależność była przymusowa. Na prowizoryczną remizę wyznaczyli szopę na ul. 3 Maja i zapewnili podstawowy sprzęt przeciwpożarowy w postaci samochodu strażackiego i motopompy. Jednak wycofując się w dniu 22 lipca 1944 roku, Niemcy zabrali ze sobą sprzęt, co, jak wynika z pisma Naczelnika OSP Biłgoraj druha Wincentego Słomskiego, było powtórzeniem sytuacji z 1939 roku.
W październiku 1944 roku odbyło się pierwsze powojenne zebranie reaktywujące Ochotniczą Straż Pożarną w Biłgoraju. Prezesem wybrano Kazimierza Głogowskiego, naczelnikiem - Wincentego Słomskiego. Siedziba OSP znajdowała się w remizie na ul. 3 Maja.
Rozwój Zawodowej Straży Pożarnej w Biłgoraju
Pierwsze zalążki struktur straży pożarnej - zawodowej w Biłgoraju (rozumianej jako etatowej), a właściwie tylko stanowisko pracy zajmujące się wyłącznie ochroną przeciwpożarową, powstały w Starostwie Powiatowym najprawdopodobniej około 1926 roku. Nazewnictwo pochodziło z uchwały Głównego Związku Straży Pożarnych RP z 1926 roku, która w celu zapewnienia fachowego korpusu inspekcyjno-instruktażowego zawodowych pożarników wprowadziła dla nich stopnie służbowe.
W owym czasie istniała już instytucja powiatowa o podobnym zakresie działalności, tj. Okręgowy Związek Straży Pożarnych, skupiający OSP z terenu powiatu.
Okres Przedwojenny i Wpływ Wojny na Struktury Zawodowe
W momencie wybuchu II Wojny Światowej stanowisko Powiatowego Instruktora Straży zajmował Piotr Hałaniewicz. Jego zarządzona w dniu 10 września 1939 roku ewakuacja sprzętu przeciwpożarowego z Biłgoraja doprowadziła do jego całkowitej utraty. Sytuacja powtórzyła się w 1940 roku, gdy Niemcy utworzyli w Biłgoraju straż pożarną przymusową i wyposażyli ją w sprzęt (w tym samochód „Mercedes-Benz” i motopompę „Rieba”), który następnie również został zabrany podczas ich ucieczki w 1944 roku.
Po tej niechlubnej ucieczce poprzednika, stanowisko Inspektora Straży już po wyzwoleniu Biłgoraja objął Antoni Łazorko. Niedługo potem, od 1 marca 1945 roku, stał się on pierwszym Powiatowym Komendantem Straży Pożarnych w Biłgoraju. Jego priorytetem było uzupełnienie braków sprzętowych w rozpoczynających na nowo działalność jednostkach OSP na terenie powiatu. Brakowało dosłownie wszystkiego: węży strażackich, ubrań, drabin, hełmów, pasów bojowych, a przede wszystkim motopomp i pojazdów bojowych.
Powiatowa Komenda Straży Pożarnych i Jej Rozwój
Powyższy sprzęt wymagał stałej obsługi i fachowej konserwacji. W tym celu przydzielono pierwsze strażackie etaty z przydziałem w Posterunku Zawodowym przy OSP Biłgoraj. Jako pierwszego zatrudniono w nim dotychczasowego kierowcę-mechanika z OSP Biłgoraj - Władysława Surmę. Tak więc z dniem 1 marca 1948 roku stał się on pierwszym zawodowym szoferem straży pożarnej w Biłgoraju. Siedzibę Posterunku stanowiła cały czas drewniana remiza OSP na ul. 3 Maja.
Nowo powstała - na podstawie ustawy z 1950 roku o ochronie przeciwpożarowej i jej organizacji - Powiatowa Komenda Straży Pożarnych w Biłgoraju działała przy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej (PPRN) i podlegała pod względem fachowym Komendzie Wojewódzkiej Straży Pożarnych w Lublinie. Do zakresu jej działania należały m.in. nadzór nad wszystkimi jednostkami OSP w powiecie, organizacja szkoleń i zaopatrzenia.
W kolejnych latach sprzętu przeciwpożarowego i pojazdów przybywało. Zwiększająca się z roku na rok liczba pożarów i związana z tym konieczność zapewnienia stałych kierowców do wyjazdów alarmowych i obsługi sprzętu powodowała sukcesywne zatrudnianie kolejnych etatów. I tak w Powiatowej Komendzie Straży Pożarnych z przydziałem do Powiatowego Punktu Alarmowo-Dyspozycyjnego, stale działającego przy OSP Biłgoraj, zatrudnienie znaleźli: Stoczyński Stanisław (od 1.01.1953 r.), Blacha Jan (od 1.01.1957 r.), Myszak Zdzisław jako kierowcy i Oszajca Stanisław (od 1.08.1961 r.) jako mechanik sprzętu. Kierowcy ci pełnili dyżur 24-godzinny, po którym następowała doba wolnego. Miejsce dyżuru stanowiła remiza OSP na ul. 3 Maja, a wymieniony skład osobowy (Komendant, czterech kierowców i mechanik) tworzący kadrę PKSP funkcjonował prawie niezmiennie do 1962 roku. Wyjazdy do pożarów odbywały się w ten sposób, że po odebraniu w Punkcie Alarmowo-Dyspozycyjnym (PAD) zgłoszenia o pożarze, alarmowano syreną członków OSP Biłgoraj (stanowiących załogę wozu bojowego), których następnie zabierano do samochodu kierowanego przez jednego z kierowców PKSP i alarmowo wyjeżdżano do pożaru.
STRAŻ POŻARNA - Zobacz, jak pracują prawdziwi Bohaterowie! 🚒 | Film Edukacyjny dla Dzieci
Nowe Obiekty i Rozszerzenie Działalności
W 1953 roku przystąpiono do budowy remizy strażackiej u zbiegu ulic obecnie Nadstawnej i Lubelskiej, jednak budowy tej nigdy na dobre nie rozpoczęto, a plany zarzucono. Powiatowa Komenda Straży Pożarnych od 1959 roku funkcjonowała jako jeden z referatów Wydziału Spraw Wewnętrznych PPRN.
W 1960 roku rozpoczęto budowę strażnicy na ul. Dąbrowskiego 10. Prace w dużej części były wykonywane w ramach „czynu ludowego”. Po dwuletnim okresie budowy, w dniu 21 października 1962 roku, oddano do użytku strażaków nową murowaną remizę. Powstała ona jako Powiatowy Ośrodek Szkolenia Straży. Budynek o powierzchni 540 m2 posiadał cztery boksy garażowe, część socjalną z sypialniami, kotłownię węglową, a zwieńczony był wieżą obserwacyjną.
Wprowadzone w życie nowe przepisy prawne (ustawa o ochronie przeciwpożarowej z 13 kwietnia 1960 roku) powierzyły Powiatowym Komendom Straży Pożarnych pełne kierowanie pod względem fachowym całokształtem spraw ochrony przeciwpożarowej oraz nadzór nad wszystkimi organami i strażami na obszarze swego działania. Rozszerzony w ten sposób zakres działalności spowodował konieczność zwiększenia kadry osobowej. W 1969 roku Powiatowa Komenda Straży Pożarnych w Biłgoraju posiadała już 15 etatów strażackich.
Statystyka prowadzonych działań przez ówczesną straż wskazuje jednoznacznie, że polegały one jedynie na gaszeniu pożarów, których liczba systematycznie rosła. Do 1972 roku strażacy biłgorajscy posiadali na wyposażeniu m.in. różnorodne pojazdy i sprzęt gaśniczy.
Utworzenie Zawodowej Straży Pożarnej w Biłgoraju
Inicjatywa powołania zawodowej straży pożarnej w Biłgoraju zrodziła się już w 1966 roku. Ówczesne Prezydium Miejskiej Rady Narodowej uzasadniało potrzebę powstania „przynajmniej dwóch sekcji straży zawodowej” niskim stanem osobowym Ochotniczej Straży Pożarnej, brakiem naboru młodzieży oraz wiekiem jej członków, co stwarzało zagrożenie dla pełnej obsługi istniejących urządzeń. W grudniu 1971 roku Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Biłgoraju wystosowało „usilną prośbę o jak najrychlejsze poczynienie starań celem powołania jednostki zawodowej straży pożarnej w Biłgoraju”.
Konieczność powołania zawodowej jednostki uzasadniono dynamicznym rozwojem miasta (wzrost liczby mieszkańców do 14803, rozbudowa zakładów produkcyjnych), łatwopalnym charakterem zabudowań w okolicznych wioskach oraz posiadaniem nowoczesnego sprzętu przez OSP Biłgoraj, który wymagał profesjonalnej obsługi.
Uchwałą Nr 85/408/72 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Biłgoraju z dnia 11 kwietnia 1972 roku postanowiono „powołać z dniem 1 kwietnia 1972 roku Zawodową Straż Pożarną w Biłgoraju”. Jako rejon działania ustalono miasto Biłgoraj oraz obszar do 10 km od jego granic. Wyposażenie ustalono na poziomie: 3 samochody gaśnicze, 1 samochód wężowy, 4 tys. mb węża tłocznego W-75 oraz 1,2 tys. mb węża tłocznego W-52. Ówczesny Wojewódzki Komendant Straży Pożarnych w Lublinie płk poż. inż. Tadeusz Strzelecki przyznał 27 etatów osobowych, w tym 18 etatów dla Zawodowej Straży Pożarnej, a 9 dla Komendy.
W 1972 roku dobudowano budynek magazynowy o powierzchni 467 m2 usytuowany na placu Komendy.
Zmiany Administracyjne i Dalsza Modernizacja
Od 1 czerwca 1975 roku, w związku ze zmianami w podziale administracyjnym kraju, utworzeniem 49 województw i likwidacją powiatów, nastąpiły zmiany w strukturze organizacyjnej ochrony przeciwpożarowej. W ustawie o ochronie przeciwpożarowej z czerwca 1975 roku ustanowiono w miejsce likwidowanych powiatów komendy rejonowe. Biłgoraj znalazł się w województwie zamojskim, a Komenda Rejonowa Straży Pożarnych w Biłgoraju znalazła się pod nadzorem Komendy Wojewódzkiej Straży Pożarnych w Zamościu.
W 1984 roku powiększono strażnicę poprzez dobudowanie dwupoziomowego budynku m.in. z 4 boksami garażowymi, pomieszczeniami biurowymi, świetlicą o powierzchni łącznej 843 m2. W 1985 roku wybudowano również budynek tzw. magazynu paliwowego w centralnej części placu Komendy o pow. 72 m2 (w 2004 roku budynek ten został przekazany w użytkowanie reaktywowanej w 1999 roku OSP RWiE w Biłgoraju).
Przybywało sprzętu, pojazdów gaśniczych, a także strażaków. Ściśle współpracowano z jednostkami Ochotniczych Straży Pożarnych rejonu biłgorajskiego, bez których niejednokrotnie akcje gaśnicze byłyby nieskuteczne. W okresie od 1 stycznia 1977 do 31 grudnia 1990 roku kierowcy z jednostek OSP byli na etatach Komendy.
Działalność Zawodowej Straży Pożarnej w Biłgoraju od 1972 roku do lat dziewięćdziesiątych charakteryzuje się ponad pięciokrotnym wzrostem ilości interwencji. Strażacy brali udział w ponad dwóch tysiącach akcji, w tym m.in. gaszeniu pożaru Fabryki Mebli w Biłgoraju, Zakładów Tłuszczowych w Bodaczowie, biłgorajskiej sali kinowej i zakładów dziewiarskich MEWA, a także 15 ha lasu w Nadleśnictwie Józefów, kościoła w Giełczwi czy 15 budynków gospodarczych w Andrzejówce.
Dynamiczne zmiany zachodzące w pożarnictwie i ochronie przeciwpożarowej w latach 70. i 80. XX wieku, dotyczące w szczególności nauki, postępu technicznego, budowy strażnic, wyposażenia technicznego, wiedzy strażaków, powodowały konieczność reorganizacji służby i dostosowania jej do aktualnych warunków i potrzeb. Jak powiedział gen. bryg. poż. Feliks Dela: „W obliczu transformacji społeczeństwa i gospodarki państwa, wobec oczekiwań społecznych zachodziła potrzeba rozszerzenia zadań ratowniczych dla naszej służby, stworzenia profesjonalnej dobrze wyposażonej, zorganizowanej i godziwie wynagradzanej formacji pożarniczej”.
Ustawą z dnia 24 sierpnia 1991 roku Powiatowe Komendy Straży Pożarnych przekształciły się w Państwową Straż Pożarną.
Ochotnicza Straż Pożarna RWiE w Biłgoraju i Jej Działalność
W 1999 roku reaktywowano Ochotniczą Straż Pożarną RWiE (Ratownictwo Wodne i Ekologiczne) w Biłgoraju. Jej członkowie brali czynny udział w akcji przeciwpowodziowej na terenie powiatu Opole Lubelskie w lipcu/sierpniu 2001 roku. W 2018 roku jednostka pozyskała używany samochód ratownictwa wodnego Steyer.
Główne cele i zadania Ochotniczej Straży Pożarnej RWiE w Biłgoraju obejmują:
- Prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie miejscowym zagrożeniom i klęskom żywiołowym związanym z oddziaływaniem środowiska wodnego oraz współdziałanie w tym zakresie z właściwymi instytucjami do tego powołanymi.
- Prowadzenie działań ratowniczych w ramach miejscowych zagrożeń, powodzi i klęsk żywiołowych związanych ze środowiskiem wodnym.
- Branie czynnego udziału w działaniach ratowniczych związanych z ochroną środowiska wodnego prowadzonych w razie powstania zagrożeń ekologicznych.
- Podejmowanie innych działań ratowniczych, wynikających z potrzeb ochrony przeciwpożarowej, będących w zakresie możliwości jednostki.
- Informowanie ludności o istniejących zagrożeniach powodziowych i ekologicznych oraz o sposobach ochrony przeciwko nim.
- Popularyzowanie sportów wodnych, szeroko pojętej rekreacji oraz nauczanie pływania i płetwonurkowania.
- Rozwijanie kultury fizycznej i sportu oraz prowadzenie działalności kulturalno-oświatowej, rozrywkowej i charytatywnej.
- Informowanie ludności o konieczności zachowania odpowiednich środków bezpieczeństwa podczas uprawiania sportów wodnych i rekreacji.
- Prowadzenie profilaktyki przeciwpożarowej.
- Kontrola stanu zbiorników i cieków wodnych pod względem bezpieczeństwa dla użytkowników i środowiska.
Jubileusze i Obchody Dnia Strażaka
W piątek 20 maja bieżącego roku (z tekstu wynika, że to maj 2022, w kontekście obchodów) w Biłgoraju odbyły się uroczyste obchody Dnia Strażaka oraz jubileusze: 30-lecia Państwowej Straży Pożarnej, 50-lecia Zawodowej Straży Pożarnej w Biłgoraju i 120-lecia Ochotniczej Straży Pożarnej w Biłgoraju, która jest matką zawodowej jednostki strażackiej w Biłgoraju. Uroczystości rozpoczęła Msza święta, sprawowana w Kościele św. Jerzego w Biłgoraju. Ks. kan. Krzysztof Gajewski - kapelan strażaków powiatu biłgorajskiego, modlił się w intencji strażaków Komendy Powiatowej PSP i druhów z OSP Biłgoraj.
Po Mszy Świętej zaproszeni goście oraz funkcjonariusze i pracownicy cywilni KP PSP w Biłgoraju udali się na część oficjalną, która odbyła się na placu przed Komendą przy ul. Dąbrowskiego 10. W programie wydarzenia znalazło się wciągnięcie flagi na maszt, wręczenie medali i odznaczeń oraz wystąpienia zaproszonych gości. W uroczystości uczestniczyli m.in. Ryszard Madziar - doradca Wiceprezesa Rady Ministrów, Beata Strzałka - poseł na Sejm RP, Michał Mulawa - Wicemarszałek Województwa Lubelskiego, st. bryg. Tomasz Podkański - zastępca Lubelskiego Komendanta Wojewódzkiego PSP w Lublinie. Podkreślono, że Straż Pożarna cieszy się największym zaufaniem społecznym, ponieważ stoi na straży bezpieczeństwa i jest z osobami poszkodowanymi podczas akcji ratowniczych, służąc pomocą w trudnych chwilach.
