Po wyzwoleniu kraju spod hitlerowskiej okupacji środowisko pożarnicze przedstawiło władzom projekt nowej organizacji ochrony przeciwpożarowej kraju. Postulowano powołanie państwowego fachowego organu ochrony przeciwpożarowej. Dnia 22 listopada 1944 roku kierownik Resortu Administracji Publicznej PKWN utworzył stanowisko głównego inspektora pożarnictwa i odpowiednio wojewódzkich oraz powiatowych instruktorów pożarnictwa. W listopadzie 1945 roku reaktywowano Związek Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Główny Inspektor Pożarnictwa gen. poż. Eugeniusz Doering skupił swą działalność głównie na sprawach organizacyjnych, analizie potrzeb i rozdziale sprzętu motorowego, natomiast Związek Straży Pożarnych RP zajął się między innymi organizowaniem szkolenia pożarniczego. Pierwszoplanowym zadaniem było podjęcie przez straże działalności na wyzwolonych terenach, w tym na tzw. Ziemiach Odzyskanych po II wojnie światowej.
W latach 1945-1950 sprawy z zakresu ochrony przeciwpożarowej na terenach, które w 1950 roku weszły w skład województwa opolskiego, realizowane były przez właściwe terytorialnie Wojewódzkie Inspektoraty Pożarnictwa w Katowicach i Wrocławiu, którym podlegały Zarządy Powiatowe wraz z instruktorami powiatowymi. Wyzwolenie Nysy, datowane na dzień 24 marca 1945 roku, spowodowało formowanie się struktur państwowych na ziemiach odzyskanych. W tym też czasie rozpoczęło się funkcjonowanie struktur ochrony przeciwpożarowej na terenie Nysy, skupionej przy Prezydium Miejskiej Rady Narodowej. Pierwszym starostą powiatu nyskiego był Wincenty Karuga, natomiast pierwszym Komendantem Powiatowym Straży Pożarnych był ppłk. poż. Tadeusz Płazak, który funkcję tę pełnił od 1946 roku. Na terenie powiatu nyskiego nie funkcjonowała żadna syrena elektryczna w 1947 roku.
Dnia 4 lutego 1950 roku Sejm Ustawodawczy Polski Ludowej uchwalił ustawę o ochronie przeciwpożarowej i jej organizacji. Powołano państwowe, fachowe organy ochrony przeciwpożarowej, a mianowicie Komendę Główną Straży Pożarnych, komendy wojewódzkie, powiatowe i miejskie straży pożarnych. Powstał w ten sposób samodzielny pion organizacyjny o charakterze operacyjnym, podległy Ministrowi Administracji Publicznej, mający uprawnienia do dysponowania wszystkimi strażami pożarnymi, tj. zawodowymi, terenowymi, zakładowymi oraz ochotniczymi.
Struktura Organizacyjna i Wyposażenie w Początkowym Okresie
Województwo opolskie zostało utworzone w 1950 roku na mocy ustawy z dnia 28 czerwca 1950 roku o zmianach podziału administracyjnego państwa. Po utworzeniu województwa opolskiego, w lipcu 1950 roku powstała Wojewódzka Komenda Straży Pożarnych w Opolu przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. Równolegle z powstaniem Wojewódzkiej Komendy nastąpiły istotne zmiany w strukturze organizacyjnej i działalności powiatowych i miejskich komend, które powstały z istniejących przy starostwach powiatowych referatów pożarniczych z obsadą jedno- lub dwuosobową. Pierwszym Komendantem Wojewódzkim został mianowany z dniem 1 lipca 1950 roku mjr poż. Kazimierz Małyska, który stanowisko to piastował do marca 1954 roku.
Komendant Wojewódzki w sprawozdaniu z wykonanych prac od lipca do listopada 1950 roku przedstawił obraz stanu ochrony przeciwpożarowej województwa. W tym czasie istniało 35 straży przy zakładach przemysłowych. Straże posiadały 635 remiz, w których znajdowało się 26 samochodów pożarniczych, 1 autocysterna, 19 samochodów ciężarowych, 297 motopomp różnej wielkości, 16 wozów konnych, 71 beczkowozów dwu- i czterokołowych, 490 sikawek ręcznych oraz 102 952 metry bieżące węży.
W Komendzie Wojewódzkiej i w 13 Komendach Powiatowych zatrudnionych było 13 zawodowych oficerów, 16 zawodowych podoficerów, 3 zawodowych strażaków oraz 21 pracowników cywilnych, co łącznie dawało 53 osoby. W aspekcie wyszkolenia Komendant stwierdził, że "stan wyszkolenia i sprawność bojowa w Zawodowych Strażach Pożarnych jest zadowalający, natomiast w Strażach Ochotniczych i ochotniczych z płatnym pogotowiem gotowość bojowa jest słaba - szczególnie Miejskie Ochotnicze Straże Pożarne - mimo na ogół dobrego wyposażenia w sprzęt techniczny, nie posiadają należytej gotowości bojowej".
Jednym z ważnych czynników osłabiających gotowość bojową w Ochotniczych Strażach był brak chętnych ludzi do ochotniczej służby pożarniczej. Na pogotowiu był jeden płatny łącznik lub szofer, który po otrzymaniu zawiadomienia o pożarze uruchamiał syrenę i alarmował członków ochotników, którzy z dużym opóźnieniem przybywali na miejsce pożaru. Zdarzały się fakty, że kierownik zakładu przemysłowego nie chciał zwolnić zatrudnionych ochotników z pracy na alarm, przez co nie zawsze mogła zebrać się sekcja do wyjazdu. Przeważająca większość Straży Ochotniczych nie posiadała umundurowania i uzbrojenia osobistego, brakowało szczególnie hełmów, pasów i toporów.
Pomimo tych trudności, dzięki dużemu zaangażowaniu i ofiarnej pracy pierwszych komendantów i pracowników komend, stopniowo je przezwyciężano, a organy ochrony przeciwpożarowej mogły rozwijać i doskonalić działalność w zakresie zmniejszenia stanu zagrożenia pożarowego województwa. Dla uzupełnienia niezwykle dotkliwych braków w sprzęcie, Komenda Wojewódzka przydzieliła w czasie od 1 lipca do 31 grudnia 1950 roku strażom pożarnym i instytucjom 1 samochód pożarniczy, 13 motopomp, 384 gaśnice płynowe, 284 gaśnice pianowe oraz 4650 metrów bieżących węży.
W 1950 roku, z dniem utworzenia województwa, na Opolszczyźnie była już uruchomiona produkcja sprzętu pożarniczego. Od 1947 roku szkoliła pożarnicze kadry Wojewódzka Szkoła Pożarnicza w Nysie.
Historia Szkolnictwa Pożarniczego w Nysie
Historia szkolnictwa pożarniczego w Nysie ma długie korzenie. W 1934 roku w istniejącym do dziś budynku przy ul. Obrońców Tobruku 4 (dawne kasyno oficerskie 23. Pułku Piechoty) powstała Prowincjalna Górnośląska Szkoła Straży Pożarnej (Oberschlesische Provinzial-Feuerwehrschule). Dnia 16 września 1934 roku nadprezydent prowincji, gauleiter Brückner, przekazał do użytku nowo powstałą szkołę, a dnia 22 października 1934 roku rozpoczęła się już jej działalność szkolna.
Szkołę wyposażono w najnowocześniejszy sprzęt gaśniczy i ratowniczy. Od samego początku dostępny był m.in. zmotoryzowany wóz gaśniczy KS 15 - pojazd załogowo-sprzętowy z pompą przewoźną firmy "G.A. JAHN". Główne nauczane przedmioty obejmowały m.in. wiedzę o sprzęcie ratowniczym i gaśniczym, wiedzę o wężach strażackich, taktykę gaszenia pożarów, ochronę przed dymem, gazem i powietrzem, ćwiczenia bojowe, organizację pożarnictwa, zaopatrzenie w wodę przeciwpożarową na wsi, podręczny sprzęt gaśniczy, naukę o budownictwie, czy przepisy dotyczące prewencyjnej ochrony przeciwpożarowej.
Latem 1936 roku obiecano fundusze na rozbudowę, które umożliwiły zakup sąsiednich nieruchomości i budowę nowych budynków z dodatkowymi pomieszczeniami, w tym dużą halę sprzętową z czterema bramami i duży garaż na drabiny mechaniczne. Rozbudowa budynków umożliwiła zwiększenie taboru pojazdów i sprzętu, gdyż do celów szkoleniowych musiały być dostępne wszystkie ważne nowe rozwiązania techniczne. Wprowadzone w latach 40. XX wieku ogólnokrajowe ujednolicenie pojazdów gaśniczych i ratowniczych stworzyło potrzebę dalszego szkolenia w zakresie nowego sprzętu, tak by każdy strażak mógł opanować wszystkie niezbędne techniki.
W okresie II wojny światowej, od stycznia 1945 roku, Nysa utrzymywała się w napiętej sytuacji. Wiosną 1945 roku regularna nauka w Szkole Pożarniczej nie była już w ogóle możliwa. Z powodu pierwszej, przedwcześnie zarządzonej ewakuacji miasta, kadra Szkoły została przeniesiona wraz z 16 pojazdami do "Dolnośląskiej Prowincjalnej Szkoły Straży Pożarnej" w Wałbrzychu. Po II wojnie światowej, w roku 1947, w tym samym budynku utworzono Wojewódzką Szkołę Pożarniczą. Szkoła ta na mocy Zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z 20 lipca 1954 roku zakończyła działalność w październiku 1960 roku.
Z dniem 1 stycznia 1956 roku, w wyniku zmian w podziale administracyjnym województwa, utworzony został powiat krapkowicki oraz Komenda Powiatowa Straży Pożarnych w Krapkowicach. Wobec faktu zlikwidowania Podoficerskiej Szkoły Pożarniczej nr 1 w Nysie, która stanowiła bazę szkoleniową dla województwa opolskiego, nastąpiła konieczność utworzenia ośrodka szkolenia pożarniczego. Komenda Wojewódzka Straży Pożarnych w Opolu została zobowiązana, uchwałą nr 11/135/61 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu, do zorganizowania w terminie do dnia 1 kwietnia 1961 roku Wojewódzkiego Ośrodka Szkolenia Pożarniczego przy Miejskiej Komendzie Straży Pożarnych w Raciborzu.
Ewolucja i Standaryzacja Gaśnic Ręcznych
Pierwsza zarejestrowana gaśnica została opatentowana w Anglii w 1723 roku przez słynnego chemika Ambrose’a Godfreya. Miała zbiornik z płynem gaśniczym, a do jej uruchomienia wykorzystywany był ładunek z prochu strzelniczego. Urządzenie, które uruchamiane było w sposób bardziej konwencjonalny i bez wątpienia można nazwać je gaśnicą, to rozwiązanie opracowane przez angielskiego pisarza i wynalazcę, kapitana George’a Williama Manbyego. Zaprojektował on pierwszą przenośną gaśnicę nazywaną z francuska extincteur, co oznacza „coś, co gasi”.
Kolejna wersja gaśnicy powstała około 70 lat później. Almon M. Granger opracował rozwiązanie wykorzystujące reakcję roztworu wodorowęglanu sodu i kwasu siarkowego. W cylindrze zawieszono fiolkę zawierającą stężony kwas siarkowy. Dokładnie w tym samym roku gaśnica wyzwalana nabojem została wynaleziona przez Read & Campbell z Anglii. Pierwotnie jako środek gaśniczy wykorzystywano wodę lub roztwory wodne. Później zaczęto stosować tetrachlorek węgla (CTC), który okazał się jednak środkiem silnie toksycznym.
W 1905 roku w Rosji Aleksandr Loran wynalazł chemiczną gaśnicę pianową, która po raz pierwszy została użyta do ugaszenia naczynia z płonącą benzyną. Działała i wyglądała podobnie do typu sodowo-kwasowego, ale jej konstrukcja była zupełnie inna. Bromek metylu jako środek gaśniczy zaczęto stosować w 1920 roku i był on bardzo popularny w Europie. Problem stanowiła silna toksyczność opisanych związków chemicznych. W 1940 roku w Niemczech wynaleziono ciekły chlorobromometan (CBM). Gaśnica śniegowa została skonstruowana w USA przez Walter Kidde Company w 1924 roku, w odpowiedzi na zapotrzebowanie giganta telekomunikacyjnego Bell Telephone na nieprzewodzącą prądu substancję chemiczną do gaszenia trudnych pożarów. W 1970 roku halon 1211 przybył do USA z Europy, a halon 1301 został opracowany przez DuPont i armię amerykańską w 1954 roku.
Współczesne gaśnice są kontynuacją rozwiązania z 1928 roku firmy DuGas (później przejętej przez ANSUL), która stworzyła proszkową gaśnicę ze środkiem gaśniczym na bazie wodorowęglanu sodu. W okresie międzywojennym w Związku Straży Pożarnych RP nie było zbyt wielu osób, które traktowały gaśnice jako poważne narzędzie do zwalczania pożarów.
Wydział Techniczny Związku opracował „Instrukcję o instalacji gaśnic”, zatwierdzoną przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w 1938 roku. Dokonano wówczas po raz pierwszy oficjalnego podziału gaśnic na następujące typy: płynowe, pianowe, tetrowe (zawierające czterochlorek węgla) oraz śniegowe. Określono również rodzaje materiałów i substancje, które można nimi gasić. W tym samym roku Wydział Techniczny Związku opracował projekty norm dla gaśnic, zatwierdzone przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w 1939 roku. Standardy te funkcjonowały jeszcze w czasach wczesnego PRL-u. Główny Inspektorat Obrony Przeciwpożarowej Ministerstwa Przemysłu i Handlu ustalił warunki techniczne wykonania i odbioru gaśnic tetrowych, śniegowych i proszkowych, opublikowane w czerwcu 1948 roku. Dla gaśnic płynowych i pianowych opracowano projekt normy (PN/M-51051), która obowiązywała podczas testów i była podstawą do wdrożeń.
Kolejną istotną zmianę wprowadziła norma z 1970 roku dotycząca standardu znakowania sprzętu i środków gaśniczych. Została ona zaktualizowana w 1975 roku i na podstawie PN-70/1/4-51001 gaśnice musiały być oznakowane odpowiednim symbolem literowym - wskazującym grupę pożarów, które można nimi skutecznie gasić. Wspomniana zmiana normy z 1975 roku (PN-75/M-51050) w jednoznaczny sposób uporządkowała podział gaśnic oraz sposób ich oznaczania, uwzględniając: pożary ciał stałych pochodzenia organicznego (np. drewna, tkanin), pożary cieczy palnych i substancji stałych topiących się (np. benzyny, olejów), pożary gazów (np. propanu), oraz pożary metali (np. magnezu). Przykładowo dla gaśnicy proszkowej o masie środka gaśniczego wynoszącej 6 kg pod stałym ciśnieniem symbolem było GP-6X.
W związku z przygotowaniami Polski do wejścia do struktur Unii Europejskiej, polskie prawodawstwo pożarnicze musiało ulec zmianie. W przypadku gaśnic przenośnych Polska Norma PN-92/M-51079/01-05 jest tłumaczeniem niemieckiej wersji normy europejskiej (EN). Wprowadzono nową definicję gaśnicy jako sprzętu, w którym ciśnienie wewnętrzne umożliwia wyrzucenie środka gaśniczego. Gaśnice przenośne to gaśnice uruchamiane ręcznie, których masa nie powinna przekraczać 20 kg brutto.
Rozwój Organizacyjny Państwowej Straży Pożarnej w Nysie
Od 1 stycznia 1968 roku do 1975 roku w Nysie funkcjonowały komendy rejonowe i zawodowe straże pożarne. Dnia 1 czerwca 1975 roku zostały zlikwidowane powiaty. Na podstawie zarządzenia z dnia 10 listopada 1975 roku powstało 15 rejonów pożarniczych, w skład których m.in. wchodziła Komenda Rejonowa Straży Pożarnych w Nysie oraz Zawodowa Straż Pożarna w Nysie.
W 1990 roku, w wyniku przemian społeczno-politycznych, uchwalone zostały ustawy określające podział administracyjny kraju. Zostały zlikwidowane dotychczasowe komendy rejonowe i zawodowe straże pożarne. W miejsce Zawodowych Straży Pożarnych zostały powołane Oddziały Zawodowej Straży Pożarnej w Nysie, Głuchołazach i Paczkowie. W czerwcu 1991 roku Sejm Polskiej Rzeczypospolitej przyjął ustawy zmieniające diametralnie sprawy ochrony przeciwpożarowej w Polsce. Straż z gaszenia pożarów stała się z dnia na dzień formacją odpowiedzialną za ratownictwo w szerokim zakresie działania. Z nowymi uregulowaniami prawnymi z dniem 1 lipca 1992 roku straż pożarna uległa transformacji. Komenda Rejonowa Straży Pożarnych w Nysie stała się Komendą Rejonową Państwowej Straży Pożarnej w Nysie. Jednostki Ratowniczo-Gaśnicze PSP zostały powołane na terenie powiatu nyskiego obejmującego gminy: Nysa, Głuchołazy, Łambinowice, Skoroszyce, Pakosławice, Paczków, Kamiennik, Otmuchów.
Od 1 stycznia 1999 roku, w wyniku zmian ustawowych, ponownie powstały powiaty, co doprowadziło do zmian w strukturach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej.
Historia Ochotniczych Straży Pożarnych Gminy Nysa
Nysa - krótka historia miasta (w 9 minut) - film z okazji 800-lecia Nysy
OSP Koperniki
Historia Jednostki OSP Koperniki sięga 1945 roku. Po założeniu jednostka wyposażona była w wóz konny z pompą ręczną. W kolejnych latach jednostka była wyposażana w coraz to lepsze samochody oraz sprzęt pożarniczy. W roku 2010 jednostka otrzymała sztandar, ufundowany przez mieszkańców. W roku 2011 OSP Koperniki otrzymała samochód pożarniczy Steyr z pełnym wyposażeniem, który odpowiada wymaganiom na obsługiwanym terenie.
OSP Kubice
Jednostka OSP Kubice została założona w 1945 roku. Powstanie jednostki było uwarunkowane gęstą zabudową, dużą ilością stodół oraz bliskością dużego obiektu leśnego. Na strażnicę przeznaczono budynek po dawnej niemieckiej remizie. Pierwszym sprzętem gaśniczym była poniemiecka pompa ręczna ciągniona przez konie, bosaki, wiadra oraz węże. W latach 60. OSP otrzymała nową motopompę PO-3 "Polonia" o wydajności 400 l/m oraz przyczepę ciągnikową. Po kilku latach starań jednostka otrzymała samochód gaśniczy GLM-Żuk. W 1990 roku rozpoczęto budowę nowej remizy, którą uroczyście otwarto 20 czerwca 1993 roku. Dnia 17 kwietnia 2000 roku jednostka otrzymała samochód ratowniczo-gaśniczy GBA STAR. W 2016 roku jednostka otrzymała nowy/używany, średni samochód ratowniczo-gaśniczy GBA Steyr, zakupiony ze środków Gminy Nysa.
OSP Niwnica
Historia OSP Niwnica sięga 1948 roku. Licząca 10 osób jednostka powoli zaczęła organizować sobie sprzęt i umundurowanie. Jednostka swoją działalność z samochodem LUBLIN rozpoczynała w starym zakładzie dachówkarskim. W 1984 roku jednostka otrzymuje nowy, typowy samochód gaśniczy GCBA Jelcz. Od tego czasu jednostka ta stanowi jedno z podstawowych ogniw w systemie operacyjno-technicznym rejonu nyskiego. Cztery lata później jednostka otwiera nową remizę strażacką. W listopadzie 2005 roku OSP Niwnica otrzymuje nowy samochód marki Ford Transit. W 2015 roku jednostka zostaje włączona do struktur Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Dwa lata później, 4 grudnia, odbyło się uroczyste przekazanie średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego GBA-Rt StarMan, który zastąpił Forda Transita. W styczniu 2020 roku uroczyście przekazano nowy samochód ratowniczo-gaśniczy GBA-Rt Volvo.
OSP Przełęk
Jednostka OSP Przełęk rozpoczęła działalność w 1946 roku i należy do jednych z najstarszych jednostek na terenie gminy. Pierwszym wyposażeniem jednostki był wóz konny z ręczną pompą, który służył do lat 60. W 1962 roku w Państwowym Ośrodku Maszynowym utworzono Zakładową OSP. W latach 80. jednostka wzbogaciła się o samochód marki Żuk. W 1990 roku jednostka otrzymała z Komendy Rejonowej w Nysie samochód gaśniczy Star 27. W 2007 roku w miejsce wysłużonego samochodu Star 27 Gmina Nysa przekazała OSP Przełęk samochód gaśniczy GBA Steyr. W 2012 roku odbyła się uroczystość nadania i wręczenia jednostce sztandaru. W 2022 roku jednostka, dzięki posiadanym środkom własnym oraz wsparciu Gminy Nysa, pozyskała nowy samochód ratowniczo-gaśniczy Lublin 2. Obecnie OSP Przełęk to jedna z najprężniej działających jednostek na terenie Gminy Nysa.
OSP Regulice
Jednostka OSP Regulice rozpoczęła swoją działalność w 1983 roku (jest to najmłodsza jednostka w Gminie Nysa). Od początku istnienia jednostka związana była z Rolniczą Spółdzielnią Produkcyjną, która użyczyła część swoich pomieszczeń na potrzeby remizy. W grudniu 2019 roku jednostka otrzymała nowy średni samochód ratowniczo-gaśniczy GBA-Rt 2.1/16, który przekazany został przez jednostkę OSP KSRG Niwnica. W lipcu 2019 roku uroczyście otwarto dwa nowe boksy garażowe w ramach budowy nowoczesnej remizy.
OSP Rusocin
Historia Jednostki OSP Rusocin sięga 1947 roku, jej siedzibą była i jest nadal obecna remiza. Od 1995 roku jednostka działa w strukturach Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. W styczniu 2019 roku jednostka otrzymała nowy samochód ratowniczo-gaśniczy VOLVO FL GBA 3/16 z napędem 4x4 ze zbiornikiem na wodę o pojemności 3000 litrów.
OSP Wierzbięcice
Historia Jednostki OSP Wierzbięcice sięga 1947 roku. W chwili obecnej jednostka wyposażona jest w lekki samochód ratowniczo-gaśniczy GLBM Ford, lecz od kilku lat czyni starania w celu pozyskania nowego samochodu z większym zbiornikiem na wodę. W 2021 roku rozpoczęto etapami budowę nowej remizy strażackiej dla OSP Wierzbięcice.
OSP Wyszków Śląski
Jednostka OSP Wyszków Śląski, położona w Gminie Nysa, założona została w 1949 roku i należy do jednych z najstarszych jednostek na terenie gminy. Ostatnie lata to czas prężnego rozwoju jednostki OSP w Wyszkowie Śląskim. Od kilku lat trwa przebudowa remizy strażackiej dla jednostki, którą druhowie realizują czynem społecznym samodzielnie, a zakup materiałów finansowany jest przez Gminę Nysa. W ramach inwestycji powstaje zupełnie nowy obiekt z dwoma boksami garażowymi oraz pełnym węzłem sanitarnym.
tags: #nysa #sprzet #przeciwpozarowy