Oddymianie Klatek Schodowych – Przepisy i Wymagania

Zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpożarowego w budynkach użyteczności publicznej, takich jak przedszkola, jest kwestią priorytetową, szczególnie ze względu na obecność osób wymagających specjalnej troski podczas ewakuacji. Kluczowym elementem tych zabezpieczeń są systemy oddymiania klatek schodowych. Niniejszy artykuł przedstawia kompleksowy przegląd przepisów i wymagań dotyczących tych systemów, które mają na celu ochronę życia i mienia w przypadku pożaru.

Czym jest system oddymiania klatek schodowych?

Oddymianie klatek schodowych to zespoły urządzeń i instalacji, które mają na celu usuwanie dymu i gorącego powietrza z klatek schodowych w przypadku pożaru w budynku. Głównym zadaniem systemu oddymiania klatek jest odprowadzanie dymu oraz innych, szkodliwych dla zdrowia gazów, które wydzielają się z płonącego obiektu. Podczas pożaru dym i gorące powietrze gromadzą się w klatce schodowej, co utrudnia lub uniemożliwia skuteczną ewakuację osób znajdujących się w budynku.

Klapy dymowe, będące elementem systemu, zmniejszają także oddziaływanie termiczne na konstrukcję budynku, przez co chronią ją, a także nie dopuszczają do nadmiernego wzrostu temperatury. Cele funkcjonowania zabezpieczeń przeciwpożarowych, w tym systemów oddymiania klatek schodowych, zostały określone w § 207 Warunków Technicznych, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony dróg ewakuacyjnych.

Podstawy Prawne i Wymogi Ogólne

Zadania dla systemów zabezpieczenia przeciwpożarowego, w tym instalacji wentylacji pożarowej, wynikają z krajowych przepisów techniczno-budowlanych i przepisów o ochronie przeciwpożarowej.

Do kluczowych aktów prawnych regulujących te kwestie należą:

• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z dnia 15 czerwca 2002 r., z późniejszymi zmianami, np. Dz.U. 2021, poz. 296).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. z 2018 r. poz. 719).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 kwietnia 2006 r. (DzU nr 109, poz. 779), które reguluje m.in. kwestie przeglądów technicznych.

Zgodnie z tymi przepisami, systemy oddymiania należy stosować w budynkach o określonej kubaturze i przeznaczeniu, w których obowiązuje wymóg ochrony przeciwpożarowej. Takie systemy bezpieczeństwa przeciwpożarowego wymagane są w budynkach wysokich, w których klatki schodowe stanowią drogi ewakuacyjne, ze względu na potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa użytkowników budynku w przypadku pożaru. Rozwiązania te są wymagane w budynkach o wysokości powyżej 28 metrów, gdzie klatki schodowe pełnią funkcję dróg ewakuacyjnych.

Warto również zwrócić uwagę na zmiany w przepisach, które od 2018 roku złagodziły wymogi stosowania systemów oddymiania w niektórych typach budynków, np. niskich budynkach użytkowych. Jednakże, niezależnie od tych zmian, klatki schodowe muszą spełniać określone standardy bezpieczeństwa, zgodnie z § 207 Warunków Technicznych.

Komponenty i Konfiguracja Systemów Oddymiania

Konfiguracja systemów oddymiania obejmuje szereg urządzeń, które muszą działać sprawnie, by w razie zagrożenia spełniały swoją funkcję. Do tych urządzeń zalicza się:

• Klapy dymowe - odpowiedzialne za odprowadzanie dymu i gorącego powietrza.
• Centrala sterująca - mózg systemu, koordynujący jego działanie.
• Zasilacze systemu - zapewniające ciągłość pracy nawet w przypadku awarii zasilania.
• Otwory napływu powietrza kompensacyjnego - umożliwiające dopływ świeżego powietrza, co jest kluczowe dla efektywności oddymiania.
• Nawiew mechaniczny - wspomagający proces usuwania dymu.

Systemy oddymiania lub różnicowania ciśnienia powinny być uruchamiane samoczynnie za pomocą systemu wykrywania dymu. Wspomniany system wykrywania dymu powinien obejmować całą strefę pożarową, obsługiwaną przez daną klatkę schodową. Dopuszcza się stosowanie wentylacji grawitacyjnej w systemach oddymiania klatek schodowych, o ile zapewnia ona skuteczne usuwanie dymu i gorącego powietrza z klatki schodowej.

Najczęściej występujące błędy w wykonaniu systemów oddymiania to niewłaściwa ilość i rozmieszczenie detektorów dymu oraz brak automatycznego otwarcia otworu napływu powietrza kompensacyjnego. Należy podkreślić, że klatki schodowe muszą być wyposażone w systemy zapobiegające zadymieniu lub automatyczne urządzenia do oddymiania, aktywowane przez detektory dymu, zgodnie z § 246 Warunków Technicznych.

Wymagania Techniczne dla Klap Dymowych i Otworów

Instalacje grawitacyjne do odprowadzania dymu i ciepła mają szczegółowo określone parametry techniczne:

• Powierzchnia czynna klap dymowych na klatce schodowej budynków niskich i średniowysokich powinna wynosić co najmniej 5% powierzchni rzutu poziomego podłogi tej klatki schodowej, przy czym powierzchnia jednego otworu pod klapę dymową nie może być mniejsza niż 1,0 m².
• Do ustalenia powierzchni rzutu poziomego podłogi klatki schodowej należy brać pod uwagę powierzchnię rzutu poziomego spoczników międzypiętrowych i biegów, oraz wydzielonych części (spoczników) kondygnacji łączących się z tą klatką schodową, uwzględniając w obliczeniach największą powierzchnię.
• Wymagana powierzchnia czynna klap dymowych w szybach dźwigów powinna wynosić co najmniej 2,5% powierzchni rzutu poziomego podłogi szybu dźwigowego.

W celu zapewnienia prawidłowego spełniania swej funkcji przez klapy dymowe, należy przewidzieć odpowiednią liczbę otworów do dopływu powietrza uzupełniającego, umiejscowionych w dolnych częściach chronionej przestrzeni. Klapy dymowe na klatkach schodowych i w szybach dźwigów powinny być wyposażone w urządzenia do uruchamiania zarówno automatycznego, jak i ręcznego.

Polska Norma dotyczy klap dymowych zabudowywanych w dachach budynków. W praktyce zdarzają się jednak przypadki oddymiania poprzez otwory w ścianach zewnętrznych. Zasady projektowania takich rozwiązań określono m.in. w Normie DIN34, zwracając uwagę na konieczność uwzględnienia aerodynamicznego współczynnika przepływu dla różnego typu otworów.

Konserwacja i Nadzór

Zgodnie z polskim prawem budowlanym, zarządca lub właściciel budynku jest odpowiedzialny za terminowy przegląd klap oddymiających i innych elementów systemu wentylacji pożarowej. Przeglądy te powinny być przeprowadzane co najmniej raz do roku przez specjalistów, aby zapewnić, że klapy są w dobrym stanie technicznym i są w stanie skutecznie spełniać swoją funkcję w przypadku pożaru.

Przed dopuszczeniem do użytkowania systemów oddymiania wymagane są odpowiednie próby i badania, potwierdzające ich prawidłowe działanie. Jest to kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa budynku i jego użytkowników w przypadku pożaru.

Drogi Ewakuacyjne i Bezpieczeństwo Pożarowe

Z każdego pomieszczenia przeznaczonego na pobyt ludzi powinna być zapewniona możliwość ewakuacji w bezpieczne miejsce na zewnątrz budynku lub do sąsiedniej strefy pożarowej, bezpośrednio albo drogami komunikacji ogólnej, zwanymi dalej „drogami ewakuacyjnymi”. Odpowiednie warunki ewakuacji określają „warunki techniczne”. Obowiązek zapewnienia z każdego pomieszczenia, w którym mogą przebywać ludzie, bezpiecznego wyjścia prowadzącego bezpośrednio lub pośrednio na przestrzeń otwartą, do innej strefy pożarowej lub na drogi komunikacji ogólnej został ograniczony do pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi, ale jednocześnie zastąpiony wymaganiem zapewnienia możliwości ewakuacji ludzi w bezpieczne miejsce.

Za miejsce bezpieczne uznawana jest też odpowiednio obudowana klatka schodowa, zabezpieczona przed zadymieniem i zamknięta drzwiami EI 30, zgodnie z wymaganiami zawartymi w §256 ust. Dotyczy to także klatki schodowej w budynku niskim i średniowysokim, w którym drzwi wyjściowe z pomieszczeń prowadzą bezpośrednio na jej spoczniki, o ile klatkę tę wyposażono w urządzenia zapewniające jej oddymianie, a jednocześnie zastosowano wszystkie drzwi o klasie odporności ogniowej EI 30, wyposażone w urządzenia samozamykające.

Wymogi dotyczące przejść i dróg ewakuacyjnych:

• Długość dojścia ewakuacyjnego mierzy się wzdłuż osi drogi ewakuacyjnej. Dopuszczalna długość przejścia zależy od rodzaju strefy pożarowej (np. dla sal konferencyjnych, lokali gastronomiczno-rozrywkowych, poczekalni, holi, świetlic itp. oraz archiwów, bibliotek itp.).
• Przejście ewakuacyjne może prowadzić łącznie tylko przez trzy pomieszczenia.
• Dopuszcza się zmniejszenie szerokości poziomej drogi ewakuacyjnej do 1,2 m, jeżeli jest ona przeznaczona do ewakuacji nie więcej niż 20 osób.
• Szerokość użytkową schodów stałych mierzy się między wewnętrznymi krawędziami poręczy, a w przypadku balustrady jednostronnej - między wykończoną powierzchnią ściany a wewnętrzną krawędzią poręczy tej balustrady.
• Stosowanie drzwi rozsuwanych spełniających wymagania dopuszcza się także w wyjściu ewakuacyjnym z budynku.

Klatki schodowe i piwnice:

W przypadkach, kiedy klatki schodowe powinny być obudowane i oddzielone co najmniej drzwiami od poziomych dróg komunikacji ogólnej oraz pomieszczeń (§245 i 246 „warunków technicznych”), należy wyposażać je w urządzenia zabezpieczające przed zadymieniem ich przestrzeni. W zależności od rodzaju budynku mogą to być urządzenia zapobiegające zadymieniu lub służące do usuwania dymu. Ten sam wymóg dotyczy klatek schodowych, do których wejście powinno być równoważne wyjściu do innej strefy pożarowej (§256).

Piwnice powinny być oddzielone od pozostałej części budynku, z wyjątkiem budynków ZL IV niskich (N) i średniowysokich (SW) stropami i ścianami o klasie odporności ogniowej co najmniej REI 60 i zamknięte drzwiami o klasie odporności ogniowej co najmniej EI 30. Jeżeli drzwi do piwnic znajdują się poniżej poziomu terenu, schody prowadzące z tego poziomu powinny być zabezpieczone w sposób uniemożliwiający omyłkowe zejście ludzi do piwnic w przypadku ewakuacji (np. ruchomą barierą).

Rola rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych:

W przypadku braku możliwości spełnienia warunków technicznych w zakresie ochrony przeciwpożarowej w sposób wynikający z przepisów, ustala się możliwość wykonania rozwiązań techniczno-budowlanych i zabezpieczeń przeciwpożarowych rekompensujących występujące nieprawidłowości. Rozwiązania zastępcze proponuje rzeczoznawca ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych. Po wykonaniu ekspertyzy musi ona być uzgodniona w formie postanowienia z właściwą Komendą Wojewódzką Państwowej Straży Pożarnej.

Inne systemy przeciwpożarowe:

Oprócz systemów oddymiania klatek schodowych, w budynkach stosuje się również inne systemy przeciwpożarowe, które mają na celu zminimalizowanie ryzyka pożaru lub ograniczenie jego skutków w razie jego wystąpienia. Należą do nich np. automatyczne systemy gaśnicze, stosowane w pomieszczeniach o wysokim ryzyku pożaru, takich jak magazyny, laboratoria czy centra danych. Te systemy, w połączeniu ze sprawnie działającymi systemami oddymiania klatek schodowych, tworzą kompleksowy system przeciwpożarowy, zapewniający bezpieczeństwo budynku i jego użytkowników.

Czystość dróg ewakuacyjnych:

Przepisy przeciwpożarowe dotyczące utrzymania czystości na klatkach schodowych są kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa w budynkach. Klatki schodowe, jako kluczowe drogi ewakuacyjne, muszą być zawsze wolne od wszelkich przeszkód.

tags: #oddymianie #klatki #schodowej #przedszkola