Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu: Zasada Działania i Rodzaje

Bezpieczeństwo przeciwpożarowe w obiektach przemysłowych, mieszkalnych i użyteczności publicznej jest jednym z najważniejszych aspektów zarządzania ryzykiem. Jednym z podstawowych elementów systemu ochrony przeciwpożarowej jest przeciwpożarowy wyłącznik prądu. Choć często bywa niedoceniany, jego rola jest kluczowa w zapobieganiu rozprzestrzeniania się ognia oraz minimalizacji szkód powstałych wskutek pożaru.

Czym jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP)?

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) to specjalne urządzenie elektryczne przeznaczone do szybkiego i bezpiecznego odcięcia zasilania elektrycznego w sytuacji zagrożenia pożarowego. Jego zadaniem jest odcięcie dopływu energii elektrycznej do instalacji i urządzeń, które mogą być źródłem zapłonu lub podtrzymywać pożar, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru.

W praktyce wyłącznik ten jest stosowany w obiektach, gdzie istnieje ryzyko pożaru, np. w zakładach produkcyjnych, magazynach, halach przemysłowych, a także w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych i użyteczności publicznej. PWP zaprojektowano po to, aby zapewniać maksymalne bezpieczeństwo w sytuacji zagrożenia.

Obowiązek Stosowania PWP - Wymogi i Przepisy

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) jest wymagany w budynkach i obiektach, w których istnieje podwyższone ryzyko pożaru oraz tam, gdzie przepisy określają obowiązek stosowania takich zabezpieczeń. Konieczność stosowania PWP w instalacjach elektrycznych w budynkach wynika z zapisów Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

Wymagania prawne dotyczące stosowania PWP

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury dotyczącym warunków technicznych budynków (WT 2021) oraz normami przeciwpożarowymi, PWP musi być stosowany w obiektach takich jak:

• Hale produkcyjne i magazyny z materiałami łatwopalnymi.
• Pomieszczenia techniczne i serwerownie.
• Parkingi podziemne lub garaże wielopoziomowe.
• Budynki użyteczności publicznej o dużym natężeniu ruchu osób.
• Obiekty o zwiększonym ryzyku pożaru, np. laboratoria, stacje paliw, kotłownie.
• Budynki mieszkalne wielorodzinne powyżej określonej wysokości (np. powyżej 12 m), gdzie konieczne jest szybkie odcięcie zasilania w razie pożaru.
• Szpitale i placówki ochrony zdrowia.

W tych miejscach przeciwpożarowy wyłącznik prądu jest nie tylko zalecany, ale stanowi element wymogów ochrony przeciwpożarowej oraz warunków technicznych użytkowania budynków. Dodatkowo, w pomieszczeniach z instalacjami o podwyższonym ryzyku iskier, np. kotłownie, serwerownie, pomieszczenia techniczne, stosowanie PWP jest wręcz obowiązkowe ze względu na ryzyko zapłonu. W niektórych branżach, np. przemysł chemiczny czy petrochemiczny, wymogi mogą być jeszcze bardziej restrykcyjne i określone w szczegółowych przepisach lub standardach branżowych.

Zgodnie z Warunkami technicznymi dotyczącymi instalacji elektrycznych a zawartymi w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury, przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy stosować w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub zawierających strefy zagrożone wybuchem. Jest to bardzo ważne, jeżeli weźmiemy pod uwagę np. pompy pożarowe, oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne czy też wentylację pożarową, które są potrzebne do przeprowadzenia akcji gaśniczo-ratowniczej.

PWP ma za zadanie wyłączyć wszystkie rodzaje zasilania obiektu, w tym zasilanie podstawowe (sieć), zasilanie rezerwowe (druga sieć, agregat prądotwórczy), zasilanie awaryjne UPS oraz inne układy zasilania, takie jak instalacje fotowoltaiczne (PV) o napięciu AC i DC, oraz magazyny energii.

Certyfikacja i wymagania dla PWP

Jednym z kluczowych elementów systemów przeciwpożarowych jest PWP, a jego wprowadzenie na rynek wymaga uzyskania Krajowej Oceny Technicznej (KOT) oraz spełnienia krajowych przepisów dotyczących znakowania i certyfikacji. Brak normy zharmonizowanej dla PWP oznacza, że znakowanie CE nie jest możliwe. Obowiązuje Krajowa Ocena Techniczna (KOT), co skutkuje koniecznością stosowania oznakowania „B”.

PWP podlega obowiązkowi certyfikacji zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym, które wprowadziło obowiązek certyfikacji PWP. Wymaganymi dokumentami certyfikującymi są Krajowa Ocena Techniczna i Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych, wydawane przez Jednostkę Certyfikującą, a także Krajowa Deklaracja Właściwości Użytkowych, którą wystawia producent.

PWP nie wymaga Świadectwa Dopuszczenia do stosowania w ochronie przeciwpożarowej wydane przez CNBOP, ponieważ nie widnieje na wykazie wyrobów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2010 r.

Obowiązek stosowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu z certyfikatem powstał od 1 stycznia 2021 r. Certyfikowany PWP należy stosować we wznoszonych oraz modernizowanych obiektach, jeśli PWP nie został jeszcze dostarczony na budowę. Data uzyskania pozwolenia na budowę nie ma żadnego znaczenia ani wpływu na dokumenty wymagane do wprowadzenia wyrobu na rynek.

Procedura jednostkowego dopuszczenia może być stosowana jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy wyrób nie jest przeznaczony do powszechnego stosowania, nie jest objęty normą zharmonizowaną ani krajową oceną techniczną, nie jest produkowany seryjnie i nie stanowi przedmiotu swobodnego obrotu handlowego. Nie może ona zastępować standardowej ścieżki certyfikacyjnej dla PWP, które są dostępne na rynku i odpowiednio oznakowane znakiem budowlanym „B”.

W przypadku montażu instalacji fotowoltaicznej (PV), PWP należy stosować, jeśli instalację zastosowano w budynku o kubaturze powyżej 1000 m³, w innych przypadkach według uznania projektanta.

Budowa i Zasada Działania PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu ma za zadanie odcinać dopływ energii elektrycznej do wszystkich obwodów w obiekcie, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. Najczęściej mechanizm wyłącznika prądu instalowany jest w rozdzielnicy głównej budynku. Sterowanie nim może być miejscowe lub zdalne.

Komponenty PWP

PWP składa się z trzech głównych komponentów, dla których wymagany jest certyfikat:

• Urządzenie uruchamiające (UU PWP) - to „przycisk” zdalnego sterowania PWP, pozwalający na podanie sygnału do urządzenia wykonawczego PWP w celu wyłączenia energii elektrycznej w obiekcie zgodnie z zaprogramowanym scenariuszem oraz sygnalizacji stanu dozoru wraz z informacją o stanach urządzeń wykonawczych podłączonych do UU PWP. Przycisk ten znajduje się zwykle w pobliżu wejścia głównego do budynku.
• Urządzenie sygnalizujące (US PWP) - sygnalizator optyczny, wskazujący jednoznacznie wyłączenie zasilania obiektu za pośrednictwem automatyki urządzenia wykonawczego PWP, informuje o fizycznym przełączeniu styków aparatu wykonawczego PWP. W niektórych wyłącznikach po uruchomieniu zaczyna się świecić zielona dioda LED, która potwierdza zainicjowane działanie.
• Urządzenie wykonawcze (UW PWP) - rozdzielnia elektryczna w oddzielnej obudowie, wewnątrz której dokonywane jest rozłączenie prądu. Składa się z głównych aparatów wyłączających (rozłącznika spełniającego wymagania normy PN-EN 60947-3:2021-07 lub wyłącznika spełniającego wymagania normy PN-EN60947-2:2018-01+A1:2020-06) wraz z układem zasilania oraz automatyką kontrolno-sterującą, służącą do mechanicznego odłączenia dopływu energii elektrycznej do obiektu, zabudowaną w obudowie zapewniającej odpowiednie warunki środowiskowe.

W kontekście zestawu należy tu rozumieć wyrób budowlany wprowadzony do obrotu przez jednego producenta jako zestaw co najmniej dwóch odrębnych składników, które muszą zostać połączone, aby mogły być zastosowane w obiektach budowlanych, np. Urządzenie wykonawcze UW PWP oraz urządzenie sygnalizacyjne US PWP.

Lokalizacja i oznakowanie

PWP powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do budynku lub złącza. Ppoż. wyłącznik prądu musi być odpowiednio oznakowany. Oznakowanie to ma wygląd tabliczki znamionowej z umieszczonym na niej napisem "Przeciwpożarowy wyłącznik prądu". Przeciwpożarowy wyłącznik prądu musi być zainstalowany w oddzielnej obudowie, na której producent umieszcza znak „B” wraz z oznakowaniem numeru certyfikatu CNBOP. Wyjątek może tu stanowić możliwość zabudowy w jednym standardzie elektrycznym sekcji PWP z zasilaczem tego samego producenta oraz centralą sterującą, co może przyczynić się do poprawy ergonomii rozdzielni przeciwpożarowej prądu.

Integracja z systemami bezpieczeństwa

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu z certyfikatem jest przystosowany do współpracy z SSP, Integratorem, Centralą Sterującą urządzeniami przeciwpożarowymi czy BMS budynkowym. Może działać z opóźnieniem, np. w celu umożliwienia bezawaryjnego zamknięcia serwerów. Podstawowe funkcje, które należy założyć w scenariuszu pożarowym to kontrola stanu załączony/wyłączony oraz kontrola uszkodzenia.

Zalety Stosowania Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu

PWP redukuje zagrożenie, jakie mogą generować linie energetyczne znajdujące się pod napięciem w przypadku pojawienia się w budynku ognia. Jest to szczególnie istotne z tego względu, że najczęściej stosowanym środkiem gaśniczym jest woda, która dobrze przewodzi prąd. W przypadku pożaru instalacja elektryczna może stanowić dodatkowe zagrożenie dla ekip ratowniczych. Po uruchomieniu przeciwpożarowego wyłącznika prądu następuje odłączenie zasilania instalacji użytkowej budynku, co pozwala na bezpieczniejsze działania straży pożarnej.

Główne zalety stosowania PWP to:

• Zwiększenie bezpieczeństwa osób i mienia - szybkie odcięcie prądu eliminuje ryzyko iskier i zapłonu.
• Minimalizacja szkód pożarowych - ogranicza rozprzestrzenianie ognia przez przewody elektryczne.
• Ochrona sprzętu i instalacji - zapobiega uszkodzeniom urządzeń elektrycznych.
• Spełnienie wymogów prawnych i norm - zgodność z przepisami BHP i przeciwpożarowymi.
• Ułatwienie akcji ratowniczej - pozwala na bezpieczniejsze działania straży pożarnej.

Konserwacja i Eksploatacja PWP

Regularne przeglądy i konserwacja są niezbędne, aby zapewnić niezawodne działanie urządzenia w sytuacji awaryjnej. Wyłączniki przeciwpożarowe wymagają również okresowej kontroli w ramach przeglądów instalacji elektrycznej w budynku. PWP, podobnie jak inne urządzenia przeciwpożarowe, musi być okresowo konserwowany.

Konserwację PWP należy wykonywać zgodnie z zasadami określonymi w Polskich Normach, Dokumentacji Techniczno-Ruchowej opracowanej przez producenta oraz Instrukcji obsługi, w okresach ustalonych przez producenta (nie rzadziej niż 1 raz w roku). Producent w Instrukcji obsługi wskazuje podmioty upoważnione do wykonywania okresowych przeglądów i napraw, dlatego nie każdy elektryk z uprawnieniami może konserwować PWP.

Eksperci z Inżynierii Pożarowej projektują, montują i serwisują systemy ochrony przeciwpożarowej zgodnie z najwyższymi standardami, dzięki czemu instalacje spełniają wszystkie wymogi prawne i są dostosowane do specyfiki danego budynku. Systemy ochrony przeciwpożarowej wymagają regularnych przeglądów oraz serwisowania, aby mogły działać skutecznie. Ponadto monitoring pożarowy oraz alarmy stanowią dodatkowe wsparcie.

tags: #jaki #aparat #jako #wylacznik #przeciwpozarowy