Odznaczenia i Zasady Umundurowania w Ochotniczych Strażach Pożarnych

Członkowie Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) oraz funkcyjni oddziałów Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej (ZOSP RP) podlegają szczegółowym regulacjom dotyczącym noszenia odznak, dystynkcji, orderów i odznaczeń. Dbałość o estetykę i wygląd munduru stanowi jeden z podstawowych obowiązków każdego członka OSP i funkcyjnego oddziału ZOSP RP. Regulaminy określają nie tylko zasady noszenia, ale także warunki nadawania wyróżnień.

Zmiany w Regulaminie Odznaczeń ZOSP RP (od 2019 roku)

Z dniem 1 stycznia 2019 roku wprowadzono znaczące zmiany w Regulaminie odznaczeń, odznak i wyróżnień Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Nowy Regulamin został zatwierdzony przez Zarząd Główny ZOSP RP w dniu 12 września 2018 roku Uchwałą Nr 16/V/2018.

Nowe zasady i ochrona danych osobowych (RODO)

Nowe zasady nadawania medali i odznak oraz związane z nimi wnioski uwzględniają ochronę danych osobowych zgodnie z zasadami „RODO” (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE). Od 1 stycznia 2019 roku wnioski na odznaczenia są przyjmowane wyłącznie na nowych drukach.

Kluczowe modyfikacje w nadawaniu odznaczeń

Najistotniejsze zmiany w Regulaminie Odznaczeń obejmują:

• Złoty Znak Związku: Zmienia się czasookres jego nadawania.
• Medal Honorowy im. B. Chomicza: Stanowi formę wyróżnienia jako medal pamiątkowy, nadawany głównie z okazji obchodów jubileuszy OSP i Związku OSP RP. Nie ma wyznaczonego czasookresu od ostatniego odznaczenia korporacyjnego ZOSP RP. Złoty Znak Związku, podobnie jak Medal Honorowy im. B. Chomicza, nadal podlegają limitowaniu.
• Odznaka Strażak Wzorowy: Nadawana jest tylko członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, który złożył ślubowanie, posiada wyszkolenie odpowiednie do pełnionej funkcji i ma co najmniej 5-letni staż w działalności ratowniczo-gaśniczej od pełnoletniości (wcześniej wymagano 3 lat). Może być również nadana osobom, instytucjom, organizacjom oraz przedstawicielom służb mundurowych wspomagającym ochotnicze straże pożarne i oddziały Związku w wykonywaniu zadań ratowniczych oraz realizacji celów Związku, a także pracownikom Związku OSP RP. W tym punkcie regulaminu wyróżniono przedstawicieli samorządu, natomiast funkcjonariusze PSP są zaliczani do przedstawicieli służb mundurowych wraz z innymi służbami. Okres współpracy z OSP lub Związkiem OSP RP dla tych osób i instytucji wynosi co najmniej 10 lat (wcześniej 5 lat).
• Odznaka Za Wysługę Lat: Można ją uzyskać po 10 latach działalności w OSP, następną po 20 latach, a kolejne w 5-letnich cyklach. Od 1 stycznia 2019 roku Odznaka Za Wysługę Lat jest odpłatna.
• Odznaka Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP): Odznaka pierwszego stopnia „Brązowa” może być nadana po 2 latach od momentu złożenia ślubowania (wcześniej po roku). Pozostałe odznaki „Srebrna” i „Złota” mogą być nadane po 2 latach od niższej odznaki. Nowy regulamin nie uwzględnia wyróżnienia odznaką Opiekuna lub działacza Związku będącego członkiem Komisji Młodzieży.

Nowe wzory wniosków odznaczeniowych

Od 1 stycznia 2019 roku obowiązują nowe wnioski odznaczeniowe, opracowane w związku z ochroną danych osobowych. Dla wniosków na odznaczenia indywidualne przewidziano dwa wzory:

• Wzór nr 1 (bez oświadczenia „RODO”): Przeznaczony dla członków i działaczy ZOSP RP, którzy złożyli w OSP lub oddziałach Związku oświadczenie „RODO”. W tym przypadku za potwierdzenie tego faktu odpowiedzialność prawną bierze na siebie Administrator Danych Osobowych - organ wnioskujący o odznaczenie.
• Wzór nr 2 (z oświadczeniem „RODO”): Dla członków i działaczy ZOSP RP oraz innych osób uprawnionych do odznaczeń, którzy nie złożyli w OSP lub oddziałach Związku oświadczenia „RODO”.

Szczegółowe zasady umundurowania i noszenia odznak

Ogólne zasady i znaczenie munduru

Poszanowanie munduru, dbałość o jego estetykę i wygląd to kluczowe aspekty służby w OSP. Zasady noszenia odznak, dystynkcji, orderów i odznaczeń są szczegółowo określone, aby zapewnić jednolity i profesjonalny wygląd.

Oznaki i emblematy

Emblematy i dystynkcje MDP

Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów ZOSP RP noszą emblematy w kolorze srebrnym na ciemnogranatowym tle, haftowane nitką lub bajorkiem. Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP) noszą emblematy i dystynkcje haftowane czarną nitką na czerwonym tle. Członkowie władz oddziałów ZOSP RP noszą na denku czapki srebrne galony w kształcie krzyżaka.

Naszywki-oznaki specjalności

Członkowie OSP, zarządów ZOSP RP oraz funkcyjni pełniący specyficzne role, takie jak kierowcy, mechanicy motopomp, czy łącznościowcy, a także członkowie orkiestr i drużyn sanitarnych, noszą przy mundurach wyjściowych i galowych na lewym rękawie naszywki-oznaki specjalności. Są one haftowane srebrną nitką na ciemnogranatowym tle, zgodnie ze wzorami określonymi w załączniku do regulaminu umundurowania. Naszywki umieszcza się 15 cm od dolnej krawędzi rękawa. Członkowie MDP noszą naszywki-oznaki specjalności na ramieniu prawego rękawa munduru.

Dystynkcje funkcyjne i stopnie strażackie

Członkowie OSP, zarządów i komisji rewizyjnych OSP RP oraz funkcyjni oddziałów ZOSP RP mają prawo do noszenia dystynkcji odpowiadających najwyższej z pełnionych funkcji. Dystynkcje te noszone są na kurtkach w kolorze czarnym, w miejscach wyznaczonych i przygotowanych przez producenta odzieży. Regulamin umundurowania określa również stopnie strażackie, które nadawane są na podstawie spełnienia określonych wymagań:

• Strażak: Czynne uczestnictwo w życiu jednostki, rozwój, ukończone 18 lat.
• Starszy Strażak: Powyższe wymagania plus ukończenie kursu strażaków ratowników OSP i udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
• Dowódca Rote: Powyższe wymagania plus ukończenie kursu ratownictwa technicznego i udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
• Pomocnik Dowódcy Sekcji: Powyższe wymagania plus ukończenie kursu KPP lub szkolenia podstawowego strażaka jednostki ochrony przeciwpożarowej i udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
• Dowódca Sekcji: Powyższe wymagania plus ukończenie kursu dowódców OSP i udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
• Pomocnik Dowódcy Plutonu: Powyższe wymagania plus ukończenie kursu naczelników OSP i udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
• Dowódca Plutonu: Powyższe wymagania plus ukończenie kursu Komendantów Gminnych lub Kursu uzupełniającego dla Podoficerów Państwowej Straży Pożarnej i udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.

Stopnie Członków Zarządu oraz Członków Komisji Rewizyjnej nadawane są według zajmowanej funkcji.

Noszenie orderów, odznaczeń i medali

Sposób zawieszania na wstążkach

Ordery, odznaczenia i medale zawiesza się na wstążkach o długości 6-6,5 cm każda. Wstążki te zakłada się na sznurkach w kolorze ubioru lub przyszywa bezpośrednio do kurtki mundurowej. Górna krawędź wstążek powinna tworzyć równą linię poziomą. Należy przestrzegać zasad rozmieszczenia dla danego odznaczenia lub odznaki, w tym braku dodatkowych emblematów PSP i innych służb, takich jak Służby Więziennej.

Baretki jako alternatywa

W sytuacjach, gdy nie ma obowiązku noszenia orderów, odznaczeń i medali, dopuszcza się noszenie ich baretek. Baretki wykonane są ze wstążki w barwie przewidzianej dla danego orderu lub odznaczenia. Szerokość baretki odpowiada szerokości wstążki najniższej klasy danego orderu lub odznaczenia, a jej wysokość wynosi 8 mm. Baretki umieszcza się na podkładce sukiennej koloru czarnego, która jest o 2 mm szersza i wyższa od samej baretki. Wyższe klasy orderów oznacza się na baretce przez nałożenie pośrodku rozetki, a wyższe stopnie odznaczeń - przez pionowe nałożenie wąskiego galonika złotego lub srebrnego. Baretki nosi się na kurtkach ubioru wyjściowego na lewej stronie piersi, w kolejności z prawej na lewo, w linii poziomej. W jednym rzędzie można nosić nie więcej niż trzy baretki, a powyżej trzech - w dwóch lub więcej rzędach, umieszczając je bezpośrednio jeden pod drugim.

Zasady rozmieszczenia

Ordery i odznaczenia nosi się na kurtkach mundurowych rozmieszczone symetrycznie na wysokości 5,5 cm powyżej klapy górnej kieszeni. Zasady rozmieszczenia różnią się w zależności od liczby noszonych odznaczeń, przewidując umieszczenie pojedynczego orderu nad środkiem kieszeni, kilku odznaczeń w jednym lub kilku rzędach, z uwzględnieniem symetrii i zakrywania się wstążek. Flaga Polski wpięta w klapę powinna znajdować się przy płacie ze Znakiem Związku, a nie przypięta szpilką byle gdzie. Znak Związku na sztandarze mógł być również wpięty, dekorując sztandar.

Odznaczenia państw obcych i organizacyjne

Ordery i odznaczenia państw obcych oraz ich baretki nosi się po orderach i odznaczeniach polskich. Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów ZOSP RP mogą nosić na kurtkach ubioru wyjściowego odznaczenia i odznaki organizacji pożarniczych i pokrewnych, a także odznaki pożarnicze, policyjne, wojskowe i cywilne, przypinając je bezpośrednio do kurtki munduru bez podkładek. Na kieszeniach kurtek mundurowych można nosić najwyżej dwie odznaki na prawej stronie kurtki i jedną odznakę na lewej stronie.

Specjalne odznaki i identyfikatory

Odznaka "Wzorowy Strażak" i "Za wysługę lat"

Odznaka "Wzorowy Strażak" umieszczana jest na środku między guzikiem klapy a dolną krawędzią prawej, górnej kieszeni kurtki. Odznaka "Za wysługę lat" znajduje się na klapie prawej, górnej kieszeni kurtki, na wysokości guzika, na środku lewej połowy klapy.

Identyfikator z imieniem i nazwiskiem

Do ubioru wyjściowego, galowego i letniego można nosić identyfikator z imieniem i nazwiskiem. Wzór identyfikatora stanowi załącznik do regulaminu umundurowania. Identyfikator nosi się przypięty bezpośrednio nad górną krawędzią klapki prawej górnej kieszeni kurtki mundurowej lub koszuli letniej.

Odznaka Polskiego Czerwonego Krzyża (PCK)

Zgodnie z przepisami, członkowie OSP i zarządów ZOSP RP mogą nosić przy ubiorach wyjściowych odznaki pożarnicze, policyjne, wojskowe i cywilne. Odznaka Polskiego Czerwonego Krzyża (PCK), będąca odznaką cywilną, może być noszona na mundurze. Choć oficjalne przepisy dotyczące umundurowania OSP mogą nie precyzować bezpośrednio noszenia wszystkich rodzajów odznak cywilnych, baretka Brązowej Odznaki Zasłużony Honorowy Dawca Krwi PCK (ZHDK) jest produktem nieoficjalnym, będącym odwzorowaniem wstążki symbolizującej przyznanie tego odznaczenia. Odznaki Zasłużony Honorowy Dawca Krwi - III, II i I stopnia nie zawsze posiadają materiałowe wstążki, co może wpływać na możliwość noszenia odpowiadających im baretek w ramach formalnego umundurowania. Rozporządzenia Ministra Zdrowia dotyczące odznaki „Honorowy Dawca Krwi - Zasłużony dla Zdrowia Narodu” wspominają, że odznaka składa się z odznaki zasadniczej ze wstążką i baretki. W przypadku posiadania odznak o różnym stopniu, nosi się zazwyczaj tę najwyższą. Brak jednoznacznych informacji w przepisach mundurowych OSP dotyczących konkretnego umiejscowienia baretki PCK sugeruje, że jej noszenie może podlegać indywidualnym ustaleniom lub być traktowane jako odznaka cywilna.

Ubiór letni, koszarowy i elementy dodatkowe

Okres letni liczy się od 1 maja do 30 września. Stosowanie ubioru letniego warunkuje temperatura powyżej 20°C i zasada jednolitości w ramach OSP lub oddziału ZOSP RP. Ustalenia w tym zakresie należą do prezesa OSP lub zarządu oddziału ZOSP RP. Dopuszcza się noszenie ubrania typu „moro” bądź ubrania koszarowego podczas akcji ratowniczych, jeśli nie jest konieczne użycie ubrania ochronnego lub specjalnego. O rodzaju użytej odzieży decyduje kierujący akcją po dokonaniu rozpoznania zagrożeń w miejscu interwencji. Ubiór letni nosi się podczas występowania w charakterze przedstawiciela OSP lub oddziału ZOSP RP w spotkaniach i imprezach, a także podczas uczestniczenia w posiedzeniach władz statutowych OSP i oddziałów ZOSP. W odniesieniu do MDP, ubiór letni jest stosowany podczas apeli, wart i innych ważnych wydarzeń na obozach MDP oraz uroczystych zbiórek MDP.

Do ubioru galowego z pasem głównym stosuje się obuwie typu "skutery" (nogawki spodni wpuszczane w cholewki butów). Skarpety powinny być czarne, jednolite, bez wzorów. Do półbutów należy również zakładać pasa skórzanego głównego oraz koalicyjki. Do umundurowania dopuszcza się białe rękawiczki oraz czarny pas główny.

Meldunki składa się przedstawicielowi władzy statutowej Związku, a nie PSP.

tags: #odznaczenia #osp #gdzie #zawieszac