Odznaczenia Ochotniczej Straży Pożarnej: Przewodnik po Wyróżnieniach

Służba w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) to lata poświęceń i pracy na rzecz lokalnej społeczności. Odznaczenia OSP są formalnym wyrazem wdzięczności i najwyższego uznania dla tych, którzy bezinteresownie niosą pomoc. Głównym celem systemu odznaczeń jest wyróżnienie osób i jednostek za długoletnią, aktywną działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. To formalny sposób docenienia nie tylko bohaterstwa podczas akcji, ale również pracy organizacyjnej, szkoleniowej i społecznej, która wzmacnia struktury OSP.

Obecnie istnieją trzy formy honorowania strażaków: odznaki, odznaczenia oraz specjalne wyróżnienia. Wszystkie formy mają charakter urzędowy i są przyznawane zgodnie z zasadami regulaminu odznaczeń, odznak i wyróżnień. Do przyznawanych odznaczeń należy „Złoty Znak Związku OSP RP”, „Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza” oraz „Medal Za Zasługi dla Pożarnictwa”. Z kolei przyznawane odznaki to „Strażak Wzorowy”, „Za Wysługę Lat” oraz „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza”. Odznaczenia i odznaki są przyznawane przez Prezydium Zarządu Głównego OSP RP, natomiast wyróżnienia, do których należą „Dyplom uznania” oraz „List pochwalny”, są przyznawane przez Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP.

Regulamin Odznaczeń - Zmiany od 2019 roku

Z dniem 1 stycznia 2019 roku zmienił się Regulamin odznaczeń, odznak i wyróżnień Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Nowy Regulamin został zatwierdzony przez Zarząd Główny ZOSP RP w dniu 12 września 2018 roku Uchwałą Nr 16/V/2018. Nowe zasady nadawania medali i odznak oraz nowe wnioski uwzględniają również ochronę danych osobowych według zasad ochrony danych osobowych „RODO”. Wnioski na odznaczenia od 1 stycznia 2019 roku są przyjmowane wyłącznie na nowych drukach wniosków.

Do najważniejszych zmian w Regulaminie Odznaczeń, obowiązujących od 1 stycznia 2019 roku, należą:

• Przy nadawaniu Złotego Znaku Związku zmienił się czasokres.
• Medal im. Bolesława Chomicza stanowi formę wyróżnienia jako medal pamiątkowy i jest nadawany głównie z okazji obchodów jubileuszy OSP i Związku OSP RP. Nie ma wyznaczonego czasokresu od ostatniego odznaczenia korporacyjnego ZOSP RP. Zarówno Złoty Znak Związku, jak i Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza są nadal limitowane.
• Odznaka „Strażak Wzorowy” nadawana jest tylko członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych (powinien mieć złożone ślubowanie, posiadać wyszkolenie odpowiednie do pełnionej funkcji i mieć co najmniej 5-letni staż w działalności ratowniczo-gaśniczej od pełnoletności; poprzednio było 3 lata).
• Odznakę „Za Wysługę Lat” można uzyskać po 10 latach działalności w OSP, następną po 20 latach, a kolejne w 5-letnich cyklach. Od 1 stycznia 2019 roku odznaka „Za Wysługę Lat” jest odpłatna.
• Odznaka Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP) pierwszego stopnia „Brązowa” może być nadana po 2 latach od momentu złożenia ślubowania (poprzednio po roku). Pozostałe odznaki „Srebrna” i „Złota” mogą być nadane po 2 latach od otrzymania niższej odznaki. Nowy regulamin nie uwzględnia wyróżnienia odznaką Opiekuna lub działacza Związku będącego członkiem Komisji Młodzieży.

Odznaczenia OSP i ich Kryteria

Złoty Znak Związku OSP RP - Najwyższe Odznaczenie

Złoty Znak Związku OSP RP to najwyższe i najbardziej prestiżowe odznaczenie w strukturach OSP. Jest ukoronowaniem wieloletniej, ofiarnej służby i symbolem najwyższego uznania za wybitne zasługi na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Nadawany jest za długoletnią aktywną działalność w Ochotniczej Straży Pożarnej lub w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP.

Mogą je otrzymać również osoby i instytucje spoza struktur pożarniczych, które w wyjątkowy sposób przyczyniły się do rozwoju Związku. Złotym Znakiem Związku może zostać uhonorowana również cała jednostka OSP, o ile posiada co najmniej 100-letnią tradycję. Warunkiem nadania Złotego Znaku Związku OSP RP jest posiadanie Złotego Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa”.

Opis Złotego Znaku Związku OSP RP

Wizerunkiem odznaki Złoty Znak Związku OSP RP jest krzyż równoramienny, zakończony na rogach ramion kulkami. Krzyż o wymiarach 41 mm (wysokość i szerokość) na krawędziach ma 1 mm pasek. Wykonany jest z metalu koloru złotego. Ramiona krzyża pokryte są białą emalią w złoconym obramowaniu. W środku krzyża na okrągłej czerwonej emaliowanej tarczy umieszczony jest orzeł jagielloński z metalu koloru srebrnego, z otokiem koloru jasno granatowego oraz z napisem: ZWIĄZEK OCHOTNICZYCH * STRAŻY POŻARNYCH RP *. Na tle górnego ramienia krzyża nad środkową częścią tarczy umieszczony jest płomień z metalu koloru srebrnego. Pomiędzy ramionami krzyża wieniec ze stylizowanych liści laurowych o szerokości 5 mm z metalu koloru złotego.

Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza

W hierarchii odznaczeń Ochotniczej Straży Pożarnej Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza zajmuje drugie miejsce, zaraz po Złotym Znaku Związku. Jest to zaszczytne wyróżnienie nadawane za zasługi dla rozwoju i umacniania Związku OSP RP oraz Ochotniczych Straży Pożarnych. Medal ten mogą otrzymać OSP i ich członkowie, działacze Związku OSP RP oraz osoby, instytucje i organizacje społeczne. Od 1 stycznia 2019 roku Medal im. B. Chomicza stanowi formę wyróżnienia jako medal pamiątkowy i nadawany jest głównie z okazji obchodów jubileuszy OSP i Związku OSP RP; nie ma wyznaczonego czasokresu od ostatniego odznaczenia korporacyjnego ZOSP RP.

Opis Medalu Honorowego im. Bolesława Chomicza

Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza ma kształt okrągłej tarczy o średnicy 70 mm, w kolorze srebrzystym, oksydowanym. Na awersie medalu wykonana jest w płaskorzeźbie postać przedstawiająca wizerunek popiersia pierwszego prezesa jednolitego Związku OSP RP, obok napis w trzech wierszach: BOLESŁAW * CHOMICZ * 1878 1959*. Na rewersie medalu umieszczono akcesoria strażackie (dwa hełmy, dwa bosaki, drabinę, toporek, prądownicę, dzwon, sygnałówkę). W dolnej części widnieje wizerunek Znaku Związku OSP RP i pod wizerunkiem napis: BOGU NA CHWAŁĘ LUDZIOM NA POŻYTEK. W prawej, bocznej części medalu umieszczone są półkoliście stylizowane liście dębu.

Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”

Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” to jedno z najczęściej nadawanych odznaczeń w strukturach OSP, doceniające wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Odznaczenie to dzieli się na trzy klasy: brązową, srebrną i złotą. Warunkiem nadania medalu wyższej klasy jest posiadanie medalu klasy niższej przez co najmniej 4 lata.

Ochotnicze Straże Pożarne charakteryzujące się aktywną działalnością mogą być uhonorowane Medalem „Za Zasługi dla Pożarnictwa”. Warunkiem nadania Brązowego Medalu „Za Zasługi Dla Pożarnictwa” członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych jest posiadanie odznaki „Strażak Wzorowy” od co najmniej 3 lat. Pozostali członkowie OSP mogą mieć nadany medal po co najmniej 10 latach działalności od osiągnięcia pełnoletności.

Opis Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa”

Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” ma kształt okrągłej tarczy o średnicy 30 mm, z krawędzią o szerokości 1 mm wykonanej z metalu odpowiedniego koloru: złotego, srebrnego i brązowego. Na awersie medalu wykonana jest w płaskorzeźbie postać niewiasty symbolizująca grecką boginię ognia Hestię (odpowiednik rzymskiej bogini ognia Westy), stojącą na liściach laurowych, opartej jedną ręką na tarczy z pochodnią. W drugiej ręce trzyma liść wawrzynu nad napisem ZA ZASŁUGI DLA POŻARNICTWA. Na rewersie medalu widnieje orzeł jagielloński oparty na skrzyżowanych toporkach w obramowaniu wieńca szerokości 3 mm, ze stylizowanych liści laurowych. W górnej części w półkolu znajduje się napis: ZW. OCHOTNICZYCH STRAŻY POŻARNYCH RP. Medal noszony jest na białej wstążce szerokości 36 mm z czerwonym paskiem o szerokości 16 mm, umieszczonym symetrycznie pośrodku.

Odznaki OSP i ich Kryteria

Odznaka „Strażak Wzorowy”

Odznaka „Strażak Wzorowy” to jedno z podstawowych wyróżnień w hierarchii OSP, przeznaczone dla najbardziej zaangażowanych członków. Jest odznaczeniem jednostopniowym. Może być nadawana czynnym członkom OSP za wzorową działalność, zaangażowanie i godną postawę społeczną. Od 1 stycznia 2019 roku nadawana jest tylko członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, który ma złożone ślubowanie, posiada wyszkolenie odpowiednie do pełnionej funkcji i ma co najmniej 5-letni staż w działalności ratowniczo-gaśniczej od pełnoletności.

Opis Odznaki „Strażak Wzorowy”

Odznaka „Strażak Wzorowy” składa się z równoramiennego trójkąta wykonanego z metalu, którego lewa połowa pokryta jest emalią czerwoną, a prawa granatową. U góry trójkąta znajduje się wypukła głowa strażaka w hełmie, niżej napis: STRAŻAK WZOROWY. Na tle trójkąta umieszczono dwa skrzyżowane toporki. Na trójkąt nałożony jest, z metalu koloru złotego, wieniec laurowy.

Odznaka „Za Wysługę Lat”

Odznaka „Za Wysługę Lat” jest wyrazem uznania za staż, wierność i systematyczność w służbie. Prawo do odznaki można uzyskać po 10 latach działalności, następną po 20 latach, a kolejne uzupełniane są w cyklu pięcioletnim oznaczeniem liczby lat w OSP (X, XV, XX, XXV, XXX, XXXV, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70). Odznakę nadaje się na wniosek zarządu macierzystej jednostki OSP lub z inicjatywy prezydium zarządu gminnego ZOSP RP. Od 1 stycznia 2019 roku odznaka jest odpłatna.

Opis Odznaki „Za Wysługę Lat”

Odznakę „Za Wysługę Lat” stanowi tarcza okrągła o średnicy 24 mm, wykonana z metalu koloru złotego. Nad tarczą umieszczono hełm strażacki, u dołu tarczy wylot prądownicy i dwa skrzyżowane toporki. Na otoku znajduje się wieniec z liści laurowych. Środek tarczy to okrągła tarcza z otokiem białej emalii z napisem złoconym: ZW. OCHOTN. STRAŻY POŻ. RP * ZA WYSŁUGĘ LAT*, oraz czerwona emalia z odpowiednią cyfrą.

Odznaka Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP)

Odznaka „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” (MDP) stworzona została z myślą o najmłodszych adeptach pożarnictwa. Jest wyróżnieniem nadawanym członkom młodzieżowych i harcerskich drużyn pożarniczych za aktywną działalność w drużynie przy Ochotniczej Straży Pożarnej. Od 1 stycznia 2019 roku odznaka pierwszego stopnia „Brązowa” może być nadana po 2 latach od momentu złożenia ślubowania. Pozostałe odznaki „Srebrna” i „Złota” mogą być przyznane po 2 latach od otrzymania niższej odznaki.

System odznaki MDP jest trzystopniowy, co odzwierciedla rosnące umiejętności i wiedzę jej członków. Zdobycie złotej odznaki, będącej dowodem cech liderskich, wymaga spełnienia dodatkowych kryteriów, takich jak posiadanie srebrnej odznaki od co najmniej pół roku oraz aktywne pełnienie funkcji instruktorskich. Złota odznaka MDP może być również przyznawana działaczom Związku OSP RP pracującym z młodzieżą pożarniczą.

Opis Odznaki Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej

Odznaka Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej ma formę toporka strażackiego. W części przeciwległej od ostrza toporka znajduje się napis "OSP", po prawej stronie wkomponowany jest czerwony trójkąt. U dołu umieszczono napis "Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza".

Zasady Noszenia Odznaczeń i Symboli

Poszanowanie munduru i dbałość o jego estetykę oraz wygląd stanowią jeden z podstawowych obowiązków członków OSP i funkcyjnych oddziałów ZOSP RP. Użytkując umundurowanie, należy przestrzegać określonych zasad dotyczących noszenia orderów, odznaczeń i medali.

Noszenie orderów, odznaczeń i medali

• Ordery i odznaczenia nosi się na wstążkach na lewej stronie piersi z prawa na lewo, w kolejności wynikającej z ich znaczenia i godności: orderów, odznaczeń, medali.
• Złoty Znak Związku OSP RP nosi się na wstędze, którą zakłada się pod kołnierz koszuli tak, aby znak zawieszony był poniżej węzła krawata.
• Ordery, odznaczenia i medale zawiesza się na wstążkach długości 6-6,5 cm każda, przy czym wstążki zakłada się na sznurkach koloru ubioru lub przyszywa bezpośrednio do kurtki mundurowej.
• Górna krawędź wstążek wszystkich orderów i odznaczeń powinna tworzyć równą linię poziomą.
• Ordery i odznaczenia nosi się na kurtkach munduru rozmieszczone symetrycznie na wysokości 5,5 cm powyżej klapy górnej kieszeni w określony sposób, w zależności od liczby noszonych odznaczeń.
• W przypadku nadania tego samego orderu, odznaczenia lub medalu po raz kolejny, nosi się najwyższą jego klasę.

Baretki

W przypadkach, gdy nie ma obowiązku noszenia orderów, odznaczeń, medali, nosi się ich baretki wykonane ze wstążki barwy przewidzianej dla danego orderu lub odznaczenia. Szerokość baretki równa się szerokości wstążki stosowanej w najniższej klasie danego orderu lub odznaczenia. Wysokość baretki wynosi 8 mm. Baretki nakłada się na podkładkę sukienną koloru czarnego.

Baretki nosi się na lewej stronie piersi z prawa na lewo w kolejności przewidzianej dla orderów, odznaczeń, medali. Wyższe klasy orderów oznacza się na baretce przez nałożenie pośrodku niej rozetki w kolorach wstążki orderowej. Wyższe stopnie odznaczeń oznacza się przez nałożenie pośrodku baretki, pionowo, wąskiego galonika złotego lub srebrnego, zależnie od stopnia odznaczenia. W razie nadania tych samych orderów i odznaczeń po raz kolejny - nosi się odpowiednią ilość baretek tych orderów i odznaczeń. Baretki nosi się na kurtkach ubioru wyjściowego na lewej stronie piersi z prawa na lewo, w linii poziomej. W jednym rzędzie nosi się nie więcej niż trzy baretki.

Noszenie odznak

• Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów ZOSP RP mogą nosić na kurtkach ubioru wyjściowego odznaczenia i odznaki organizacji pożarniczych i pokrewnych. Przypina się je bezpośrednio do kurtki munduru bez podkładek.
• Odznaka „Wzorowy Strażak” noszona jest na środku między guzikiem klapy a dolną krawędzią prawej, górnej kieszeni kurtki.
• Odznaka „Za Wysługę Lat” noszona jest na klapie prawej, górnej kieszeni kurtki na wysokości guzika, na środku lewej połowy klapy.
• Na kieszeniach kurtek mundurowych można nosić najwyżej dwie odznaki na prawej stronie kurtki i jedną odznakę na lewej stronie.

Różnice między OSP a PSP w Zakresie Odznaczeń

W Polsce funkcjonują dwa rodzaje straży pożarnej: Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) i Państwowa Straż Pożarna (PSP). Mimo że obie formacje mają tę samą misję, polegającą na walce z pożarami i usuwaniu skutków klęsk żywiołowych, różnią się pod wieloma względami, w tym w kwestii systemu odznaczeń.

System odznaczeń w OSP jest odrębny od systemu odznaczeń w PSP. Ochotniczy ruch strażacki chlubnie zaznaczył swoje istnienie na kartach historii narodu i państwa polskiego, a przykłady poświęcenia w niesieniu ratunku i pomocy są udziałem licznej rzeszy strażaków ochotników, którzy swoją działalnością zyskują uznanie społeczne. Te wysoce pozytywne postawy strażaków znajdują między innymi uhonorowanie w przyznawanych im przez władze państwowe odznaczeniach oraz w odznaczeniach wewnętrznych Związku OSP RP.

tags: #odznaczenia #osp #odpowiedz