Służba w Państwowej Straży Pożarnej (PSP) to nie tylko gaszenie pożarów, ale również zarządzanie zespołami, planowanie strategiczne i dbanie o bezpieczeństwo społeczeństwa. Wielu strażaków aspiruje do stopnia oficerskiego, który otwiera drzwi do wyższych stanowisk i większej odpowiedzialności. Jeśli zastanawiasz się, jak zostać oficerem Straży Pożarnej w Polsce, ten artykuł przedstawia szczegółowe ścieżki awansu, wymagania i niezbędne kroki, które należy podjąć, aby osiągnąć ten cel.
Drogi do służby w Państwowej Straży Pożarnej
Proces zostawania strażakiem może być wieloetapowy. Niezależnie od wybranej ścieżki awansu na oficera, pierwszym krokiem jest podjęcie służby w Państwowej Straży Pożarnej. W tym celu kandydat musi spełnić szereg wymagań, określonych w ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. z 2021 r. poz. 1233 ze zm.).
Ogólne wymagania dla kandydatów do PSP
Zgodnie z art. 28 ustawy, służbę w Państwowej Straży Pożarnej może pełnić obywatel polski, niekarany za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, korzystający z pełni praw publicznych, posiadający co najmniej średnie wykształcenie oraz zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia tej służby.
Oceny zdolności fizycznej i psychicznej do służby w PSP dokonują komisje lekarskie podległe ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych (art. 29 ustawy). Ponadto, osobę podejmującą służbę mianuje się strażakiem w służbie przygotowawczej na okres 3 lat (art. 34 ustawy). Mianowanie strażaka może nastąpić po odbyciu zasadniczej służby wojskowej, przeniesieniu do rezerwy bez odbycia tej służby albo po zwolnieniu od obowiązku służby wojskowej.
W celu umożliwienia podjęcia służby najlepszym kandydatom prowadzi się postępowanie kwalifikacyjne, w którym przyjmuje się system punktacji gratyfikujący posiadane uprawnienia kandydata. Szczegóły określa Rozporządzenie MSWiA z dnia 29 marca 2018 r.
Kształcenie kadr w PSP
W Polsce kształcenie kadr dla Państwowej Straży Pożarnej odbywa się na różnych poziomach:
- Kształcenie kadr oficerskich odbywa się w Szkole Głównej Służby Pożarniczej (SGSP) w Warszawie.
- Kształcenie na poziomie aspiranckim realizują trzy szkoły: Centralna Szkoła Państwowej Straży Pożarnej w Częstochowie, Szkoła Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie oraz Szkoła Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu.
O przyjęcie do ww. szkół mogą ubiegać się kandydaci, którzy spełniają wymagania określone w postępowaniu rekrutacyjnym oraz zdali test sprawności fizycznej, zgodnie z zasadami określonymi w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 28 ust. 14 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Szczegółowe informacje dotyczące naboru i przebiegu kształcenia można znaleźć w regulaminach poszczególnych szkół.
Ścieżki awansu oficerskiego w Straży Pożarnej
Istnieje kilka dróg, które prowadzą do uzyskania pierwszego stopnia oficerskiego w Państwowej Straży Pożarnej. Wszystkie z nich wymagają zaangażowania, determinacji i odpowiedniego wykształcenia. Poniżej przedstawiamy główne ścieżki, które pozwalają stać się oficerem:
1. Absolwent Szkoły Głównej Służby Pożarniczej (SGSP)
Najbardziej tradycyjną i prestiżową drogą do stopnia oficerskiego jest ukończenie Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie. SGSP oferuje jednolite studia magisterskie na kierunku inżynieria bezpieczeństwa w systemie stacjonarnym (skoszarowanym).
- Dla kogo: Dla osób cywilnych, obywateli polskich w wieku 18-25 lat (wiek nie może przekroczyć 25 lat w dniu przyjęcia do służby, która rozpoczyna się z początkiem sierpnia danego roku).
- Wymagania rekrutacyjne: Należy uzyskać świadectwo dojrzałości. Punkty przeliczane są z matematyki i języka obcego, oraz do wyboru: fizyki, chemii lub informatyki. Egzamin sprawnościowy składa się z testu sprawności fizycznej i umiejętności pływania.
- Przebieg studiów: Czas trwania studiów to 10 semestrów (5 lat). Kandydat odbywa poligonowe przeszkolenie z zakresu ochrony przeciwpożarowej - szkolenie podstawowe w zawodzie strażak, gdzie jest weryfikowany pod kątem akrofobii (braku lęku wysokości) oraz klaustrofobii (braku lęku przed przebywaniem w małych i ciasnych pomieszczeniach).
- Tytuł i stopień: Absolwentom studiów stacjonarnych SGSP nadawany jest tytuł zawodowy magister inżynier pożarnictwa oraz pierwszy stopień oficerski Państwowej Straży Pożarnej - młodszy kapitan.
- Dyscypliny naukowe: Kształcenie jest przyporządkowane do dyscyplin: Inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka (51% - dyscyplina wiodąca), Inżynieria bezpieczeństwa (39%), Nauki o bezpieczeństwie (10%). Jednostką organizacyjną jest Wydział Inżynierii Bezpieczeństwa i Ochrony Ludności.
2. Absolwent SGSP w systemie studiów zaocznych (dla aspirantów PSP)
Strażacy z korpusu aspirantów Państwowej Straży Pożarnej, którzy posiadają wykształcenie wyższe, mają możliwość podnoszenia swoich kwalifikacji poprzez studia zaoczne w Szkole Głównej Służby Pożarniczej. Ukończenie studiów zaocznych w SGSP również uprawnia do otrzymania pierwszego stopnia oficerskiego.
3. Wyższe wykształcenie i ukończenie szkoły aspirantów
Strażacy posiadający wykształcenie wyższe, którzy ukończyli Szkołę Chorążych Pożarnictwa, Szkołę Aspirantów PSP lub Centralną Szkołę PSP na poziomie aspiranckim, również mogą ubiegać się o stopień oficerski. Ta ścieżka łączy w sobie praktyczne umiejętności zdobyte w szkołach pożarniczych z wiedzą akademicką.
4. Wyższe wykształcenie i przeszkolenie zawodowe (studium oficerskie)
Inną ścieżką jest posiadanie wykształcenia wyższego i ukończenie specjalnego przeszkolenia zawodowego, czyli studium oficerskiego. Jest to roczne studium organizowane przez Szkołę Główną Służby Pożarniczej w Warszawie, przeznaczone dla absolwentów wyższych uczelni.
Studium oficerskie w SGSP - szczegóły
Studium oficerskie jest kluczową opcją dla strażaków z wyższym wykształceniem, którzy chcą awansować na stopień oficerski. Szczegółowe zasady odbywania przeszkolenia zawodowego określa rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych z dnia 13 kwietnia 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad odbywania przeszkolenia zawodowego przez strażaków Państwowej Straży Pożarnej.
- Organizacja: Studium oficerskie jest organizowane i prowadzone przez Szkołę Główną Służby Pożarniczej (SGSP) w Warszawie.
- Forma: Obecnie zajęcia prowadzone są jedynie w systemie zaocznym (studium oficerskie o rocznym cyklu nauczania).
- Czas trwania: Studium oficerskie trwa jeden rok akademicki.
- Dla kogo: Studium przeznaczone jest dla absolwentów wyższych uczelni (posiadających wykształcenie magisterskie lub równorzędne), którzy chcą uzyskać pierwszy stopień oficerski w PSP. Adresatami studiów są również funkcjonariusze PSP, zajmujący stanowiska administracyjno-biurowe oraz podoficerskie i aspiranckie, nie związane z kierowaniem działaniami ratowniczymi, którzy posiadają mianowanie na stałe, skierowanie od przełożonego i wymagane kwalifikacje.
- Egzamin oficerski: Ukończenie studium wymaga zdania egzaminu oficerskiego, który sprawdza wiedzę i umiejętności niezbędne na stanowisku oficerskim.
- Dyplom: Absolwenci studium, którzy zdali egzamin oficerski, otrzymują dyplom ukończenia tego studium. Ten dyplom jest podstawą do nadania pierwszego stopnia oficerskiego.
Strażak, który posiada wyższe wykształcenie i ukończył roczne studium oficerskie w SGSP, spełnia warunki do nadania pierwszego stopnia oficerskiego i wraz z wypełnieniem warunku stażu służby ma otwartą drogę do zajmowania stanowisk oficerskich w Państwowej Straży Pożarnej.
Ważne rozróżnienia w kontekście kształcenia
Studium oficerskie a ukończenie SGSP
Studium oficerskie nie jest równoznaczne z ukończeniem Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w trybie studiów stacjonarnych (mundurowych). Studium oficerskie to krótsze, podyplomowe przeszkolenie, które umożliwia awans na stopień oficerski strażakom posiadającym już wyższe wykształcenie. Absolwenci studiów stacjonarnych SGSP otrzymują stopień oficerski automatycznie po ukończeniu studiów, a studium oficerskie jest dodatkową ścieżką dla osób z innym wyższym wykształceniem.
Czym jest proces rekrutacji? | HRM | Od profesora biznesu
Studia podyplomowe w SGSP a studium oficerskie
Szkoła Główna Służby Pożarniczej prowadzi również dwusemestralne studia podyplomowe w różnych dziedzinach związanych z bezpieczeństwem pożarowym. Nie są one tożsame ze studium oficerskim i ich ukończenie nie stanowi podstawy do uzyskania pierwszego stopnia oficerskiego. Studia podyplomowe służą podnoszeniu kwalifikacji i specjalizacji w danej dziedzinie, ale nie otwierają bezpośredniej drogi do awansu oficerskiego.
Osoby cywilne a stopień oficerski
W SGSP mogą odbywać studia również osoby cywilne w systemie dziennym lub zaocznym, na kierunkach cywilnych, takich jak inżynieria bezpieczeństwa. Jednakże, ukończenie SGSP przez osobę cywilną nie gwarantuje nadania stopnia oficerskiego. Stopień oficerski może być nadany tylko funkcjonariuszom Państwowej Straży Pożarnej, czyli osobom, które podjęły służbę w PSP. Osoby cywilne po ukończeniu SGSP mogą kontynuować zatrudnienie w dotychczasowych miejscach pracy lub rozwijać karierę w innych sektorach związanych z bezpieczeństwem, np. w zawodach powiązanych z bezpieczeństwem i higieną pracy oraz projektowaniem systemów przeciwpożarowych.
Kariera i stanowiska oficerskie w PSP
Uzyskanie stopnia oficerskiego otwiera przed strażakami nowe możliwości rozwoju kariery. Oficerowie Straży Pożarnej mogą zajmować różnorodne stanowiska. Większość młodych oficerów, zaraz po ukończeniu szkoły, rozpoczyna pracę na podziale bojowym, co wiąże się z aktywnym udziałem w akcjach ratowniczo-gaśniczych. Jest to "sól" pracy strażaka podziału bojowego, uzupełniana o ćwiczenia, szkolenia i sprawy około służbowe.
Istnieje również możliwość, że absolwenci SGSP trafią od razu do pracy w innych obszarach, takich jak prewencja, dział operacyjny czy stanowiska kierowania w komendach powiatowych (KP), miejskich (KM) lub wojewódzkich (KW). Potencjalne przyszłe stanowisko zależy od wielu zmiennych i osobistych wyborów.
Jeśli chodzi o przydział do jednostki, co do zasady (choć bywały odstępstwa) student po szkole sam szuka sobie miejsca, dzwoniąc do komend i rozmawiają na temat wolnych etatów. W przypadku braku samodzielnego znalezienia miejsca, zwykle przedstawiana jest lista dostępnych wakatów.
Warto podkreślić, że aktualne przepisy umożliwiają zajmowanie większości stanowisk oficerskich zarówno przez absolwentów studium oficerskiego, jak i absolwentów SGSP. Wyjątkiem są stanowiska komendantów komend PSP oraz stanowiska bezpośrednio związane z działaniami operacyjnymi na najwyższym szczeblu, które mogą wymagać dodatkowych kwalifikacji lub doświadczenia.
Dodatkowe możliwości podnoszenia kwalifikacji
Strażacy posiadający wyższe wykształcenie mogą, oprócz omówionego studium oficerskiego, na zasadach powszechnie obowiązujących podnosić swoje kwalifikacje poprzez np. podejmowanie studiów podyplomowych, studiów doktoranckich czy aplikacji w zawodach prawniczych.
Dla osób zajmujących się tematyką bezpieczeństwa i higieny pracy polecane są szkolenia dla inspektorów ochrony przeciwpożarowej. Są one prowadzone przez szkoły, ośrodki szkolenia komend wojewódzkich oraz instytuty badawcze Państwowej Straży Pożarnej, wymienione na stronie internetowej Komendy Głównej PSP. Szkoła Główna Służby Pożarniczej organizuje również szkolenia inspektorów ochrony przeciwpożarowej metodą stacjonarną oraz w formule blended learning, a także szkolenia aktualizujące.
Zatrudnienie pracowników cywilnych w PSP
W strukturach PSP mogą być zatrudniani pracownicy cywilni. Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. z 2021 r. poz. 1233 ze zm.), każdy obywatel ma prawo do informacji o wolnych stanowiskach pracy w służbie cywilnej, a nabór do służby cywilnej jest otwarty oraz konkurencyjny.
Dyrektor generalny urzędu organizuje nabór kandydatów do korpusu służby cywilnej w kierowanym przez siebie urzędzie poprzez umieszczenie ogłoszenia o naborze w miejscu powszechnie dostępnym w siedzibie urzędu oraz poprzez opublikowanie go w Biuletynie Służby Cywilnej i w Biuletynie Informacji Publicznej. W związku z powyższym, należy zapoznawać się na bieżąco z ogłoszeniami w biuletynach.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
- Czy studia podyplomowe w SGSP dają stopień oficerski?
Nie, studia podyplomowe w Szkole Głównej Służby Pożarniczej nie są równoznaczne ze studium oficerskim i nie dają podstawy do uzyskania stopnia oficerskiego. - Czy osoba cywilna po SGSP może zostać oficerem?
Nie automatycznie. Osoba cywilna, która ukończyła SGSP, musi najpierw podjąć służbę w Państwowej Straży Pożarnej, aby móc ubiegać się o stopień oficerski. - Jak długo trwa studium oficerskie?
Studium oficerskie w Szkole Głównej Służby Pożarniczej trwa jeden rok akademicki i jest realizowane w systemie zaocznym. - Jakie wykształcenie jest wymagane na studium oficerskie?
Na studium oficerskie przyjmowani są absolwenci wyższych uczelni, posiadający wykształcenie magisterskie lub równorzędne. - Czy po studium oficerskim można zajmować każde stanowisko oficerskie?
Absolwenci studium oficerskiego mogą zajmować większość stanowisk oficerskich w PSP, z wyjątkiem stanowisk komendantów komend PSP i niektórych stanowisk operacyjnych na najwyższym szczeblu, które mogą wymagać dodatkowych kwalifikacji.