Operacyjny Wóz Strażacki: Przeznaczenie i Zastosowanie

Określenie straż pożarna jest niezwykle mylące, ponieważ gaszenie pożarów od dawna nie jest jedynym, ani nawet głównym obowiązkiem funkcjonariuszy i ochotników. Na tej służbie ciąży obecnie wiele zadań, a kolejne są stale nakładane. Charakter działań lepiej oddaje formalne określenie „jednostka ratowniczo-gaśnicza”.

Czerwone pojazdy strażackie przyjadą na wezwanie, gdy coś się pali, ale także do wypadku drogowego, skażenia chemicznego, w razie klęski żywiołowej, gniazda szerszeni na balkonie, czy w celu asystowania przy interwencjach policji lub pogotowia ratunkowego. Strażacy uczestniczą również w ratownictwie wodnym i akcjach nurkowych, a także reagują na wiele innych zagrożeń. Do tego dochodzi coraz ważniejszy obszar obrony cywilnej - czyli system działań mających na celu ochronę ludności, mienia i środowiska przed skutkami działań zbrojnych, katastrof i klęsk żywiołowych. Zadania te obejmują zarówno prewencję, jak i reagowanie na zagrożenia.

W Polsce wykształcił się ciekawy system łączony, w którym zawodowi funkcjonariusze współpracują na co dzień z ochotnikami z OSP, tworząc jednolity Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG). Jest to duży zasób osób o wysokich umiejętnościach, dysponujący zróżnicowanym i zaawansowanym sprzętem.

Definicja i Charakterystyka Operacyjnego Wozu Strażackiego

Operacyjny wóz strażacki to specjalnie przygotowany i oznakowany pojazd wykorzystywany przez straż pożarną do udziału w akcjach ratowniczo-pożarniczych i innych działaniach statutowych, np. prewencyjnych. W większości państw pojazdy te mają czerwone barwy, są też uprzywilejowane w ruchu drogowym.

Podstawy Prawne i Standaryzacja

Państwowa Straż Pożarna, realizując swoje ustawowe zadania, wykorzystuje specjalistyczny sprzęt i pojazdy o różnorodnych funkcjach, dostosowanych do charakteru wykonywanych działań. Wyroby służące zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego, ochronie zdrowia, życia i mienia, wprowadzane do użytkowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej, wymagają dopuszczenia do użytkowania. Proces ten regulowany jest przez rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, w tym:

• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz.U. Nr 143 poz. 1002 z późn. zm.).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz.U. 2010 nr 85 poz.).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 maja 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz.U. 2018 poz.).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 października 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz.U. 2022 poz.).

W jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej wprowadzono system standaryzacji wyposażenia pojazdów pożarniczych i innych środków transportu. Celem tego systemu jest ujednolicenie typów samochodów pożarniczych i ich minimalnego wymaganego wyposażenia. Podstawy systemu standaryzacji określone zostały w dokumencie „Wytyczne standaryzacji pojazdów pożarniczych i innych środków transportu Państwowej Straży Pożarnej”, zatwierdzonym w dniu 14 kwietnia 2011 r. przez Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej. System ten jest otwarty, co umożliwia dodawanie nowych standardów wyposażenia.

Wymagania dla Pojazdów Używanych

Do użytkowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej mogą być wprowadzone używane pojazdy pożarnicze, które nie są starsze niż 30 lat i były używane przez co najmniej 5 lat na terenie innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Republiki Turcji lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) będących stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, licząc od daty pierwszej rejestracji poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Źródło: art. 7a ust. 7 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r.

Identyfikacja Pojazdów: Numer Operacyjny

Pojazdy strażackie są oznaczone w większości krajów uniwersalnym numerem umożliwiającym identyfikację wozu w czasie akcji. W Polsce nazywamy go numerem operacyjnym. Sposób numerowania określa załącznik do zarządzenia Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 10 kwietnia 2008 r. w sprawie gospodarki transportowej w jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej.

Od połowy 2002 roku samochody Państwowej Straży Pożarnej zostały oznakowane numerami operacyjnymi w formacie XXXzYY, gdzie:

• XXX (prefiks): Trzycyfrowy numer określający powiat i typ jednostki.
• z (infix): Jednoliterowe oznaczenie województwa.
• YY (sufiks): Dwucyfrowy numer pojazdu, który w wypadku pojazdów PSP oznacza rodzaj lub typ pojazdu oraz przeznaczenie sprzętu.

Przykłady sufiksów i ich znaczenia:

• 20: lekki gaśniczy
• 21: pierwszy wyjazdowy
• 22-24: gaśniczy
• 26-34: ciężki gaśniczy
• 35-37: proszkowy
• 38-39: cysterna wodna
• 40-42: ratownictwa drogowego
• 43-45: ratownictwa technicznego
• 46-47: samochód oświetleniowy
• 48: samochód dźwig
• 49: ciężki ratownictwa drogowego
• 51-52: autodrabina
• 53-54: autopodnośnik
• 59: ambulans
• 60-65: ratownictwo chemiczno-ekologiczne
• 71-79: pojazd specjalistycznej grupy
• 80: samochód wężowy
• 81-89: pojazd kwatermistrzowski
• 90-92: samochód operacyjny
• 98-99: samochód dowodzenia

Budowa i Wyposażenie Samochodu Pożarniczego

Pojazd oraz elementy jego wyposażenia są kompatybilne ze sprzętem, dla którego wydano dopuszczenie do użytkowania na podstawie art. 7 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. Żaluzje, drzwi, klapy, szuflady i tace ładunkowe są łatwe w obsłudze i działają bez zacięć.

Podwozie i Nadwozie

• Podwozie: Pojazdy pożarnicze najczęściej bazują na podwoziach seryjnych samochodów, o odpowiednio dobranych zespołach i parametrach. W zależności od zdolności do poruszania się w danych warunkach terenowych, wyróżniamy samochody pożarnicze: miejskie, uterenowione oraz terenowe. O przynależności do danej klasy decydującą rolę odgrywają parametry terenowe, takie jak kąty natarcia, zejścia i rampowy, prześwit oraz prześwit pod osią.
• Nadwozie: Struktury nośne nadwozi, zbiorniki i środki gaśnicze wykonuje się ze stali nierdzewnej.

Specjalistyczne Zabudowy i Zastosowania

Zróżnicowanie zadań stawianych przed strażą pożarną sprawia, że konieczny jest bardzo zróżnicowany sprzęt. W jednostkach dochodzi też do częstej rotacji sprzętu, a niektóre samochody są przekazywane z jednostek państwowych do ochotniczych. Jedno jest pewne: każda jednostka za punkt honoru obiera utrzymywanie wozów bojowych w nienagannym stanie, niezależnie od tego, czy jest to pachnący świeżością MAN lub Scania, czy też zabytkowy Jelcz, Star albo Żuk.

Samochody ratowniczo-gaśnicze

• Klasa GBA (Średni Samochód Ratowniczo-Gaśniczy): Najczęściej spotykana w jednostkach straży pożarnej. Charakteryzuje się napędem 4x4 z blokadami mechanizmów różnicowych, zespoloną kabiną w układzie 1+1+4, zbiornikiem na wodę o pojemności 3000 litrów i zbiornikiem na środek gaśniczy. Przykładem jest pojazd z zabudową wykonaną w firmie Bocar.

  

• Klasa GBA w wydaniu terenowym: Podobny do standardowego GBA, ale przystosowany do trudniejszych warunków terenowych.

  

• Klasa GCBA (Ciężki Samochód Gaśniczy): Przeznaczony zasadniczo do gaszenia dużych pożarów. W tym wydaniu to pojazd ze zbiornikiem na wodę o pojemności 5000 litrów oraz zbiornikiem na środek pianotwórczy o pojemności 500 litrów. Posiada też działko wodno-pianowe, szybkie natarcie z wężem o długości 60 metrów, a także zraszacze wokół auta.

  

• GBA typowo miejski: Przykładem może być Volvo FL, przystosowane do poruszania się w aglomeracjach miejskich.

  

• Lekkie wydanie pojazdu gaśniczego: Często spotykane są pojazdy na podwoziu MAN, z zabudową firm takich jak Motor Truck, w odmianie z bliźniaczym ogumieniem na osi tylnej, przeznaczonym bardziej do miasta.

  

• GCBM (Ciężki Samochód Gaśniczy Magazynowy/Wodny): Za zabudowę odpowiada firma Wawrzaszek; taki ciężki wóz ma zbiornik na wodę o pojemności 24,5 tys. litrów.

  

Samochody ze sprzętem wysokościowym

• Samochody z drabiną hydrauliczną (SCD): Stanowią one składaną konstrukcję z koszem ratowniczym, składającą się z jednego sztywnego lub teleskopowo wysuwanego elementu lub kilku takich elementów, lub też z mechanizmu nożycowego albo kombinacji obu tych rozwiązań, z drabiną lub bez drabiny. Przykładem jest pojazd specjalny z drabiną hydrauliczną o wysokości ratowniczej 31 metrów zbudowany na podwoziu Iveco EuroCargo 160-320 z zabudową wykonaną przez firmę Magirus.

  

• Samochody z podnośnikiem hydraulicznym (SH): Wykorzystują podnośnik hydrauliczny z koszem, np. model Bronto Skylift. Ciekawe jest też wykorzystane podwozie - model Econic, często wybierany przez firmy komunalne. Dostępne są podnośniki o maksymalnej wysokości roboczej 40 m i wysięgu 21 m, z dopuszczalnym udźwigiem kosza wynoszącym 365 kg.

  

Pojazdy specjalistyczne i pomocnicze

• Pojazd terenowy/amfibia: Przeznaczony do użytku w terenie, z możliwością poruszania się po głębokiej pokrywie śnieżnej oraz na glebach o słabej nośności i dużym nasyceniu wodą, w tym bagnach. Rozwija maksymalną prędkość na lądzie 40 km/h, w wodzie 6 km/h, sprawdza się np. w akcjach przy klęskach żywiołowych.

  

• SBus (Samochód Autobusowy): Kategoria pojazdów przeznaczonych do transportu większej liczby strażaków lub ewakuowanych osób. Modele tego typu z różnych kategorii są liczne, podmiejski Solaris jest tylko przykładem.

  

• Lawety samochodowe: Do przewożenia specjalistycznego sprzętu na dalszą odległość. Przydają się szczególnie w razie reakcji na kataklizmy, np. powodzie.

  

• SRChem (Samochód Ratownictwa Chemicznego i Ekologicznego): Specjalistyczny pojazd przeznaczony do działań w zakresie ratownictwa chemicznego i ekologicznego.

  

• Pojazdy o wysokiej mobilności: Niezbędne w akcjach w trudno dostępnych miejscach, takich jak lasy czy tereny zalewowe.

  

• Ładowarki: Sprzęt niezbędny w trakcie usuwania skutków klęsk żywiołowych, z wysuwanym hydraulicznie ramieniem.

  

• Traktory z żurawiem: Przykładem jest rolniczy traktor z zamontowanym żurawiem marki Cranab o wysięgu 10 metrów, ilustrujący jak bardzo zróżnicowanego sprzętu potrzebuje straż pożarna.

  

• Lotniskowe wozy strażackie: Przykładem jest pojazd 8x8, przypisywany do kategorii GCBAPR. Przy całkowitym załadunku waży 52 tony, rozpędza się do blisko 150 km/h, a przyspieszenie 0-80 km/h wynosi około 25 sekund.

  

• SCDź 40 (Ciężki Dźwig): Samochód typu ciężki dźwig o udźwigu 40 ton, z zabudową firmy Wawrzaszek, wyposażony dodatkowo w wyciągarki.

  

• Sprzęt do ratownictwa wodnego: Do zakresu obowiązków straży pożarnej należy też ratownictwo wodne i akcje nurkowe, co wymaga specjalistycznych łodzi i pontonów.

  

• Współpraca ze śmigłowcami: W działaniach ratowniczych, np. gaszeniu pożarów lasów, wykorzystywane są śmigłowce należące do innych służb, np. policji, lotnictwa lasów państwowych czy straży granicznej (np. W-3 Sokół).

  

Samochody operacyjne i dowodzenia

• SOp (Samochód Operacyjny): Lżejsze auta wykorzystywane do transportu dowódców, koordynacji działań ratowniczych oraz inspekcji jednostek.

  

• SUV-y: Popularne na rynku SUV-y są również wykorzystywane do zapewnienia dojazdu dowódcom na miejsce akcji, koordynacji działań ratowniczych, transportu drobnego sprzętu, dokumentów czy wsparcia logistycznego.

  

• SLRR (Lekkie Samochody Rozpoznawczo-Ratownicze): Zwykle auta dowodzenia, lekkie samochody terenowe dla strażaków operacyjnych lub inne specjalistyczne auta służące do rozpoznania sytuacji.

  

Przykład zabudowy: Ford Ranger dla OSP Orońsko

Nowy Ford Ranger posłużył jako baza do zabudowy pod samochód pożarniczo-gaśniczy dla Ochotniczej Straży Pożarnej w Orońsku. Zabudowa powstała w oparciu o wersję z podwójną kabiną, a jej przygotowaniem zajęła się firma FC Autosystem z Częstochowy, zajmująca się tworzeniem różnych zabudów specjalistycznych. Rangera odpowiednio zmodyfikowano i wzmocniono, aby zapewniał mobilność w trudnych warunkach. Na tylnej osi zastosowano zawieszenie pneumatyczne z automatyczną regulacją ciśnienia, aby utrzymać wysokość nadwozia oraz stabilność bez względu na obciążenie skrzyni. Rangera wyposażono także w maszt oświetleniowy LED, który wysuwa się automatycznie i pozwala na sterowanie głowicą, by dokładnie oświetlić miejsce działań. Kontener posiada natomiast podest roboczy i drabinkę ułatwiającą wejście, zaś skrytki na sprzęt są zamykane żaluzjami wodo- i pyłoodpornymi, z dostępem z trzech stron.

Samochody Operacyjne: Pickupy a Pojazdy Dostawcze

Cele operacyjne realizowane przez straż pożarną generalnie skupiają się na szerokim spektrum zadań i obowiązków, związanych z działaniami ratowniczo-gaśniczymi. Specyficzne sytuacje w miejscu działań zmuszają do realizacji powyższych celów nie poza pojazdem, ale w nim.

Zastosowanie Pickupów

Pickupy, z zabudowaną przestrzenią ładunkową, są najczęściej wybieranym typem do celów operacyjnych przez jednostki straży pożarnej, głównie ze względu na uterenowione lub terenowe podwozie, umożliwiające poruszanie się w trudnym terenie. Samochody te służą też czasami jako pojazdy do przewozu drobnego sprzętu, żywności lub jako samochody rozpoznawcze. Ewentualne sporządzanie dokumentacji w tej przestrzeni odbywa się na tzw. kolanie lub na desce rozdzielczej, co znacznie utrudnia tę czynność. Trudności również napotkamy w momencie, gdy chcielibyśmy wykorzystać przestrzeń pasażerską jako miejsce do rozmów przy współdziałaniu z innymi służbami lub też wykorzystać ją do udzielania pomocy medycznej.

Potencjał Pojazdów Dostawczych

Jednak samochody typu Pickup nie są jedynym rozwiązaniem do celów operacyjnych. Możliwe jest dostosowanie pojazdów dostawczych, które dają dużo więcej możliwości niż popularne „terenówki”. Przestrzeń ładunkowa w pojazdach dostawczych, ze względu na swoje rozmiary i możliwości zabudowy, pozwala na transport różnego rodzaju sprzętu. Również pomimo ogólnego przekonania o braku możliwości poruszania się tego typu pojazdami w trudnym terenie, należy pamiętać, że samochody dostawcze są produkowane także w wersjach uterenowionych.

Bryłę tego typu pojazdów możemy do celów strażackich podzielić na trzy części:

• przestrzeń pasażerska,
• przestrzeń pasażersko-użytkowa,
• przestrzeń transportowa.

Taki podział przestrzeni powoduje, że do celów operacyjnych dostajemy o wiele więcej możliwości wykorzystania tego typu pojazdu niż w przypadku pojazdów Pickup. Z tego też względu, są one w zachodnioeuropejskich jednostkach straży pożarnej wykorzystywane jako podstawowe pojazdy operacyjne do celów działań ratowniczo-gaśniczych.

Najważniejszym atutem tego typu pojazdu jest przestrzeń pasażersko-użytkowa, która daje szerokie spektrum wykorzystania jej na miejscu zdarzenia o różnym charakterze (poszukiwawczo-ratowniczym, pożarowym, chemicznym, ratowniczym). Przestrzeń ta, zabudowana na etapie karosacji pojazdu, daje możliwość ergonomicznej pracy z dokumentacją na miejscu działań pod zadaszeniem, gdzie nie jest ona wystawiona na warunki atmosferyczne. Należy pamiętać, że dokumentacja taka jest dokumentem prawnym, wykorzystywanym w ewentualnym postępowaniu administracyjnym, sądowym lub dochodzeniowym, dlatego możliwość sporządzenia jej w czystych warunkach i w sposób czytelny ma duże znaczenie. Również dzięki tej przestrzeni możliwy jest montaż i ergonomiczne wykorzystanie sprzętu elektronicznego (laptopy, drukarki) oraz udzielanie pomocy medycznej poza okiem osób postronnych i poza niekorzystnymi warunkami pogodowymi. Natomiast przestrzeń ładunkowa może być odpowiednio przygotowana pod konkretne potrzeby jednostki.

Samochód Specjalny a Uprzywilejowany - Różnice Prawne

Jak informuje „Dziennik Gazeta Prawna”, zwykły obywatel może zarejestrować wóz strażacki, który jest pojazdem specjalnym, a urzędnik nie ma prawa odmówić takiej rejestracji, twierdząc, że jest to pojazd uprzywilejowany. W jednym ze starostw powiatowych urzędniczka odmówiła rejestracji pojazdu, który kolekcjoner samochodów zakupił od straży pożarnej, uzasadniając, że zwykli obywatele nie mogą posiadać pojazdów uprzywilejowanych. Dziennik, komentując zaistniałą sytuację, wskazuje na konieczną procedurę i definicje:

• Pojazd specjalny: pojazd samochodowy lub przyczepa przeznaczone do wykonywania specjalnej funkcji, która powoduje konieczność dostosowania nadwozia lub posiadania specjalnego wyposażenia; w pojeździe tym mogą być przewożone osoby i rzeczy związane z wykonywaniem tej funkcji (art. 2 pkt 36 ustawy Prawo o ruchu drogowym).
• Pojazd używany do celów specjalnych: pojazd samochodowy przystosowany w sposób szczególny do przewozu osób lub ładunków, używany przez Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej, Policję, Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencję Wywiadu, Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Służbę Wywiadu Wojskowego, Centralne Biuro Antykorupcyjne, Straż Graniczną, kontrolę skarbową, Służbę Celną, jednostki ochrony przeciwpożarowej, Inspekcję Transportu Drogowego i Służbę Więzienną (art. 2 pkt 36a ustawy Prawo o ruchu drogowym).
• Pojazd uprzywilejowany: pojazd wysyłający sygnały świetlne w postaci niebieskich świateł błyskowych i jednocześnie sygnały dźwiękowe o zmiennym tonie, jadący z włączonymi światłami mijania lub drogowymi; określenie to obejmuje również pojazdy jadące w kolumnie, na której początku i na końcu znajdują się pojazdy uprzywilejowane wysyłające dodatkowo sygnały świetlne w postaci czerwonego światła błyskowego (art. 2 pkt 37 ustawy Prawo o ruchu drogowym).

Pojazd uprzywilejowany niekoniecznie musi być specjalnym. W sytuacji, gdy pojazd specjalny zmieni właściciela na osobę fizyczną, to nie jest już pojazdem uprzywilejowanym, ale pozostaje pojazdem specjalnym, zgodnie ze wskazaniami z dowodu rejestracyjnego i jego konstrukcją, np. pojazdy pomocy drogowej, koparki, pojazdy pogrzebowe.

tags: #operacyjny #woz #strazacki #przeznaczenie