Wprowadzenie do Zmian Prawnych
Ostatnie miesiące przyniosły szereg istotnych zmian w polskim prawie, mających na celu wzmocnienie bezpieczeństwa obywateli i dostosowanie przepisów do współczesnych wyzwań. Dotyczą one zarówno szczegółowych regulacji z zakresu ochrony przeciwpożarowej, jak i kompleksowych ram ochrony ludności oraz obrony cywilnej. W centrum tych działań legislacyjnych znalazł się Senat, który aktywnie uczestniczył w procesie tworzenia i modyfikowania kluczowych ustaw i rozporządzeń.
Nowelizacja Rozporządzenia w Sprawie Ochrony Przeciwpożarowej Budynków (2024)
Kluczowe Zmiany i Cele
Dnia 22 listopada 2024 roku w Dzienniku Ustaw ogłoszono Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 listopada 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. z 2024 r. poz. 1716; dalej: ZmOchrPożR24). Celem wprowadzonych zmian jest przede wszystkim poprawa bezpieczeństwa pożarowego, ograniczenie liczby ofiar śmiertelnych i rannych, a także dostosowanie polskich przepisów do obowiązujących standardów europejskich.
Nowelizacja skupia się na dwóch głównych obszarach:
- Określeniu obowiązku stosowania odpowiednich urządzeń wykrywających zagrożenia związane z pożarem lub uwolnieniem tlenku węgla.
- Wprowadzeniu obowiązku odpowiedniego oznaczenia miejsc połączenia ściany oddzielenia przeciwpożarowego ze ścianą zewnętrzną oraz dachem w wielkopowierzchniowych budynkach handlowych, produkcyjnych oraz magazynowych.
Obowiązek Oznakowania Ścian Oddzielenia Przeciwpożarowego
Zmiana Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych rozszerza zakres oznakowania obiektów o oznakowanie ścian oddzielenia przeciwpożarowego. Obowiązek ten spoczywać będzie na właścicielach, zarządcach lub użytkownikach budynków handlowych, produkcyjnych oraz magazynowych.
Oznakowanie ściany oddzielenia przeciwpożarowego jest konieczne w budynkach handlowych, produkcyjnych oraz magazynowych, w których ściana oddzielenia przeciwpożarowego oddziela strefy pożarowe o powierzchni co najmniej 2000 m2 każda i zachodzi co najmniej jeden z następujących warunków:
- ściany zewnętrzne lub dach co najmniej jednej strefy pożarowej nie są wykonane z materiałów niepalnych, lub
- w co najmniej jednej strefie pożarowej gęstość obciążenia ogniowego przekracza 1000 MJ/m2.
Oznaczenie dotyczy wyłącznie miejsca połączenia ściany oddzielenia przeciwpożarowego ze ścianą zewnętrzną oraz z dachem. Oznakowanie ściany należy wykonać zgodnie ze sposobem określonym w załączniku do rozporządzenia lub innym uzgodnionym z właściwym miejscowo komendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej, umożliwiającym jednoznaczną identyfikację tego miejsca z zewnątrz budynku. Jednym ze sposobów oznakowania ściany jest zastosowanie znaku „Ściana oddzielenia przeciwpożarowego” o wymiarach co najmniej 200×200 mm. Znaki mogą być mocowane do ścian lub dachów bezpośrednio lub za pomocą trwałych elementów mocujących, takich jak uchwyty lub słupki.
Oznakowanie na elewacji w miejscu połączenia ściany oddzielenia przeciwpożarowego ze ścianą zewnętrzną należy usytuować w osi ściany na wysokości 2,5 m od poziomu terenu przy tej ścianie. Oznakowanie na poziomie dachu należy usytuować maksymalnie 0,5 m od granicy dachu, a kolejne znaki w odległości maksimum 5 m od siebie. Jeżeli ściana oddzielenia przeciwpożarowego nie przebiega w pionie od poziomu terenu do dachu, przedstawiający przebieg tego połączenia należy uwzględnić w części graficznej instrukcji bezpieczeństwa pożarowego.
Urządzenia Wykrywające Zagrożenia w Obiektach Mieszkalnych
W rozdziale 6 OchrPożR dodano § 28a, którego celem jest zapewnienie właściwych warunków bezpieczeństwa w budynkach, w których ludzie mieszkają i przebywają w porze nocnej. Przepis ten wprowadza obowiązek stosowania odpowiednich urządzeń wykrywających zagrożenia związane z pożarem lub uwolnieniem tlenku węgla w pomieszczeniach mieszkalnych lub jednostkach mieszkalnych.
Ewolucja Wymogów Dotyczących Operatu Przeciwpożarowego
Definicja i Podstawa Prawna
W zakresie bezpieczeństwa pożarowego niezwykle istotnym dokumentem jest operat przeciwpożarowy. Obowiązek jego opracowania wynika z Ustawy o odpadach z dnia 14 grudnia 2012 r. (Dz. U. 2018 r., poz. 992, 1000, 1479, 1544, 1564, 1592). Zgodnie z literą prawa, operat przeciwpożarowy to dokument, który zawiera warunki ochrony przeciwpożarowej instalacji, obiektu, jego części lub innego miejsca magazynowania odpadów uzgodnione z właściwym miejscowo Komendantem Państwowej Straży Pożarnej.
Operat przeciwpożarowy to opinia techniczna, sporządzana przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych lub inżyniera pożarnictwa, której celem jest ocena zgodności planowanego przedsięwzięcia z przepisami ochrony przeciwpożarowej.
Nowelizacja Ustawy o Odpadach (2018/2019) a Operaty Ppoż.
W ostatnich latach na terenie kraju miały miejsce liczne pożary odpadów. W celu zmniejszenia ryzyka pożarów składowisk oraz walki z szarą strefą, rozpoczęto prace legislacyjne nad nowelizacją Ustawy o odpadach, która została ogłoszona 20 lipca 2018 r.
Od początku nowelizacja spotykała się ze sceptycznym nastawieniem przedstawicieli branży odpadowej. Pojawiały się opinie, że proponowane zmiany nie pomogą w osiągnięciu zamierzonych celów, a jedynie uniemożliwią kontynuowanie działalności mniejszym przedsiębiorcom ze względu na konieczność poniesienia dodatkowych kosztów. Ustawa zmieniła między innymi sposób uzyskania pozwoleń zintegrowanych, zezwoleń na zbieranie lub przetwarzanie odpadów oraz pozwolenia na wytwarzanie odpadów. Przepisy mówiły między innymi o konieczności złożenia wniosku o nowe zezwolenie na zbieranie bądź przetwarzanie odpadów wraz z operatem przeciwpożarowym.
Początkowo ustawodawca nie przewidział jednak luki prawnej - przepis upoważniający do wydania rozporządzenia, które określi szczegółowo, co ma zawierać operat przeciwpożarowy i jakie wymagania w zakresie ochrony przeciwpożarowej mają spełnić obiekty budowlane, instalacje czy inne miejsca magazynowania odpadów, miał wejść w życie dopiero 22 sierpnia 2019 r. To oznaczało, że na sporządzenie operatu przeciwpożarowego firmy miały zaledwie dwa tygodnie. Na szczęście, 19 lipca 2019 roku, uchwalając Ustawę o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, przedłużono ten czas o ponad pół roku.
Jest to o tyle istotne, że zawartość operatu będzie miała wpływ na wydanie zezwolenia, które będzie poprzedzone kontrolą obiektu przez komendanta Straży Pożarnej w zakresie zgodności z warunkami ochrony przeciwpożarowej ujętej w tym operacie. Zatem poza przedłożeniem odpowiedniego operatu wraz z resztą dokumentacji, firmy musiały na nowo zorganizować pracę, uwzględniając zmienione zasady wprowadzone nowelizacją ustawy.
Kto Może Opracować Operat?
Przepisy jednoznacznie precyzują kryteria, informujące o tym, kto posiada uprawnienia do opracowania operatu przeciwpożarowego. Operat może zostać opracowany przez inżyniera pożarnictwa lub uprawnionego rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, o którym mowa w rozdziale 2a Ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Rzeczoznawca ten musi posiadać odpowiednie kwalifikacje nadane przez Komendanta Głównego PSP.
Jeśli planowana jest działalność związana z wytwarzaniem, zbieraniem lub przetwarzaniem odpadów, przygotowanie kompletnej dokumentacji, w tym operatu przeciwpożarowego, jest obowiązkowe.
Dalsze Korekty i Nowe Warunki
Ustawa z 19 lipca 2019 roku wprowadziła szereg nowych zmian, z których wiele było odpowiedzią na wcześniejsze zarzuty branży i specjalistów do nowelizacji Ustawy o odpadach. Jedna z nich dotyczy również operatów przeciwpożarowych - nowa ustawa wprowadziła niewyczerpujący wykaz odpadów niepalnych, wraz z procedurą przyznania takiego charakteru innym odpadom. Wprowadzono także nowy warunek łącznej wysokości 150 tys. zł dla sankcji skutkujących wydaniem decyzji odmownej, podczas gdy wcześniej zależała ona od ilości nałożonych kar, a nie od ich wysokości. Ponadto Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach wprowadziła szereg innych zmian.
Działalność Legislacyjna Senatu
Uchwalenie Ustawy o Ochronie Ludności i Obronie Cywilnej
W czwartek, 21 listopada 2024 roku, Senat uchwalił ustawę o ochronie ludności i obronie cywilnej. Jest to kompleksowe rozwiązanie, które stanowi odpowiedź na społeczne zapotrzebowanie na bezpieczne i odporne środowisko cywilne w kontekście zagrożeń militarnych i pozamilitarnych. Ustawa koncentruje się na bezpieczeństwie obywateli i, jak podkreślono, nie wpływa na swobody obywatelskie.
Obszar ochrony ludności i obrony cywilnej wymagał kompleksowej regulacji, adekwatnej do zmieniającej się rzeczywistości oraz pojawiających się nowych zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych. Najważniejszym elementem ustawy jest rozpisanie zadań, które należy zrealizować w ramach kluczowych obszarów, tworzących komfort bezpieczeństwa dla mieszkańców naszego kraju. Podsekretarz stanu w MSWiA Wiesław Leśniakiewicz podczas obrad połączonych komisji senackich 19 listopada br. zaznaczył, że musimy mieć dwa ważne filary budowania naszego bezpieczeństwa: militarny, oparty na siłach zbrojnych, oraz filar cywilny.
Ustawa nie ma charakteru operacyjnego, bowiem charakter operacyjny został opisany w innych ustawach, takich jak ustawa o zarządzaniu kryzysowym, ustawa o stanie wojennym czy ustawa o stanie klęski żywiołowej. Szef MSWiA apelował, żeby nie przeciągać prac nad tym projektem i wyłączyć go z bieżącej polityki, zaznaczając, że ochrona ludności nie ma barwy politycznej.
Opracowana w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji ustawa tworzy kompleksowy system ochrony ludności i obrony cywilnej w naszym kraju. Przygotowane przepisy powstały we współpracy organów administracji rządowej, środowisk samorządowych oraz akademickich. Konstrukcja systemu ochrony ludności została oparta na już istniejących strukturach, co jest również przygotowaniem organów administracji publicznej do realizacji przewidzianych zadań. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji będzie odpowiedzialny za koordynację funkcjonowania systemu ochrony ludności na poziomie centralnym. W momencie wprowadzenia stanu wojennego i w czasie wojny ochrona ludności staje się obroną cywilną.
Poprawki Senatu do Ustawy o Zarządzaniu Danymi
Podczas ostatniego posiedzenia Senat zajął się również projektem ustawy wdrażającym do polskiego porządku prawnego zapisy unijnego Aktu o zarządzaniu danymi. Ustawa, która przeszła przez rząd i Sejm, jest efektem ponadpółtorarocznych prac i wprowadza m.in. możliwość ponownego wykorzystania informacji chronionych (m.in. handlowych, statystycznych czy własności intelektualnej), znajdujących się w dyspozycji podmiotów publicznych. W tym celu przepisy zakładają utworzenie punktu informacyjnego, do którego będzie można się zwracać w sprawie uzyskania dostępu do danych. Kluczowe w tym wszystkim ma być UODO.
Na etapie prac w Senacie, wprowadzono poprawki postulowane przez PiS i Konfederację. Opozycja wskazywała na usunięcie zapisów odwołujących się do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, mianowicie art. 37, w którym stwierdzono, że „przepisów art. 189d-189f ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego nie stosuje się”. Argumentem było stanowisko Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców, który wskazywał, że unijne rozporządzenie DGA nie wymaga wyłączenia wspomnianych przepisów, a więc jest to wyłącznie inicjatywa ustawodawcy.
Wiceminister cyfryzacji Michał Gramatyka stwierdził wówczas, że strona rządowa nie miałaby problemu z usunięciem z projektu ustawy art. 37, lecz nie w całości. Zaproponował zatem kompromis polegający na usunięciu odwołań do art. 189e i f KPA, przy jednoczesnym zachowaniu odniesienia do art. 189d. Jak wyjaśnił, zapis odnoszący się do art. 189d powinien zostać, ponieważ porusza te same kwestie co unijne rozporządzenie (art. 34) i z perspektywy UODO, wypełniającego obowiązki wskazane w ustawie, jest to ważne: funkcjonowałby w ramach jednego systemu prawnego, a nie dwóch (polskiego i unijnego). Ostatecznie Izba Wyższa przyjęła uchwałę wykreślającą z projektu ustawy art. 37 i art. 38.
tags: #operat #przeciwpozarowy #zmiany #w #senacie