Historia Orkiestry Dętej Ochotniczej Straży Pożarnej w Iwanowicach to opowieść o ponad stuletniej pasji do muzyki, zaangażowaniu lokalnej społeczności i dwukrotnej reaktywacji po burzliwych okresach dziejowych. Orkiestra jest nieodłącznym elementem życia kulturalnego Iwanowic i okolic, kultywującym tradycje muzyczne i stale podnoszącym poziom swoich występów. Jej działalność, wspierana przez pokolenia miłośników muzyki, stanowi ważny wkład w rozwój kultury Gminy Szczytniki.
Jeden z ostatnich jubileuszy Orkiestry Dętej OSP Iwanowice rozpoczął się barwnym, gwiaździstym przemarszem orkiestr dętych ulicami Iwanowic. W widowiskowym pochodzie udział wzięły orkiestry z Brzezin, Czajkowa i Sławna wraz z grupami mażoretek. W części oficjalnej nie zabrakło wspomnień z historii orkiestry, prezentacji multimedialnej oraz uhonorowania zasłużonych muzyków. Na scenie pojawili się także uczniowie miejscowej szkoły z piosenką „Orkiestry dęte”, a po nich zaprezentowały się zaproszone orkiestry. Każdy koncert miał nieco inny charakter - od energetycznych występów z udziałem mażoretek po bardziej klasyczne aranżacje. Finałem wieczoru był występ jubilatki - Orkiestry Dętej OSP Iwanowice - z programem przygotowanym wspólnie z mażoretkami „Aries” i „Iskierki”. Nie zabrakło także podziękowań dla osób i instytucji wspierających działalność orkiestry.
Historia i Początki Działalności
Lata Zaborów i Powstanie (1900-1914)
Historia orkiestry dętej OSP Iwanowice rozpoczyna się, gdy Iwanowice należały do Królestwa Polskiego pod zaborem rosyjskim. W roku 1900 Iwanowickie Towarzystwo Ogniowe utworzyło Orkiestrę Dętą. Instrumenty zostały zakupione ze środków mieszkańców Iwanowic. Pierwszy występ orkiestry miał miejsce w 1902 roku na uroczystościach kościelnych, dyrygował wtedy Iwan Dworzak. Najstarsze zdjęcie orkiestry pochodzi z 1904 roku i przedstawia 10-osobową orkiestrę umundurowaną według przepisów w granatowe spodnie, białą bluzę przepasaną skórzanym pasem, a na głowie rogatywkę. Po Iwanie Dworzaku dyrygentem został Adam Kucharski.
Okres Wojen Światowych i Reaktywacja (1914-1945)
I wojna światowa zatrzymała ruch artystyczny polskiej wsi zgodnie ze starożytnym powiedzeniem „gdy grzmią działa - milkną muzy”. Orkiestra Iwanowicka również, jak wiele orkiestr w Polsce, przerwała swoją działalność. Po wojnie zorganizowała się na nowo i nabrała świetności. Do istotnych występów tuż po wojnie należał występ na zawodach drużyn strażackich Okręgu Kaliskiego oraz udział w pieszej pielgrzymce parafii Iwanowice na Jasną Górę. W 1930 roku nowym dyrygentem orkiestry został Józef Sośnicki. W okresie międzywojennym orkiestra przeżywała swój rozkwit: zakupiono instrumenty, wyszkolono nowych członków, a szkolenia kończyły się egzaminem. Występ, który znacząco wpisał się w historię orkiestry, miał miejsce w 1938 roku, tuż po poświęceniu pomnika ojca Augustyna Kordeckiego znajdującego się w Szczytnikach. Orkiestra przywitała na błoniach Iwanowic najwyższych dostojników kościelnych z prymasem Hlondem na czele oraz przedstawicieli władz państwowych z premierem Sławojem. Ruch orkiestrowy znów zamilkł w okresie okupacji, ale już wiosną 1945 roku, jeszcze gdy w Europie trwała wojna, straż i orkiestra w Iwanowicach wznowiła swoją działalność i już na zakończenie Oktawy Bożego Ciała uczestniczyła w uroczystej procesji.
Rozkwit, Podział i Schyłek (1945-1980s)
Po wojnie nastąpił kolejny rozkwit orkiestry. Orkiestra werbowała tylko członków, którzy mieli ukończone 18 lat, a każdy muzyk musiał podpisać zobowiązanie, że będzie dbał o instrument, a jeśli zrezygnuje z nauki, musi pokryć „dubeltowo koszty nauki”. W 1958 roku, po śmierci Józefa Sośnickiego, dyrygentem zostaje Antoni Kucharski. W latach 60. orkiestrą dyrygował już ówczesny organista Marian Zieliński. W tym czasie proboszcz parafii Iwanowice, ks. Piotr Sokołowski, zakupił nowe instrumenty i zobowiązał organistę do utworzenia parafialnej orkiestry dętej. W konsekwencji w latach 60. i 70. w Iwanowicach Kaliskich działały dwie orkiestry - strażacka i parafialna - choć grali w nich ci sami ludzie. Niestety, przełom lat 70. i 80. to schyłek orkiestry.
Reaktywacja i Nowy Rozdział (Od 1990)
Inicjatywa i Pierwsze Kroki (1990-1998)
Od 1990 roku prężnie działający zarząd OSP Iwanowice kilkakrotnie podejmował próby odtworzenia orkiestry. Przełom nastąpił w 1997 roku podczas obchodów 100-lecia OSP Iwanowice, na które przybyła orkiestra dęta OSP Kamień. W głównej mierze do reaktywowania orkiestry przyczynił się pan Benedykt Owczarek, który na walnym zebraniu OSP Iwanowice w styczniu 1998 roku został pełnomocnikiem do spraw reaktywowania orkiestry w randze członka zarządu. Wielkim ojcem chrzestnym orkiestry można nazwać świętej pamięci Krzysztofa Majasa, wieloletniego opiekuna orkiestry. Dzięki przychylności i pomocy Urzędu Gminy Szczytniki udało się wyremontować instrumenty i pozyskać pieniądze na działalność orkiestry oraz zatrudnić kapelmistrza - Pawła Janiaka. Urząd Gminy w Szczytnikach z panem Wójtem na czele do dnia dzisiejszego zatrudnia dyrygenta i w głównej mierze finansuje orkiestrę, przyczyniając się do jej rozwoju i świetności. W marcu 1998 roku rozpoczęto nabór muzyków i pierwsze próby. Pierwszy występ reaktywowanej orkiestry odbył się w Boże Ciało 1998 roku. Trzon ówczesnej orkiestry stanowiło sześciu druhów, którzy grali już w poprzednich orkiestrach, oraz 20 nowo wyszkolonych muzyków.
Rozwój i Integracja (1999-2007)
W lutym 1999 roku zastępcą powołanego do służby wojskowej kapelmistrza Pawła Janiaka został mieszkaniec Iwanowic Jerzy Płóciennik. Pracy było coraz więcej, trzeba było urozmaicić i dopracować repertuar, wyszkolić nowych chętnych, a zarząd nie próżnował, czyniąc starania, by o Iwanowicach i orkiestrze było głośno. Latem 1999 roku zorganizowano Pierwsze Biesiadne Spotkanie Orkiestr Dętych, na które przybyła orkiestra z Brzezin oraz z Iwanowic Krakowskich. Był to początek współpracy z sąsiedzką orkiestrą z Brzezin. Impreza tak przypadła do gustu władzom powiatowym z ówczesnym starostą panem Leszkiem Aleksandrzakiem na czele, że 6 lipca 2000 roku zorganizowano pierwszy Powiatowy Przegląd Orkiestr Dętych Ochotniczych Straży Pożarnych, którego Iwanowice były pierwszym gospodarzem i organizatorem. Od 2000 roku orkiestra rozpoczęła uczestnictwo w Przeglądach Orkiestr Południowej Wielkopolski. W 2002 roku, 5 maja, podczas uroczystości 100-lecia, orkiestra została odznaczona Złotą Honorową Odznaką III stopnia Związku Chórów i Orkiestr Dętych. Dnia 3 czerwca 2007 roku odbyła się podwójna uroczystość: jubileusz 110-lecia OSP i 105-lecia orkiestry.
Nowy Kapelmistrz i Międzynarodowe Występy (2007-2015)
W 2007 roku nastąpiła zmiana dyrygenta. Jerzego Płóciennika zastąpił mgr Marek Kubera - absolwent Akademii Muzycznej, waltornista Filharmonii Kaliskiej. Niezmiernie cennym dorobkiem dyrygentury pana Jerzego były własnoręcznie napisane aranże dla orkiestry, m.in. „Most na Rzece Kwai”, „Portowe światła”, „Hiszpańskie Oczy”. Nowy dyrygent pociągnął za sobą napływ nowych członków, zwłaszcza dzieci i młodzieży. W szybkim tempie wzbogacono repertuar, znacząco wzrosła liczba występów, zwłaszcza na terenie Kalisza. Od 2008 roku Orkiestra Dęta OSP Iwanowice, na zaproszenie Sławieńskiego Domu Kultury, corocznie w maju bierze udział w Festiwalu Orkiestr Dętych w Sławnie w województwie zachodniopomorskim. Festiwal jest okazją do zorganizowania 4-dniowych warsztatów muzyczno-tanecznych nad morzem. Orkiestra występuje wówczas również w okolicznych miejscowościach, jak Darłowo i Ustka. Podczas festiwalu jest okazja do spotkań z orkiestrami z różnych regionów Polski, a o główną nagrodę rywalizują w Show Paradzie zespoły mażoretek działające przy orkiestrach. W latach 2009-2013 orkiestra przygotowywała układy taneczne na Show Paradę, dzięki czemu zyskała miano tańczącej orkiestry. Jeden z historycznych występów orkiestry odbył się w lutym 2013 roku w Sali Gobelinowej w Gołuchowie na spotkaniu strażaków z południowej Wielkopolski z Jego Ekscelencją biskupem Edwardem Janiakiem. Organizatorem spotkania był Wiceprezes Zarządu Oddziału Wojewódzkiego ZOSP RP Województwa Wielkopolskiego im. gen. Stanisława Taczaka druh Krzysztof Grabowski. Orkiestra OSP Iwanowice była pierwszą orkiestrą dętą, która zagrała w reprezentacyjnej Sali Gobelinowej zamku w Gołuchowie. Rok 2015 to rok jubileuszu 115-lecia istnienia orkiestry, obchody przypadły na dzień 21 czerwca, a dzięki przychylności księdza kanonika Pawła Jabłońskiego ich oficjalna część odbyła się w parafialnym kościele.
W zielonym gaju, gaiku | Reprezentacyjna Orkiestra Tempo Iwanowice | Międzynarodowy Dzień Kobiet
Wsparcie, Infrastruktura i Umundurowanie
Ponad 20 lat tak szybkiego rozwoju orkiestry wiąże się ze ścisłą współpracą z lokalnymi instytucjami. Orkiestra ceni sobie dobrą współpracę z parafią, szkołą, Urzędem Gminy oraz ze Starostwem Powiatowym, a także z innymi orkiestrami. W historii orkiestry nie wspomina się o formalnym zarządzie orkiestry; po reaktywacji orkiestry podejmowano próby jego uformowania, jednak orkiestra na tyle ściśle działała zawsze z OSP Iwanowice, że to pod zarządem tej jednostki tak naprawdę funkcjonowała.
Od 2011 roku umundurowanie stanowi ciemnoniebieski mundur ze złotymi dodatkami. Zmiana umundurowania nastąpiła dzięki środkom pozyskanym z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Wielkopolskiego w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Kolejnym wielkim krokiem w rozwoju orkiestry był zakup nowych instrumentów w ramach realizacji projektu „Kultywowanie miejscowych tradycji muzycznych poprzez zakup instrumentów dla orkiestry dętej w Iwanowicach”. Do powstania projektu przyczynili się członkowie orkiestry: Andrzej Grabowski, Anna i Bogumił Tylscy oraz prezes OSP Jerzy Majas. Projekt został zrealizowany przez OSP w Iwanowicach w ramach Lokalnej Strategii Rozwoju Stowarzyszenia „Długosz Królewski”, współfinansowany ze środków Unii Europejskiej. Łączna kwota projektu to 20 000 tys. zł, z czego 80% to dopłata z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Dzięki staraniom pana Krzysztofa Grabowskiego projekt zakończył się sukcesem. W roku 2015, tuż po uroczystości 115-lecia, członkowie orkiestry przystąpili do realizacji projektu remontu pomieszczenia, w którym odbywają się próby, w ramach V edycji programu „Pięknieje Wielkopolska Wieś” prowadzonego przez Urząd Marszałkowski w Poznaniu. Wspólnie z Gminą Szczytniki zrealizowano projekt „Zagospodarowanie przestrzeni publicznej w Świetlicy Wiejskiej w Iwanowicach - rewitalizacja miejsca spotkań i prób Orkiestry OSP Iwanowice”. Członkowie orkiestry przepracowali setki godzin na czele z prezesem Pawłem Grabowskim, dzięki czemu zyskali piękne i praktyczne pomieszczenie, które zachęca do prób i nauki.
Tradycje i Życie Orkiestry
Ponad dwudziestoletni, szybki rozwój orkiestry niesie za sobą sporo tradycji i zwyczajów. Między muzykami zrodziły się głębokie więzi. W orkiestrze grają rodzice z dziećmi, małżeństwa, a pasją zarażają się kolejne pokolenia. Wieloletnim członkiem, który szczególnie związał się z orkiestrą, czasami zastępuje dyrygenta, jest praktycznie na każdej próbie i każdym występie oraz skrupulatnie prowadzi listę obecności, jest Jan Cichy, mieszkaniec Stawu i członek tamtejszej orkiestry.
Do licznych tradycji zalicza się spotkania opłatkowe po pasterce oraz gromadzenie się o godzinie 21:00 pod pomnikiem świętego Jana Pawła II przy parafialnym kościele w rocznicę wyboru Karola Wojtyły na Ojca Świętego oraz w rocznicę śmierci świętego Jana Pawła II, aby zagrać utwór „Barka”. Wiele uroczystości parafialnych, szkolnych i gminnych nie może obejść się bez uczestnictwa orkiestry. Ponadto orkiestra uczestniczy w licznych przeglądach i festiwalach, a także od stycznia 2002 roku, na zaproszenie pana Roberta Lisa, uczestniczy w Rocznicach Pomordowania Mieszkańców Marchwacza.
Mażoretki „Aries” i „Iskierki”
Od 2001 roku przy orkiestrze rozpoczęła swoją działalność grupa mażoretek, prowadzona do 2010 roku przez Monikę Błaszczak. W roku 2012 mgr Katarzyna Kubera założyła grupę taneczną pod nazwą „Iskierki”. Od września 2019 roku, po rezygnacji Katarzyny Kubery z funkcji prowadzenia zespołu, nowym choreografem mażoretek zostaje Arleta Piotrowska. Obecnie zespół liczy ponad 30 dziewcząt, podzielonych na dwie grupy wiekowe.
Podsumowanie Działalności
Orkiestra Dęta OSP Iwanowice jest muzyczną wizytówką Gminy Szczytniki, od pokoleń zrzeszającą w swoich szeregach miłośników gry na instrumentach nie tylko z Iwanowic, ale i okolicznych miejscowości. Orkiestra kultywuje tradycje muzyczne, systematycznie podnosi poziom gry i wprowadza nowy repertuar. Przy orkiestrze prowadzona jest nauka gry na instrumentach, z której corocznie korzysta grono nowych adeptów muzyki, głównie młodzieży. Nawyk grania w orkiestrze pozostaje na całe życie. Dzięki orkiestrze dzieci oraz młodzież mają również możliwości rozwijać umiejętności taneczne.
Orkiestra Dęta OSP Iwanowice powstała w 1900 roku i liczyła wówczas 10 muzyków. Pierwszym kapelmistrzem był Iwan Dworzak. Dwukrotnie reaktywowana: po wojnie w 1945 roku oraz wiosną w 1998 roku. W 1998 roku z inicjatywy orkiestry w Iwanowicach zorganizowano po raz pierwszy Powiatowy Przegląd Orkiestr Dętych OSP. Aktualny skład zespołu to 40 muzyków i 12 dziewcząt grupy tanecznej. Obecny kapelmistrz Jerzy Płóciennik jest ósmym kapelmistrzem w ponad 100-letniej historii orkiestry. W 2002 roku zespół odznaczony został Złotą Odznaką Honorową III stopnia Polskiego Związku Chórów i Orkiestr. Z sukcesem uczestniczy w regionalnych i wojewódzkich prezentacjach orkiestr.