Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) od ponad stu lat stanowi jeden z fundamentów bezpieczeństwa i tożsamości społecznej w Polsce. Ruch strażacki, który zrodził się w trudnych czasach zaborów, aktywnie walczył o zachowanie polskości i odzyskanie niepodległości, a następnie odegrał kluczową rolę w budowaniu i ochronie odrodzonej Ojczyzny.
Rola Ochotniczych Straży Pożarnych w walce o niepodległość i rozwój lokalny
W XIX wieku pożary, szczególnie w osadach z zabudową strzechową, były częstym i niszczycielskim zjawiskiem. Przykładowo, w 1815 roku wiele miejscowości dotykały katastrofalne pożogi. W odpowiedzi na te zagrożenia, a także w obliczu dominacji obcej ideologii, narodziła się idea powoływania ochotniczych straży pożarnych, które szybko stały się ośrodkami polskości i głębokiego poczucia tożsamości narodowej.
Struktury strażackie działające pod zaborami były często traktowane przez władze carskie jako wrogie, jednak ich działalność na rzecz ratowania życia i mienia zyskała uznanie społeczne. Przykłady lokalnych inicjatyw ilustrują ten fenomen:
OSP w Sompolnie: Od walki z ogniem do działań wojennych
W 1897 roku proboszcz sompoleńskiej parafii, ksiądz Bludziński, rozpoczął starania o powołanie straży pożarnej. Mimo trudności, 26 września 1900 roku, dzięki zaangażowaniu lokalnej inteligencji, Ochotnicza Straż Pożarna w Sompolnie została powołana. Druhowie spod znaku św. Floriana szybko sprawdzili się w niesieniu pomocy ofiarom ognia. Ponadto, w okresie wojen jednostka ta aktywnie włączyła się w działania wojenne, wykorzystując doświadczenia zdobyte w organizacji. W 1922 roku w Sompolnie powstała strażacka orkiestra dęta, która stanowiła ważny element życia kulturalnego parafii i rozwijała się pod kierownictwem Janusza Śniegowskiego w latach 60. Członkowie społeczności ufundowali sztandar swoim druhom, a podczas ostatniej wojny wielu z nich, w tym Kaszewski, poległo, służąc Ojczyźnie.
Jubileusz 100-lecia Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP
Centralne obchody 100-lecia utworzenia Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP, pod hasłem „W JEDNOŚCI SIŁA”, odbyły się w sobotę 4 września 2021 roku. Wydarzenia te upamiętniły I Ogólnopaństwowy Zjazd Straży Pożarnych RP, który miał miejsce w Warszawie w dniach 8-9 września 1921 roku. To właśnie wtedy związki strażackie, które przez lata działały pod zaborami i walczyły o zachowanie polskości, zjednoczyły się, tworząc jednolitą strażacką organizację.
Uroczystości rozpoczęła o godzinie 11:00 msza święta w intencji strażaków w Archikatedrze Warszawskiej, której przewodniczył biskup pomocniczy archidiecezji warszawskiej, ksiądz biskup Michał Janocha, wraz z kapelanami straży pożarnej. Oprawę muzyczną podczas nabożeństwa zapewniły Orkiestra OSP Suchowola z województwa podlaskiego oraz Kameralny Chór Mieszany CANTUS z Połczyna Zdroju z województwa zachodniopomorskiego.
Punktualnie o godzinie 12:30 na Placu Zamkowym rozpoczął się uroczysty apel, będący hołdem dla pokoleń strażaków, którzy służyli ludziom i Ojczyźnie, często poświęcając zdrowie i życie. Uczestników uroczystości wprowadził na Plac druh Tadeusz Wróblewski. Przemówienia okolicznościowe wygłosili między innymi Prezes Zarządu Głównego ZOSP RP Waldemar Pawlak i Komendant Główny PSP nadbrygadier. Członkowie Komisji Kultury przygotowali pieśń „Płonie w nas strażacki zew”, którą wykonał Chór CANTUS. Ostatnim punktem obchodów były występy artystyczne strażackich orkiestr, a jako pierwsza zagrała Orkiestra Dęta OSP Nadarzyn z województwa mazowieckiego pod dyrekcją Mirosława Chilmanowicza.
Wsparcie państwowe i znaczenie OSP
Waldemar Pawlak, Przewodniczący ZOSP RP, podkreślał znaczenie Ochotniczych Straży Pożarnych w walce o niepodległość oraz ich rolę w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym (KSRG), który "łączy ochotników, samorządowców i Państwową Straż Pożarną". Zaznaczył również znaczenie wspólnoty i jedności w codziennym działaniu razem z Państwową Strażą Pożarną. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Joachim Brudziński mówił o znaczeniu Ochotniczych Straży Pożarnych w społeczeństwie, podkreślając, że "pot, krew, praca, zmęczenie, poświęcenie" ochotników ma taką samą wartość jak funkcjonariuszy PSP. Zwrócił także uwagę na program modernizacji służb mundurowych, którego beneficjentem jest OSP, wskazując, że w 2018 roku do OSP z funduszy budżetowych trafiło ponad 137 milionów złotych. Dodatkowo, ministerstwo sprawiedliwości zamierzało przekazać 100 milionów złotych na zakup sprzętu dla OSP.
Warto wspomnieć o zmianach w sposobie finansowania Ochotniczych Straży Pożarnych, które nastąpiły w 2016 roku. Od tego czasu 10% sumy wpływów z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia od ognia firmy ubezpieczeniowe przekazują w całości do Komendy Głównej PSP. Komendant Główny PSP rozdziela otrzymaną kwotę, przekazując 50% tej sumy ochotniczym strażom pożarnym oraz 50% jednostkom PSP.
Pożar palet i makulatury w firmie z owocami.
OSP dzisiaj: Filar bezpieczeństwa i kultury
Związek OSP RP zrzesza obecnie około 700 tysięcy członków w ponad 16 tysiącach jednostek OSP, z czego ponad 4 300 działa w ramach Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. OSP to nie tylko budynki i sprzęt, ale przede wszystkim rzesza ludzi - 225 tysięcy strażaków ratowników zdolnych do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.
Strażacy ochotnicy nie tylko ratują życie i mienie ludzkie, ale również pielęgnują tradycje, rozwijają i chronią dziedzictwo kultury poprzez aktywność orkiestr dętych, zespołów artystycznych oraz działalność edukacyjną muzeów strażackich, izb pamięci OSP i liczne wydawnictwa. Ich cele obejmują:
- Prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom.
- Udział w akcjach ratowniczych prowadzonych w czasie pożarów, zagrożeń ekologicznych oraz innych klęsk i zdarzeń.
- Upowszechnianie kultury fizycznej i sportu.
- Prowadzenie działalności kulturalnej i oświatowej.
- Wspomaganie rozwoju społeczności lokalnych.
Strażactwo ochotnicze jest ponadczasowe i ponadnarodowe, służy zawsze jednej sprawie - ratowaniu życia i mienia, będąc poza wszelkimi podziałami.
Rozwój lokalnych jednostek OSP na przestrzeni wieku
Historia Ochotniczej Straży Pożarnej to również opowieść o dynamicznym rozwoju lokalnych jednostek, które adaptują się do zmieniających się potrzeb i zagrożeń.
OSP Brodnica Górna: Trzy pokolenia w służbie
Społeczność Brodnicy Górnej w sobotę 21 września świętowała jubileusz 100-lecia istnienia tamtejszej Ochotniczej Straży Pożarnej. Jednostka, założona w 1924 roku, jest jedną z najstarszych w gminie Kartuzy. Jej pierwsza strażnica mieściła się w budynku gospodarczym na posesji Władysława Krenczkowskiego, a na wyposażeniu znajdowały się wówczas wiadra, bosaki, drabina i trąbka do alarmowania. W 1931 roku, dzięki składkom mieszkańców, zakupiono konny wóz strażacki z motopompą ręczną.
We wrześniu 1939 roku działalność OSP została formalnie zawieszona, ale wznowiono ją zaraz po zakończeniu wojny. Wtedy też jednostka została wyposażona w poniemiecki samochód bojowy "Granit" i motopompę typu "Leopolia". Budowę remizy rozpoczęto w 1953 roku, a prace zakończono rok później. W 1957 roku OSP Brodnica Górna otrzymała drugi samochód, a strażnicę rozbudowano, dodając wieżę alarmową z elektryczną syreną. Z okazji jubileuszu 60-lecia w 1984 roku jednostka otrzymała pierwszy sztandar, ufundowany przez społeczność. Kolejny, nowy sztandar, wręczono podczas obchodów 80-lecia w 2004 roku, kiedy to również wmurowano kamień węgielny pod nową remizę, której otwarcie nastąpiło pięć lat później, 20 września 2009 roku.
Rozwój jednostki był podyktowany rosnącymi potrzebami. Powstanie amfiteatru na Złotej Górze oraz Centrum Sportów Wodnych i Promocji Regionu wymagało zapewnienia zabezpieczenia imprez wodnych, dlatego zarząd OSP Brodnica Górna skupił się na szkoleniu druhów w zakresie ratownictwa wodnego i lodowego, pozyskując dwie łodzie, sanie lodowe oraz sprzęt do kwalifikowanej pierwszej pomocy medycznej. Lokalizacja jednostki przy drodze wojewódzkiej o rosnącym natężeniu ruchu doprowadziła do zwiększenia liczby zdarzeń drogowych, co wymusiło rozwój ratownictwa drogowego i technicznego. Dzięki staraniom zarządu oraz wsparciu gminy Kartuzy i komend PSP, OSP Brodnica Górna w 2015 roku została włączona w struktury Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. W tym samym roku zabezpieczono środki na rozbudowę strażnicy o dodatkowy garaż, a jednostka pozyskała sprzęt do ratownictwa drogowego i technicznego marki LUKAS. Długo wyczekiwane marzenie o nowym samochodzie ziściło się w 2017 roku, kiedy to nowy samochód ratowniczo-gaśniczy z napędem 4x4 marki Volvo FL trafił do strażnicy, dodatkowo doposażony w belkę z najaśnicami, latarki LED i radiostacje nasobne.
Burmistrz Kartuz, Mieczysław Grzegorz Gołuński, podkreślił, że założyciele jednostki, którzy chcieli służyć innym i dbać o mieszkańców, byliby dumni z jej prężnego rozwoju. Zaznaczył również, że służbę kontynuuje już czwarte pokolenie w młodzieżowej drużynie pożarniczej, co jest gwarancją przyszłości. Z okazji jubileuszu ukazała się książka opisująca minione 100 lat życia brodnickiej jednostki, dokumentując jej bogatą historię.
OSP Krutynia: Kontynuacja stuletniej tradycji
Ochotnicy z Krutyni mają świadomość, że choć ich jednostka formalnie powstała w latach powojennych, łączą ich cele, zadania i etos dobrowolnej służby na rzecz drugiego człowieka ze strażą utworzoną w Krutyni sto lat temu. Jest to symboliczny początek, który odzwierciedla ciągłość ruchu strażackiego. W początkach jej istnienia do straży należało 15 ochotników, a ich wyposażenie było skromne - konny wóz bojowy i ręczna pompa wodna. Historia OSP w Krutyni, obchodzącej stulecie w latach 1921-2021, została szczegółowo opisana w książce „Z dziejów Krutyni 1500-2022”.
tags: #osp #100 #leciw #niepodleglosci