Działalność Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) to bez wątpienia piękna, ale też i wymagająca droga. Wiąże się ona z namacalną pomocą - ratowaniem ludzkiego życia i troską o bezpieczeństwo drugiego człowieka. Wymaga odwagi, ryzyka, zapału, siły, wytrwałości oraz znajomości procedur. Funkcjonowanie OSP, a także Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej (ZOSP RP), opiera się na solidnych podstawach prawnych.
Podstawy prawne funkcjonowania Ochotniczych Straży Pożarnych i Związku OSP RP
Ochotnicze straże pożarne oraz Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP funkcjonują jako stowarzyszenia na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity - Dz.U. nr 79 z 2001 r. poz. 855 z późniejszymi zmianami) oraz ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jedn. - Dz.U. nr 178 z 2009 r. poz. 1380 z późn. zm.). Dodatkowo, ich działalność regulują przepisy ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. nr 96 z 2003 r. poz. 873 i 874 z późn. zm.).
Zarówno OSP, jak i ZOSP RP są stowarzyszeniami zarejestrowanymi w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS). Stowarzyszenie uzyskuje osobowość prawną i może rozpocząć działalność z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego. Szczegółowe zadania i organizację Ochotniczej Straży Pożarnej oraz ich związku określa statut. Stowarzyszenie jest dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniem o celach niezarobkowych.
Struktura i organizacja Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP
Władze poszczególnych OSP zostały określone w ich statutach. Władzami OSP są: walne zebranie członków, zarząd i komisja rewizyjna. Walne zebranie członków jest najwyższą władzą OSP. Zarząd OSP jest jedną z władz OSP, wybierany przez walne zgromadzenie członków spośród członków walnego zgromadzenia w liczbie ustalonej przez statut. Zarząd wybiera ze swego grona prezesa, naczelnika, dwóch wiceprezesów, sekretarza i skarbnika, a także może wybrać gospodarza, kronikarza i zastępcę naczelnika straży. Naczelnik sprawuje funkcję wiceprezesa. Komisja rewizyjna jest organem kontrolnym OSP, wybieranym przez walne zgromadzenie członków spośród jego członków w liczbie określonej przez statut OSP. Wybory władz OSP odbywają się w głosowaniu tajnym lub jawnym, a kadencja władz OSP trwa np. 4 lata i kończy się z chwilą powołania nowych władz.
Podobną strukturę demokratyczną zachowują organy Związku Ochotniczych Straży Pożarnych. Władzami centralnymi Związku są: Zjazd Krajowy, Zarząd Główny, Prezydium Zarządu Głównego, Główna Komisja Rewizyjna, Główny Sąd Honorowy oraz Zarząd Wykonawczy. Zjazd Krajowy jest władzą stanowiącą, Zarząd Główny oraz organy kontrolne tworzą zrąb demokratycznej struktury.
Analogicznie, władzami oddziału wojewódzkiego Związku są: zjazd oddziału wojewódzkiego, zarząd oddziału wojewódzkiego, prezydium zarządu oddziału wojewódzkiego, komisja rewizyjna oddziału wojewódzkiego, sąd honorowy oddziału wojewódzkiego, zarząd wykonawczy oddziału wojewódzkiego. Władze oddziału powiatowego i gminnego są podobne do władz oddziału wojewódzkiego.
Władze Związku OSP RP pozostają w pewnej „hierarchicznej” zależności. Zjazd Krajowy rozstrzyga w sprawach uchwał zjazdów oddziałów wojewódzkich zawieszonych przez Zarząd Główny. Zjazd oddziału wojewódzkiego rozstrzyga w sprawach uchwał zjazdów oddziałów powiatowych, zawieszonych przez zarząd oddziału wojewódzkiego.
Relacja z Walnego Zjazdu Sprawozdawczo-Wyborczego Zarządu Oddziału Powiatowego ZOSP RP w Będzinie
W dalszej części obrad przystąpiono do wyboru nowych władz Związku. Zjazdy gminne i miejskie wskazały swoich 34 przedstawicieli do Zarządu Oddziału Powiatowego. Regulacje wyborcze pozwalały na rozszerzenie tej reprezentacji na zjeździe o kolejne kilka osób.
Przebieg obrad i podsumowanie kadencji
Zjazd otworzył prezes zarządu druh Zdzisław Banaś - Burmistrz Miasta i Gminy Siewierz, który powitał delegatów, przedstawicieli do zarządu, ustępujące władze oraz zaproszonych gości. W obradach uczestniczyli m.in. Poseł na Sejm RP Barbara Chrobak, II Wicewojewoda Śląski Mariusz Trepka, Komendant Powiatowy Policji insp. Arkadiusz Więcek oraz Wiceprezes Zarządu Głównego ZOSP RP generał brygadier Zbigniew Meres.
Na przewodniczącego zjazdu wybrano druha Tomasza Sadłonia - Wójta Gminy Psary, natomiast protokolantem został wybrany dh Stanisław Paks. Dokonano również wyboru komisji skrutacyjnej, wyborczej, mandatowej oraz uchwał i wniosków.
Kolejnym punktem obrad było uhonorowanie zasłużonych działaczy medalami „Za Zasługi dla Pożarnictwa”. Złotym medalem wyróżniony został Komendant Powiatowy PSP w Będzinie bryg. [Nazwisko niepodane w źródle].
Jednym z celów zjazdu było podsumowanie pięcioletniej kadencji, co zostało przedstawione w szczegółowym sprawozdaniu prezesa zarządu dh. Zdzisława Banasia. Informacje zawarte w sprawozdaniu dają pełen obraz działalności związku na przestrzeni ostatnich 5 lat. W tym okresie dokonano modernizacji wielu remiz, kompleksowo wyremontowano wiele starych pojazdów, doposażono jednostki w nowe samochody ratowniczo-gaśnicze, a także sprzęt silnikowy, narzędzia hydrauliczne, sprzęt ochrony dróg oddechowych i wyposażenie osobiste ratowników. Strażacy-ochotnicy powiatu będzińskiego tysiące razy w ciągu roku interweniowali i wspierali w akcjach Państwową Staż Pożarną. Ponadto reprezentowali województwo we wszelkiego rodzaju zawodach krajowych, a także turnieju wiedzy pożarniczej, odnosząc duże sukcesy.
Wybór nowych władz i obecność przedstawicieli PSP
Do składu zarządu dodatkowo zostali przyjęci: Poseł na Sejm RP Barbara Chrobak, Poseł na Sejm RP Waldemar Andzel, Ksiądz kanonik Janusz Rakoczy, a także Komendant Powiatowy PSP bryg. Dariusz Zawadzki oraz dotychczasowy skarbnik zarządu dh Tadeusz Jurczyński. To właśnie bryg. Dariusz Zawadzki, jako funkcjonariusz Państwowej Straży Pożarnej, dołączył do władz Oddziału Powiatowego ZOSP RP, co podkreśla integrację i współpracę między obiema formacjami.
Prezesem zarządu wybrany został ponownie dh Zdzisław Banaś. Ponadto w skład prezydium zarządu weszli: Wiceprezesi - dh Tomasz Sadłoń, dh Grzegorz Podlejski, dh Rafał Kocot; Skarbnik - dh Tadeusz Jurczyński; Sekretarz - dh Andrzej Machura; Członkowie prezydium - dh Grzegorz Nowak, ks. Janusz Rakoczy, bryg. [Nazwisko niepodane w źródle].
Kolejnym punktem obrad był wybór delegatów na Zjazd Wojewódzki ZOSP RP w Katowicach i przedstawicieli do zarządu. Na zakończenie obrad głos zabrali zaproszeni goście, gratulując wyboru nowemu zarządowi oraz życząc sukcesów i dalszej owocnej działalności na rzecz ochrony przeciwpożarowej.
Znaczenie członkostwa w ZOSP RP i aspekty finansowe
Przynależność jednostki OSP do Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP niesie ze sobą wiele korzyści, w tym wpływ na finansowanie i wsparcie działalności. Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej kontroluje działania organów i jednostek organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej, będąc przełożonym strażaków pełniących służbę w PSP. W związku z tym struktura Państwowej Straży Pożarnej jest strukturą pionową o charakterze hierarchicznym.
Znaczącym źródłem finansowania są środki z ubezpieczeń. Zgodnie z Art. 38 ust. 1 Ustawy o ochronie przeciwpożarowej, zakłady ubezpieczeń są obowiązane przekazywać 10% sumy wpływów uzyskanych z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia od ognia na określone cele ochrony przeciwpożarowej. Art. 38 ust. 1a precyzuje, że Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej i Zarząd Główny Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej otrzymują po 50% tej kwoty. Te środki są przeznaczone wyłącznie na cele ochrony przeciwpożarowej (Art. 39 ust. 1).
Istnieją również inne źródła wsparcia finansowego, takie jak dotacje dla Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), przyznawane z budżetu państwa i rozdzielane dla jednostek OSP za pośrednictwem Komendanta Głównego PSP. Oprócz tego, jednostki mogą korzystać ze środków MSWiA, regionalnych funduszy ochrony środowiska oraz 1% podatku, jeśli posiadają status Organizacji Pożytku Publicznego (OPP).
Bez względu na przynależność do Związku OSP RP, jednostka OSP pozostaje jednostką ochrony przeciwpożarowej. Dalej może mieć ulgę w podatku VAT, może być w KSRG, być dysponowana przez PSP i uczestniczyć w akcjach ratowniczych. Jednakże członkostwo w Związku otwiera drogę do dodatkowych korzyści i możliwości, w tym dostęp do dotacji z odpisów ubezpieczeniowych, co podkreśla znaczenie bycia częścią tej ogólnopolskiej struktury.