Historia Ochotniczej Straży Pożarnej w Grodźcu, obecnie dzielnicy Będzina, jest ściśle związana z potrzebą zapewnienia bezpieczeństwa mieszkańcom w obliczu zagrożenia pożarowego. Jej geneza sięga początków XX wieku, choć potrzeba zorganizowanej walki z żywiołem była odczuwalna znacznie wcześniej.
Geneza Powstania Ochotniczej Straży Pożarnej
Pożary stanowiły zmorę każdej miejscowości, zwłaszcza tych, gdzie dominowała drewniana zabudowa, co było typowe dla terenów wiejskich Królestwa Polskiego w XIX i na początku XX wieku. Często pomoc miejscowej ludności w gaszeniu ognia okazywała się niewystarczająca, a żywioł był silniejszy od człowieka. Stąd zrodziła się potrzeba stworzenia służb, które mogłyby ograniczyć skutki katastrof, o ile nie byłyby w stanie im całkowicie zapobiec.
W Warszawie, w latach 30. XIX wieku, zaczęła działać zawodowa straż pożarna. Pierwsza Ochotnicza Straż Pożarna w Polsce powstała w Kaliszu w 1864 roku, a następnie tworzyły się kolejne jednostki. Rok 1898, dzięki inicjatywie Rosyjskiego Towarzystwa Ogniowego, przyniósł wprowadzenie ustawy „O Straży Ogniowej w Królestwie Polskim”, co, jak twierdzi historyk Marek Nita, umożliwiło „oficjalne powoływanie społecznej straży pożarnej złożonej z ochotników”.
W Grodźcu pożary również stanowiły poważny problem. Już w 1844 roku Jan Jakub Ciechanowski, nabywszy dobra Grodziec, trzy lata później ubezpieczył je od ognia. Tragiczne wydarzenia z lat kolejnych tylko potwierdzały konieczność zorganizowanej obrony przed ogniem. W 1887 roku „Gazeta Warszawska” doniosła o pożarze browaru parowego w Grodźcu. Jeszcze bardziej dotkliwy był pożar z 1901 roku, kiedy to w nocy z 19 na 20 czerwca spłonęło 19 zagród włościańskich, nie licząc budynków gospodarczych.
„Kurjer Sosnowiecki” tak opisywał to wydarzenie:
„Z 19 na 20 czerwca powstał (…) w Grodźcu pożar. Zgorzało 19 domów mieszkalnych włościańskich, nie licząc budynków gospodarczych. Zaalarmowano wszystkie straże naszej okolicy o godzinie pół do 6 po poł. Pierwsza na miejsce pożaru przybyła straż z walcowni Milowice, następne w następującym porządku: z kop. hr Renarda, z fabr. Ditla, Fitznera i Gampera, w końcu z huty Katarzyna. Z sikawek prywatnych pierwsza przybyła sikawka z kopalni „Saturn”. Brak wody utrudniał walkę z ogniem, udało się go jednak w końcu umiejscowić, gdyż budynki dworskie i sam dwór zostały ocalone. Walka była nadzwyczaj trudna, gdyż wiatr ten największy wróg strażaka, szedł w kierunku dworu. Wielką odwagą odznaczył się topornik A. Nowakowski, który widząc lament jakieś kobiety przed palącym się domem i dowiedziawszy się, że jej o cały majątek chodzi, bo w pokoju został kufer, wpadł do pokoju, mając palący się dach i pułap nad sobą, w mgnieniu oka wyniósł rzeczony kufer, w którym ów mniemany majątek miał się mieścić. Okazało się tymczasem, że w kufrze prócz kilku starych koszul, staników i kaftaników było zaledwie gotówki!.. 1 rb. 35 kop. W chwilkę potem dach i pułap runęły ! Administracja dóbr Grodziec łaskawie dostarczyła strażakom furmanek dla powrotu do domu. Zaznaczamy w końcu, że ugoszczono suto strażaków na dworskim podwórzu, nie czyniąc względów strudzonym 8 godzinną mozolną pracą pp.”
Opisane przypadki pożarów z lat 1887 i 1901 wyraźnie pokazały, że pomoc straży pożarnych z sąsiednich miejscowości była niezbędna. Świadczyło to o tym, iż w sytuacjach zagrożenia życia i zdrowia, ewentualne antagonizmy oraz rozbieżne interesy między zagłębiowskimi miastami i towarzystwami przemysłowymi stawały się nieistotne.
Początki i Założenie OSP Grodziec (1909-1912)
Wobec powtarzających się zagrożeń, w 1909 roku rozpoczęto starania o założenie w Grodźcu Towarzystwa Ochotniczej Straży Ogniowej. Pomysłodawcami tego przedsięwzięcia byli: Marceli Turski, Stanisław Ulanowski, Jan Wieczorek, Stanisław Ciapała i Piotr Zagórny. Ich inicjatywa zyskała poparcie władz powiatu będzińskiego. Aby gubernator piotrkowski zatwierdził powstanie ochotniczej straży pożarnej, należało przesłać projekt statutu, informacje o pożarach z ostatnich trzech lat oraz o poniesionych stratach, a także spis osób chętnych do bycia członkami czynnymi lub wspierającymi.
Początkowo część mieszkańców była przeciwna powstaniu Towarzystwa, obawiając się, że po jego utworzeniu zostaną obarczeni obowiązkiem jego utrzymania poprzez roczną składkę. Niemniej jednak, większość mieszkańców wsi, która nie posiadała prawa głosu na zebraniu, nie miała nic przeciwko planowanemu przedsięwzięciu. Wielu z nich, zarówno rolnicy, robotnicy, pracownicy umysłowi, jak i właściciel grodzieckiego majątku - Stanisław Ciechanowski wraz z synem Janem, a także Stanisław Skarbiński senior oraz proboszcz grodzieckiej parafii - ks. Wincenty Cheliński, zapisało się na członków mającej powstać straży.
Dopiero dwa lata później, w 1911 roku, udało się przekonać włościan do zmiany zdania, choć nadal pozostawali dość sceptyczni. Ostatecznie, grodziecką ochotniczą straż pożarną udało się powołać do życia w 1912 roku. Historyk pożarnictwa Tadeusz Olejnik, pisząc o grodzieckiej OSP, przywołał fragment artykułu z magazynu „Zorza” z 1912 roku, w którym tak opisano jej powstanie:
„Dzięki jednostkom z inteligencji zawiązała się Straż Ogniowa ochotnicza, na ochotników zapisało się zaledwie 5 gospodarzy, a reszta sami robotnicy z kopalni i cementowni. Jeszcze na urządzenie tej Straży ogniowej nikt z gospodarzy kopiejki nie dał, mówią mądrale, że nam tej „biedy” nie potrzeba, więc straż ogniowa na wsi to bieda!”
Działalność w Okresie Międzywojennym i Pierwsze Wyzwania
Grodziecką straż wspierało finansowo Grodzieckie Towarzystwo Kopalń Węgla i Zakładów Przemysłowych, które przed jej powstaniem dotowało będzińską straż pożarną. W sprawozdaniu Grodzieckiego Towarzystwa Kopalń za rok 1913 można znaleźć informację o przeznaczeniu funduszy z zysków m.in. na wsparcie jednostki.
Grodziecka straż przeszła swój pierwszy poważny test najprawdopodobniej w lipcu 1916 roku, kiedy to we wsi miał miejsce duży pożar. Pochłonął on wówczas 50 domów i 70 stodół. Niestety, nie ma informacji o ewentualnych ofiarach śmiertelnych. Według pamiętnika Jana Nawrota, Stanisław Ciechanowski nie zgodził się wówczas na wykorzystanie wody ze swojej sadzawki do gaszenia pożaru, jednak informacja ta nie została zweryfikowana.
W 1932 roku grodziecka straż obchodziła dwudziestolecie swojego istnienia, co uczczono uroczystością poświęcenia nowego sztandaru OSP. Ciekawostką z okresu dwudziestolecia międzywojennego jest fakt funkcjonowania w Grodźcu tzw. wary nocnej, której zadaniem było wykrywanie ewentualnych ognisk pożarów. Warto zaznaczyć, że własne służby pożarnicze stworzyły z czasem także Grodzieckie Towarzystwo Kopalń oraz lokalna fabryka cementu portlandzkiego.
Siedziba i Zbiory Historyczne
Siedziba Ochotniczej Straży Pożarnej w Grodźcu zmieniała się na przestrzeni lat. Wiadomo, że budynek dzisiejszego warsztatu samochodowego był wykorzystywany w latach 60. XX wieku jako garaż i pomieszczenia OSP. W zbiorach Centralnego Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach znajduje się sztandar Ochotniczej Straży Pożarnej Zakładów „Solvay” w Grodźcu, a także samochód marki Bedford, co stanowi cenne świadectwo historii służb pożarniczych na tym terenie.
Współczesność: Jubileusz 110-lecia i Rozwój (2016-Dziś)
25 czerwca 2016 roku w Grodźcu odbyła się uroczystość z okazji 110-lecia istnienia Ochotniczej Straży Pożarnej w Grodźcu. Jubileusz połączono z historycznym momentem - przekazaniem jednostce pierwszego w historii gminy Grodziec nowego samochodu bojowego. Uroczystości rozpoczęły się mszą świętą, celebrowaną przez proboszcza tutejszej parafii - ks. kanonika dra Władysława Piechotę. Następnie strażacy w uroczystym przemarszu udali się na dziedziniec hali sportowej przy Zespole Szkół w Grodźcu, gdzie doszło do poświęcenia i przekazania wozu. Symbolicznego wręczenia kluczyków do auta dokonali wójt gminy Grodziec Anna Andrzejewska i przewodniczący Rady Gminy Grodziec Mariusz Woźniak. Uroczystość poprowadził sekretarz OSP Grodziec - druh Krzysztof Mateja, a powitania wszystkich zebranych dokonał Prezes OSP w Grodźcu - druh Leon Matusiak.
W wydarzeniu uczestniczyły delegacje z jednostek OSP z terenu gminy Grodziec i gmin ościennych, a także zaproszeni goście, w tym przedstawiciele władz samorządowych, Zarządu Gminnego OSP, Oddziału Powiatowego ZOSP RP, Komendy Miejskiej PSP w Koninie oraz Zarządu Wojewódzkiego Oddziału ZOSP RP. Swoją obecnością zaszczycili również mieszkańcy Grodźca i prywatni sponsorzy. Podczas uroczystości przekazano liczne życzenia i podziękowania, podkreślając, że jubileusz 110-lecia to wspaniały i znaczący czas w historii oraz w życiu kilku pokoleń, będący powodem do dumy dla strażaków, ich rodzin i całej gminy.
Uroczyste obchody były okazją do ponownego odkrycia historii jednostki i przypomnienia jej największych zasług. Uczniowie Szkoły Podstawowej w Grodźcu przygotowali specjalną wystawę prac poświęconych dziejom grodzieckiej OSP, a wszyscy chętni mogli złożyć pamiątkowy wpis w Kronice OSP Grodziec. W ten sposób oddano hołd wszystkim poległym druhom, którzy, wierni strażackiemu hasłu „Bogu na chwałę, ludziom na ratunek”, wypełniali swoją służbę, niosąc pomoc potrzebującym podczas pożarów i innych zdarzeń o każdej porze dnia i nocy. Przekazanie kluczyków do nowego auta miało wymiar symboliczny, będąc wyrazem uznania dla poświęcenia i wytrwałości w bezinteresownym niesieniu pomocy drugiemu człowiekowi.
Obchody 110-lecia OSP w Komarówce Podlaskiej - wręczenie odznaczeń
W trosce o dalszy rozwój i efektywność działań jednostki, rozstrzygnięto przetarg na dostawę kolejnego nowego wozu bojowego dla OSP w Grodźcu. Strażacy podkreślają, że posiadanie drugiego pojazdu ratowniczo-gaśniczego jest bardzo potrzebne ze względu na dużą aktywność wyjazdową jednostki. Kiedy nowy wóz zostanie dostarczony, będą mogli podejmować działalność ratowniczą w wielu miejscach jednocześnie. Dwa pojazdy tego typu na stanie to także zabezpieczenie możliwości działania na wypadek awarii jednego z nich. Fabrycznie nowy sprzęt, wyprodukowany przez firmę Bocar z Korwinowa pod Częstochową, będzie kosztował 1.411.917 zł.
Misja i Cele Działalności OSP
Działalność Ochotniczych Straży Pożarnych jest regulowana statutowo i obejmuje szeroki zakres działań na rzecz społeczności lokalnej. Do podstawowych zadań OSP Grodziec należą:
- Prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom oraz współdziałanie w tym zakresie z państwową strażą pożarną, organami samorządowymi i innymi podmiotami.
- Udział w akcjach ratowniczych przeprowadzanych w czasie pożarów, zagrożeń ekologicznych związanych z ochroną środowiska oraz innych klęsk i zdarzeń.
- Informowanie ludności o istniejących zagrożeniach pożarowych i ekologicznych oraz sposobach ochrony przed nimi.
- Upowszechnianie, w szczególności wśród członków, kultury fizycznej i sportu oraz prowadzenia działalności kulturalnej i oświatowej.
- Wykonywanie innych zadań wynikających z przepisów o ochronie przeciwpożarowej oraz niniejszego statutu.
- Działania na rzecz ochrony środowiska.
- Wspomaganie rozwoju społeczności lokalnych.
