Ochotnicza Straż Pożarna w Borowie, zlokalizowana w Gminie Annopol, może poszczycić się bogatą i udokumentowaną historią, która odzwierciedla zaangażowanie lokalnej społeczności w zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpożarowego oraz aktywne uczestnictwo w życiu wsi. Jej dzieje są pieczołowicie gromadzone w kronice, będącej dumą wszystkich, którzy przyczynili się do jej powstania i rozwoju.
Początki i Fundamenty (1925-1938)
Z zachowanych dokumentów archiwalnych wynika, że inicjatorem powstania i zorganizowania w Borowie poprzedniczki dzisiejszej OSP - Ochotniczej Straży Ogniowej - był Tomasz Salamon. Pod jego przewodnictwem, 23 czerwca 1925 roku, odbyło się zebranie organizacyjne gospodarzy wsi Borów. Celem spotkania było przedstawienie zgromadzonym konieczności posiadania straży, zapoznanie z potrzebnym sprzętem oraz ustalenie kwot samoopodatkowania, które należało wpłacić do 5 lipca.
Kolejnym kluczowym wydarzeniem było Walne Zebranie Ochotniczej Straży Ogniowej w Borowie, które miało miejsce 5 lipca 1925 roku. Uczestniczyło w nim pięćdziesięciu mieszkańców wsi. Podczas zebrania członkowie straży złożyli uroczyste ślubowanie, dokonano wyboru Zarządu oraz ustalono składkę członkowską na rok 1925 w wysokości 12 złotych.
- Wybrany Zarząd: Michał Janik, Wojciech Nurek, Tomasz Ugorny, Michał Salamon.
- Komisja Rewizyjna: Paweł Bartosz, Stanisław Janik, Józef Skonieczny.
- Zastępcy: Józef Gruszka, Antoni Kaszuba, Szczepan Pogorzelec.
Pierwsze Wyposażenie i Finansowanie
Już 10 marca 1926 roku borowiecka straż wzbogaciła się o podstawowy sprzęt. Zakupiono „sikawkę dwucylindrową, przenośną o średnicy cylindrów 4 cale, ze zdejmowanem zwijadłem, jedną prądownicą, dwoma drążkami do pompowania, oliwiarką, kluczem oraz wężem ssawnym 3-metrowym”. Całość kosztowała 925 złotych. Tego samego dnia, w księdze inwentarzowej odnotowano również zakup 4 toporów (zwykłych i oficerski z pochwami), 2 pochodni mosiężnych, 5 kasków (4 zwykłych i oficerski mosiężny), 4 pasów bojowych i 30 metrów węża.
Do końca 1926 roku lista wyposażenia została znacząco poszerzona o: 20 kasków zwykłych i oficerski, 15 pasów (5 bojowych parcianych i 10 zwykłych parcianych) za 380 złotych i 66 groszy, 2 kaski oficerskie i sygnałówkę (zakupione w Kaliszu u Rydzewskiego za 59 złotych), 30 metrów węża tłocznego, 3 metry ssawnego, 4 bosaki jednozębowe, 2 wiadra brezentowe oraz linkę piętnastometrową (nabyte w Technicznym Biurze Strażackim w Warszawie przy ulicy Nowogrodzkiej 12 za 319 złotych i 47 groszy).
Aby zdobyć niezbędne środki finansowe na zakup sprzętu, strażacy aktywnie organizowali zabawy i loterie fantowe. Już 23 sierpnia 1925 roku Zarząd Ochotniczej Straży Ogniowej w Borowie uchwalił zorganizowanie majówki wraz z loterią na 30 sierpnia tegoż roku. Zgodnie z zaleceniami pierwszego Walnego Zebrania, zabiegano również o dotacje. 22 listopada 1925 roku Zarząd jednogłośnie uchwalił złożenie podania do Polskiej Dyrekcji Ubezpieczeń Wzajemnych w Warszawie o zapomogę na kupno sikawki. Innym źródłem dochodów była organizacja wydarzeń okolicznościowych, takich jak choinka w dniu świętego Szczepana (26 grudnia 1926 roku), na którą zaproszono straż z Opatówka i Tłokini.
Budowa i Wielofunkcyjność Remizy
Kwestia własnej siedziby stała się priorytetem. 9 stycznia 1927 roku, na Walnym Zebraniu Ochotniczej Straży Ogniowej w Borowie, Antoni Sowa wniósł projekt zakupu domu na remizę strażacką, który miał być sprzedawany przez licytację w Cieni. W dziesięć dni później, na walnym zebraniu straży pożarnej i gospodarzy wsi, 50 osób uchwaliło dobrowolną składkę po 2 złote z morgi na remizę strażacką. Wybrano również czteroosobowy komitet budowlany w składzie: Józef Skonieczny, Stanisław Nurek, Wawrzyniec Pogorzelec i Stanisław Janik. Gospodarze wsi zobowiązali się również do rocznej wypłaty Józefowi Matysiakowi 100 kg żyta, a Rozalii Małolepszej 75 kg żyta, w zamian za użyczenie ziemi pod budowę domu strażackiego.
7 sierpnia 1927 roku, na zebraniu Zarządu Ochotniczej Straży Ogniowej w Borowie, uchwalono wykończenie jednej połowy domu strażackiego i przeznaczenie lokalu na szkołę oraz mieszkanie dla nauczycielki. Z powodu braku środków na ten cel, zorganizowano majówkę i loterię fantową 21 sierpnia 1927 roku.
Pierwsze Akcje i Działalność Operacyjna
Od 1928 roku prowadzony jest „Dziennik czynności Straży” w Borowie, który dokumentuje aktywność jednostki. Pierwszy wpis z 8 kwietnia 1928 roku dotyczy zbiórki podczas uroczystości Wielkanocnych, w której uczestniczyło 18 strażaków. Pierwszy odnotowany w dokumentach alarm Ochotniczej Straży Ogniowej w Borowie datuje się na 9 kwietnia 1928 roku, jednak straż "nie pojechała z powodu dalekiej drogi".
Pierwsze ćwiczenia oddziałów, odnotowane w „Dzienniku czynności” jako „każdy swojemi”, odbyły się 13 maja 1928 roku. Pierwsza udokumentowana akcja ogniowa miała miejsce 14 czerwca 1928 roku. 17 czerwca 1928 roku, o godzinie 23:50, odnotowano próbny alarm, na który strażacy zareagowali w ciągu 4 minut.
Na Walnym Zebraniu 9 grudnia 1928 roku Antoni Sowa zgłosił ważne wnioski dotyczące rozwoju jednostki: zaproponował wpisywanie kobiet do straży na członków popierających oraz utworzenie pogotowia sanitarnego przy straży. 4 maja 1929 roku borowscy strażacy świętowali swoje święto patronalne na uroczystej zbiórce. W ramach działalności strażacy często zapraszali druhów z okolicznych wsi na zabawy dochodowe.
OSO w Borowie aktywnie uczestniczyła w gaszeniu pożarów. 18 sierpnia 1929 roku brała udział w akcji w Szulcu „u Zimnego”, gdzie 24 strażaków broniło mienia, ratując resztę zabudowań po spaleniu stodoły. W 1930 roku OSO z Borowa brała udział w gaszeniu 5 pożarów, w 1934 roku - 3, a w 1935 roku również odnotowano aktywność pożarową.
Inwestycje w remizę w 1927 roku, która mieściła dwie izby dla straży, klasę szkolną i mieszkanie dla nauczycielki, wymagały ciągłych wysiłków finansowych, wspieranych przez organizowanie przedstawień objazdowych i loterii fantowych. Strażacy wielokrotnie brali również udział w uroczystościach patriotycznych. Jedną z form finansowania działalności społecznej były dzierżawy gruntów należących do OSO, co potwierdza protokół z Walnego Zebrania z 27 grudnia 1933 roku. W 1938 roku straż w Borowie zakupiła wóz konny, wykonany przez rzemieślnika ze Stawiszyna.
Okres II Wojny Światowej i Powojennej Odbudowy (1939-1957)
Twórczą, społeczną pracę borowskich strażaków przerwał wybuch II wojny światowej. Po pięciu latach okupacji hitlerowskiej i wyzwoleniu ojczyzny, cały naród przystąpił do odbudowy zrujnowanego kraju.
Pierwsze po wojnie zebranie strażaków-ochotników odbyło się 28 kwietnia 1946 roku. Licznie zebrani mieszkańcy wsi dokonali wyboru zarządu, a składkę miesięczną uchwalono na 2 złote. Formy zasilania funduszu straży nie zmieniły się od przedwojnia. 3 czerwca 1946 roku na zebraniu Zarządu postanowiono zorganizować pierwszą powojenną majówkę, która odbyła się 10 czerwca.
Remont i Rozbudowa Domu Strażaka
28 lipca 1946 roku strażacy złożyli podanie do Zarządu Gminnego o przydział cegły „z poligonu poniemieckiego” na cele remontu Domu Strażackiego, który planowano przebudować z drewnianego na murowany. Budowę przy udziale mieszkańców wsi kontynuowano w latach 1947-1948, wykorzystując cegłę, dźwigary i inne materiały z rozbiórki byłych wojskowych baraków niemieckich w Borowie. Wiele materiałów budowlanych musiało zostać dokupionych.
Pierwszy powojenny zapis akcji strażaków w „Dzienniku Czynności Straży” to wyjazd do pożaru 21 sierpnia 1947 roku. W 1949 roku pochodzi pierwszy zapis o udziale strażaków w obchodach pierwszomajowych i dożynkowych. Od tego czasu straż uświetnia każdą wiejską uroczystość o większym znaczeniu dla miejscowej społeczności.
Szkolenia i Pierwsza Motopompa
Przez cały czas powojennego organizowania się Ochotniczej Straży Pożarnej w Borowie i w latach następnych trwało intensywne szkolenie i ćwiczenia strażackie. Członkowie OSP wzbogacali swoją wiedzę i umiejętności pożarnicze na różnego rodzaju kursach. Pierwszy taki kurs odbył się wiosną 1949 roku w Stawie i trwał 2 tygodnie.
Przełomowym momentem było otrzymanie w 1957 roku z Powiatowej Komendy Straży Pożarnych w Kaliszu pierwszej w historii jednostki motopompy. Protokół nr 37 z 26 grudnia 1957 roku wspomina o przygotowaniach do jej poświęcenia, które odbyło się 1 stycznia 1958 roku. W uroczystości tej brały udział delegacje OSP z Tłokini Wielkiej, Opatówka, Trojanowa, Sierzchowa i Koźminka.
Rozwój i Modernizacja (1958-1987)
Lata sześćdziesiąte były okresem największego po wojnie rozwoju działalności Ochotniczej Straży Pożarnej w Borowie. Skupiono się wówczas na stworzeniu bazy materialnej, która w pełni zabezpieczyłaby Borów i sąsiednie wsie przed pożarami. Dla przykładu, strażacy wyremontowali salę remizy w czynie społecznym, plasując się w tym czasie na pierwszym miejscu pod względem udziału w czynach społecznych w gromadzie.
Basen Przeciwpożarowy i Nowe Garaże
W 1967 roku, z inicjatywy Ochotniczej Straży Pożarnej w Borowie, wybudowano basen przeciwpożarowy o pojemności 70 000 litrów wody. Projekt ten był finansowany z funduszu prewencyjnego Państwowego Funduszu Ubezpieczeń w Kaliszu. Obiekt, oddany do użytku 26 listopada 1967 roku, powstał dzięki wydatnemu zaangażowaniu strażaków i mieszkańców wsi w prace niefachowe. Inwestycja miała istotne znaczenie, z uwagi na brak naturalnych źródeł wody w okolicy (rzeki, stawu itp.).
Z uwagi na ciasnotę zaplecza garażowego i remizy, strażacy-ochotnicy z Borowa podjęli w 1976 roku inicjatywę budowy nowych garaży, które miały pomieścić samochód bojowy i sprzęt pożarniczy.
Modernizacja Domu Strażaka i Sala Widowiskowa
12 czerwca 1983 roku podjęto ambitne zadania, które w ciągu roku uwieńczono pełnym sukcesem: budowę sali widowiskowej i modernizację istniejącej remizy. Inicjatywa modernizacji remizy spotkała się z żywym i spontanicznym poparciem całej społeczności wsi Borów. Mieszkańcy jednomyślnie postanowili przeznaczyć na ten cel środki z funduszu rozwoju rolnictwa, w łącznej kwocie 906 000 złotych. Inicjatywa Ochotniczej Straży Pożarnej i mieszkańców Borowa spotkała się również z przychylnym przyjęciem władz gminnych.
8 lipca 1984 roku oddano do użytku zmodernizowany Dom Strażaka w Borowie. Społeczność Borowa wykazała przy budowie przykładne zaangażowanie: prace ziemne, zwózka materiałów, założenie dachu, lamperie, roboty posadzkowe, porządkowanie obiektu - wszystko to zostało wykonane przez samych mieszkańców. Znaczna część robót wykonywana była wieczorami, często do późnych godzin nocnych, kosztem odpoczynku i prac gospodarskich.
Otwarcie Domu Strażaka było symbolicznym ukoronowaniem czynu mieszkańców Borowa dla uczczenia 60-lecia działalności miejscowej straży ochotniczej. Według obowiązujących podówczas cen, wartość szacunkowa wybudowanego obiektu wynosiła 2 537 288 złotych, na co składały się:
- Środki funduszu rozwoju rolnictwa wsi Borów i Zmyślanka: 906 055 zł
- Dotacje z Urzędu Gminy ze środków funduszu gminnego: 200 000 zł
- Środki pieniężne OSP, pochodzące z samoopodatkowania mieszkańców, imprez składkowych i wypożyczania sali: 373 833 zł
- Wkład pracy mieszkańców wsi Borów (robocizna, transport i materiały): 885 400 zł
- Zadłużenie u wykonawców i pożyczone, a nie zwrócone materiały na dzień 8 lipca 1984 r.
Na dzień 12 lutego 1987 roku Ochotnicza Straż Pożarna w Borowie liczyła 28 członków zwyczajnych i 7 wspierających.
Współczesność i Perspektywy
Ochotnicza Straż Pożarna w Borowie, podobnie jak wiele innych jednostek, pełni wielorakie funkcje w lokalnej społeczności. Jej cele, zgodnie ze statutem, obejmują:
- Prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom oraz współdziałanie w tym zakresie z instytucjami i stowarzyszeniami.
- Branie udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych przeprowadzanych w czasie pożarów, zagrożeń ekologicznych związanych z ochroną środowiska oraz innych klęsk i zdarzeń.
- Informowanie ludności o istniejących zagrożeniach pożarowych i ekologicznych oraz sposobach ochrony przed nimi.
- Rozwijanie wśród członków OSP kultury fizycznej i sportu oraz prowadzenie działalności kulturalno-oświatowej i rozrywkowej.
- Uczestniczenie i reprezentowanie OSP w organach samorządowych i przedstawicielskich.
Statut określa również rolę prezesa zarządu, który reprezentuje OSP na zewnątrz i kieruje całokształtem prac zarządu (paragrafy 38 i 40).
Integracja z KSRG i Rozwój Gminy Annopol
Ważnym krokiem w rozwoju jednostki jest jej planowane dołączenie do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Strażacy ochotnicy z Borowa wkrótce dołączą do KSRG, co ma poprawić zabezpieczenie operacyjne służb mundurowych na terenie gminy Annopol. Obecnie na terenie powiatu kraśnickiego działa 78 jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych. OSP Borów dołączy do KSRG już w sierpniu 2023 roku.
W ramach przygotowań do włączenia do systemu, planowane jest przekazanie do jednostki OSP Borów samochodu z 2012 roku, który dotychczas pełnił rolę auta rezerwowego. W gminie Annopol, na ten moment, działa jedna jednostka w KSRG, stąd intensywne starania z ubiegłego i bieżącego roku, aby OSP Borów została włączona do tego systemu. Prawdopodobnie w przyszłym roku parametr niewystarczającego zabezpieczenia operacyjnego Gminy Annopol zniknie. Planowane jest także włączenie jednostki OSP Ostrów, dzięki pozyskaniu samochodu od OSP Wilkołaz. Poza Komendą PSP w Kraśniku, nad bezpieczeństwem pożarowym w powiecie czuwa 78 OSP.
Wielka parada wozów strażackich na Kaszubach! Parada Strażacka 2026
Rola Społeczna i Udział w Uroczystościach
Ochotnicza Straż Pożarna w Borowie aktywnie uczestniczy w życiu lokalnej społeczności, nie tylko w sferze ratownictwa. W uroczystościach upamiętniających 80. Rocznicę pacyfikacji Borowa i okolic, która miała miejsce w niedawnym czasie, uczestniczyli przedstawiciele ochotniczych straży pożarnych, oddając hołd pomordowanym. Przy mogile, po odśpiewaniu hymnu państwowego, odmówiono modlitwę w intencji tych, którzy zginęli.
Służba strażacka, choć niełatwa, jest wyjątkowa, zwłaszcza gdy kończy się uśmiechem i wdzięcznością tych, którym udało się pomóc w trudnej sytuacji. OSP Borów to przykład wielopokoleniowej strażackiej rodziny, silnej doświadczeniem starszych, fachową wiedzą ratowników i niespokojnym duchem młodych, dążącej do ciągłego rozwoju i zapewnienia bezpieczeństwa mieszkańcom.