Historia miejscowości Ratoszyn na Lubelszczyźnie jest nierozerwalnie związana z losami rodziny Nowakowskich, którzy przybyli tu z Wołynia. Ludwik Nowakowski, nazywany „królem pszenicy”, po konfiskacie jego majątków przez władze carskie za udział w Powstaniu Styczniowym, zakupił na Lubelszczyźnie posiadłości w Ratoszynie, Chodlu i Jeżowie. Rodzina, pieczętująca się herbem Prus 2, osiadła w Ratoszynie, wnosząc w życie lokalnej społeczności nie tylko kapitał, ale i silne przywiązanie do tradycji.
Zarys historyczny Ratoszyna
Pierwsze źródłowe informacje o Ratoszynie pochodzą z 1328 roku, kiedy została założona parafia. O wsi wspominał również Jan Długosz w swoim dziele „Liber beneficiorum”. Rozwój miejscowości był przez wieki hamowany przez wojny, przemarsze wojsk oraz epidemie: dżumy, cholery, tyfusu i czerwonki. Mimo trudności, w 1827 roku Ratoszyn był już dużą wsią liczącą 40 domów i 227 mieszkańców.
Dobra Ratoszyńskie w rękach Nowakowskich
W 1889 roku właścicielem majątku został Ludwik Nowakowski, a od 1907 roku jego synowie, Jan i Ludwik. W 1913 roku bracia dokonali podziału dóbr, w wyniku czego Ratoszyn przypadł Ludwikowi. Okres międzywojenny był czasem rozkwitu gospodarczego - w Ratoszynie funkcjonowała gorzelnia, młyny, stawy rybne, piekarnia oraz prężnie działające organizacje społeczne.
Podczas I wojny światowej Ratoszyn przeżywał tragiczne chwile; w 1914 roku Chodel i okoliczne miejscowości zostały spalone, a wielu mieszkańców stracono. Dwór ratoszyński jednak ocalał, stając się schronieniem dla rodziny, w tym dla Felicji z Nowakowskich Siekluckiej. W okresie II wojny światowej, ze względu na położenie między lasami, wieś stała się terenem aktywnej działalności partyzanckiej oddziałów Batalionów Chłopskich i Armii Krajowej.
Współczesne oblicze Ratoszyna
Po zakończeniu działań wojennych majątek Nowakowskich został rozparcelowany, a w dawnym dworku mieściły się m.in. poczta i sklep. Długie lata powojenne były wyzwaniem dla rozwoju miejscowości, jednak obecnie Ratoszyn jest znanym ośrodkiem rolniczym, słynącym z uprawy truskawek, malin i jabłek. Dynamicznie rozwija się tu przetwórstwo owocowo-warzywne, a mieszkańcy korzystają z infrastruktury społecznej, w tym biblioteki i ośrodka zdrowia.