Pożary związane z olejem i tłuszczami spożywczymi są jednymi z najczęściej występujących incydentów w kuchniach domowych i gastronomicznych. Niewłaściwe metody gaszenia, takie jak użycie wody, mogą prowadzić do gwałtownego rozprzestrzeniania się ognia, poważnych zniszczeń mienia, a także dotkliwych obrażeń. Zrozumienie przyczyn samozapłonu oleju oraz odpowiednie postępowanie w sytuacji pożaru jest kluczowe dla bezpieczeństwa.
Incydenty Pożarowe Związane z Olejem Spożywczym
Pożar na Augustowskim Osiedlu Marii Konopnickiej
Wczoraj, około godziny 18, dyżurny augustowskiej policji otrzymał zgłoszenie o pożarze w mieszkaniu jednego z bloków na augustowskim osiedlu Marii Konopnickiej. Gdy augustowscy policjanci przyjechali na miejsce w zadymionym mieszkaniu płonęły już kuchenne meble. Gdy po chwili mundurowi byli już na miejscu, okazało się, że podczas gotowania doszło do zapalenia się oleju na patelni. Następnie ogień tak się rozprzestrzenił, że już zajmował okap i kuchenne szafki. Mundurowi natychmiast przystąpili do gaszenia pożaru. Chwilę później dołączył do nich również będący w pobliżu dzielnicowy z tego rejonu. Po skutecznym stłumieniu ognia funkcjonariusze odłączyli również od kuchenki butlę z gazem i wynieśli ją na zewnątrz.
Tragiczne Skutki Polewania Wodą: Przykłady z Polski i Niemiec
Płonący olej jest niezwykle niebezpieczny, a próby gaszenia go wodą prowadzą do gwałtownych i widowiskowych wyrzutów płonącego tłuszczu. Te sytuacje często kończą się poważnymi obrażeniami i znacznymi zniszczeniami.
Lubomia: Wybuch gorącego płynu
W Lubomi, podczas przygotowywania potrawy w garnku zapalił się olej. Płonącą ciecz mężczyzna próbował ugasić wodą, a to spowodowało tylko dodatkowy wyrzut gorącego płynu i zapłon jego oparów.
TAK się gasi pożar gorącego oleju na patelni ....a NIE WODĄ...!!!
Poznań: Pożar bloku przy ul. Krańcowej
Zapalenie się oleju na patelni było - według wstępnych ustaleń policji - prawdopodobną przyczyną czwartkowego pożaru bloku przy ul. Krańcowej w Poznaniu. Zgłoszenie o pożarze strażacy otrzymali w czwartek przed godz. 19.00. Ogień objął poddasze pięciokondygnacyjnego bloku, z którego ewakuowano ponad 80 osób. Nikt z mieszkańców nie ucierpiał. Strażacy opanowali pożar w piątek około godz. 3.40. Rzecznik prasowy wielkopolskiej policji potwierdził, że olej zapalił się w jednym z mieszkań na piątym piętrze. W czasie gaszenia pożaru na trzech strażaków spadł podwieszany sufit, przez co dwóch ratowników zabrano do szpitala. Z kolei jedna z biorących udział w akcji druhen OSP źle się poczuła i również trafiła do lecznicy.
Seria incydentów z wodą:
- Wolfsburg (Niemcy), 14.12.2006: 13-latek przygotowywał na tłuszczu sajgonki. Kiedy w garnku pojawiły się płomienie, wziął miskę z wodą, by ugasić pożar.
- Białystok, 24.10.2007: Wszystko zaczęło się przez przypalone frytki. Żona smażyła frytki, olej zaczął się palić. Chciała go ugasić wodą, co doprowadziło do zawalenia ściany działowej między pokojami.
- Poznań, 02.01.2013: O 19.13 otrzymano wezwanie. W trakcie smażenia frytek zapalił się olej. Kobieta próbowała ugasić go za pomocą wody, a wtedy nastąpił wybuch.
- Toruń, 04.02.2013: Kobieta z poparzoną ręką trafiła do szpitala po tym, jak podczas przygotowywania posiłku wodą próbowała ugasić płonący olej, który uległ zapłonowi.
- Rywałd (woj. pomorskie), 22.08.2013: Doszło do wybuchu par oleju spożywczego.
- Düsseldorf (Niemcy), 25.10.2013: Nastolatka podgrzewała w kuchni tłuszcz w garnku. W wyniku wysokiej temperatury tłuszcz zapalił się samoistnie. Żeby ugasić pożar, nastolatka chwyciła za miskę z wodą.
- Kowale (woj. pomorskie), 09.12.2013: Według wstępnych ustaleń policjantów dziewczynka smażyła frytki i do patelni z rozgrzanym olejem dolała zimnej wody. To spowodowało pożar.
- Warszawa, 14.10.2015: Przed 19.00 wpłynęło zgłoszenie o wybuchu w mieszkaniu na dziewiątym piętrze budynku wielorodzinnego. Potwierdzono informacje uzyskane przez osobę zgłaszającą.
Dlaczego Woda Powoduje Wybuch? Mechanizm Zjawiska
Pożary tłuszczów i olejów spożywczych oraz zagrożenia związane z próbami ich niewłaściwego gaszenia są dobrze znane w środowisku pożarniczym. Wyrzuty płonącego tłuszczu są niezwykle widowiskowe. Wznoszący się na wysokość nawet kilku metrów słup ognia i fala gorąca robią wrażenie. Zrozumienie, co dzieje się, gdy do takiego zdarzenia dochodzi w niewielkim pomieszczeniu, np. w kuchni, jest kluczowe.
Samozapłon Oleju: Co Go Powoduje?
Intensywne podgrzewanie tłuszczu, zwłaszcza w niewielkich ilościach, prowadzi do jego szybkiego rozkładu termicznego, który objawia się powstaniem białego dymu. Samozapłon jest kwestią czasu dalszego podgrzewania. Próby przeprowadzone w Szkole Głównej Służby Pożarniczej (SGSP) pokazały, że w sprzyjających warunkach (wysoka temperatura otoczenia, brak wentylacji) do samozapłonu może dojść już kilka minut po rozpoczęciu podgrzewania tłuszczu. Samozapłon oleju spożywczego oznacza, że olej w całej objętości jest rozgrzany do temperatury, która pozwala na zapalenie się produktów rozkładu termicznego w kontakcie z powietrzem. W badaniach przeprowadzonych w SGSP dla oleju rzepakowego tę temperaturę oceniono na około 360°C.
Reakcja Oleju z Wodą: Skutki
Kiedy zapali się olej, nawet niewielkie ilości wody spowodują rozprzestrzenianie się ognia i mogą być przyczyną dotkliwych oparzeń. Wlanie wody do tłuszczu o tyle zbliża warunki spalania do wybuchu gazu czy par cieczy, że w obu przypadkach spalanie zachodzi przestrzennie. Procesy te jednak zasadniczo różnią się dynamiką. Prędkość rozprzestrzeniania się płomienia oleju jest stosunkowo mała, a czas spalania chmury oleju długi - może wynosić nawet kilka sekund. To nieporównywalne z czasem liczonym w milisekundach, w jakim zachodzi wybuch gazu. Wolniejsze spalanie oznacza mniejszą szybkość narastania ciśnienia i w rezultacie nie tworzy się fala uderzeniowa.
Ciśnienie w Pomieszczeniu: Różnice między Wybuchem Oleju a Gazu
Wybuchy tłuszczu w pomieszczeniu, do których dochodzi wcale nie tak rzadko, mają wiele wspólnych cech: następuje poważne uszkodzenie elementów konstrukcyjnych budynku (wyrwane okna i drzwi), a nawet murowanych ścianek działowych. Przyczyną takich uszkodzeń jest wzrost ciśnienia w zamkniętym pomieszczeniu. Praktycznie w każdym z przedstawionych i analizowanych przypadków wykluczyć można wybuch gazu. Świadczą o tym relacje uczestników oraz powód podstawowy - brak sieci gazowej lub butli z gazem LPG. Powstaje więc zasadnicze pytanie: czy w przypadku próby gaszenia płonącego oleju spożywczego wodą rzeczywiście dochodzi do wybuchu podobnego np. do wybuchu gazu? Wybuchy oleju różnią się znacznie od wybuchów gazu, par cieczy lub pyłu. Przede wszystkim należy zauważyć, że w przypadku olejów spożywczych zapaleniu ulegają nie pary cieczy, lecz produkty rozkładu.
Nadciśnienie, jakie musiało powstać w pomieszczeniach kuchennych w opisywanych przypadkach, jesteśmy w stanie ocenić na podstawie zniszczeń. Literatura przedmiotu podaje, że już ciśnienie rzędu 1-2 kPa może powodować zniszczenie szyb. Wyższe wartości ciśnienia (5-10 kPa) często skutkują uszkodzeniem ścian. W polskim prawodawstwie za pomieszczenie zagrożone wybuchem uznaje się takie, w którym wartość nadciśnienia powstałego w rezultacie zapłonu palnych gazów, par lub pyłów może wynosić ponad 5 kPa.
Wyniki Badań SGSP: Wzrost Ciśnienia i Temperatury
Okazuje się, że stosunkowo dynamiczny proces, jakim jest wyrzut i przestrzenne spalanie oleju, niełatwo powtórzyć w symulacji. Na podstawie prób przeprowadzanych w SGSP jednoznacznie można stwierdzić, że tylko część oleju ulega spaleniu (maksymalnie 50%), nie odparowuje także cała wlana do oleju woda. W pierwszych, pionierskich jeszcze badaniach udało się jednak zarejestrować zmiany ciśnienia i temperatury w pomieszczeniu, w którym zaaranżowano pożar, a następnie wyrzut płonącego oleju. W żadnej z przeprowadzonych dotychczas kilkunastu prób nie odnotowano przyrostu ciśnienia większego niż 15 mbar, a więc 1,5 kPa. To stosunkowo niskie wartości w porównaniu z danymi literaturowymi. Mimo niewielkich zarejestrowanych nadciśnień, zaobserwowano oddziaływanie znacznych sił na elementy konstrukcyjne pomieszczenia, w tym skutkujących uszkodzeniem okna i wybiciem szyb.
Bardzo interesujące są wyniki pomiarów zmian temperatury w pomieszczeniu. Termopary umieszczono na wysokości 180 i 50 cm od podłogi, bezpośrednio przy naczyniu z płonącym olejem, które znajdowało się na wysokości typowej dla kuchenek domowych (ok. 80 cm). Nie zaskakuje wzrost temperatury nad naczyniem z olejem. Utrzymująca się na niskim poziomie temperatura w dolnej partii pomieszczenia tłumaczy brak poważniejszych obrażeń u większości osób dokonujących nieudanych prób gaszenia oleju wodą. Osoby te odruchowo uchylały się i nawet skrywały pod stołem.
Wstępne szacunki prowadzą do wniosku, że powstające w pomieszczeniu nadciśnienie jest stosunkowo niewielkie, ale może spowodować wymierne zniszczenia ze względu na dość długi czas oddziaływania. Wielkość nadciśnienia jest bezpośrednio związana z ilością spalanego w powietrzu oleju po wyrzucie oraz z szybkością spalania, która z kolei zależy od powierzchni kontaktu oleju z powietrzem.
Jak Bezpiecznie Gasić Płonący Olej Spożywczy?
Trzeba podkreślić, że oleje i tłuszcze spożywcze nie stwarzają zagrożenia ani przy przechowywaniu, ani przy właściwym użytkowaniu. Krytycznym momentem jest podgrzewanie oleju bez nadzoru - wystarczy nawet kilka minut, by nastąpił samozapłon pozostawionego naczynia z olejem.
Podstawowe Zasady Bezpieczeństwa
Nigdy nie polewajmy gorącego oleju wodą. Kiedy dojdzie do zapalenia się tłuszczu, należy odciąć płonącą ciecz od dostępu powietrza. Pamiętajmy, otwarcie okna także może spowodować dodatkowy powiew i zwiększyć płomień. Oczywiście należy pamiętać o własnym bezpieczeństwie i wziąć pod uwagę ryzyko powstania obrażeń.
Nawet po wystąpieniu samozapłonu oleju można łatwo uniknąć wybuchu. Wystarczy wyłączyć ogrzewanie i przykryć naczynie szczelną (koniecznie suchą!) pokrywą lub specjalną gaśnicą do tłuszczów (typu F).
Czego Absolutnie Nie Robić
- Nie wolno gasić oleju wodą.
- Nie wolno przenosić naczynia z płonącym olejem.
- Nie wolno wlewać jego zawartości np. do zlewu, muszli klozetowej itp., co prowadzi do znacznego wzrostu powierzchni kontaktu płonącego przegrzanego oleju z powietrzem i w efekcie powoduje gwałtowny wzrost wielkości płomienia.
Autorami badań i opracowań dotyczących pożarów olejów spożywczych są m.in. mł. bryg dr inż. Bernard Król i bryg. dr inż. Mirosław Sobolewski, pracownicy naukowo-dydaktyczni SGSP, oraz mł. kpt. inż. Robert Jędrzejczak.