Rola kierowcy-strażaka jest kluczowa w systemie ratowniczo-gaśniczym, zarówno w strukturach Państwowej Straży Pożarnej (PSP), jak i Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP). Od jego umiejętności, szybkości reakcji i znajomości przepisów zależy efektywność działań ratowniczych, a często także życie i zdrowie poszkodowanych. Współczesny kierowca-strażak mierzy się z licznymi wyzwaniami, w tym z rygorystycznymi terminami dojazdu do zdarzenia oraz zmieniającymi się regulacjami prawnymi dotyczącymi ruchu drogowego.
Specyfika pracy kierowcy-strażaka Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP)
Dla strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), zrzeszonych w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym (KSRG), wprowadzono 18 maja br. przepisy pozwalające na zatrzymanie przez policjanta prawa jazdy kierowcy, który w terenie zabudowanym przekroczy dozwoloną prędkość o 50 km/h. To zasiało strach nie tylko wśród piratów drogowych, ale również wśród strażaków ochotników.
Wyzwania związane z czasem reakcji
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, strażacy ochotnicy mają około pięciu minut na wyjazd z remizy do zdarzenia. Na miejscu zdarzenia powinni być nie później niż 15 minut po ogłoszeniu alarmu. Jest to ogromne wyzwanie, ponieważ nawet jeśli strażak OSP pracuje 3 km od siedziby remizy, to jadąc przepisowo 50 km/h, a miejscami 40 km/h, dociera do remizy po ponad 4 minutach. W remizie strażak musi się przebrać, zgłosić i otrzymać informację, gdzie ma się udać. Praktycznie niemożliwe jest zawarcie powyższych czynności, takich jak przebranie się, w czasie 5-7 minut. Do tego dochodzi jeszcze czas na sam dojazd do pożaru.
Liczba osób uprawnionych do kierowania pojazdami uprzywilejowanymi jest ograniczona, a kierowcy również muszą dojechać do remizy ze swojego miejsca pracy. Gdy jednostka nie dotrze w wyżej wymienionym czasie, musi się rozliczyć i wytłumaczyć, co spowodowało opóźnienie. Nie bez znaczenia jest również fakt, że w momencie, gdy wydłuża się czas przyjazdu jednostki, pożar wywołuje coraz większe straty, a szanse na uratowanie ludzi są coraz mniejsze. W najgorszej sytuacji są kierowcy samochodów bojowych, którzy muszą być na miejscu zbiórki w najszybszym możliwym terminie, aby przygotować samochód do wyjazdu, a nie każdy strażak OSP posiada uprawnienia do kierowania pojazdami ciężarowymi.
Zagrożenie utratą prawa jazdy
Przed wprowadzeniem nowych przepisów, w przypadku stwierdzenia przez funkcjonariusza policji przekroczenia prędkości przez strażaka OSP o 50 km/h, pędzącego do remizy na wezwanie, strażak miał możliwość odmówienia mandatu, uzasadniając przekroczenie prędkości działaniem w wyższej konieczności. W takim przypadku sprawa była kierowana do sądu, a sądy stawały po stronie strażaków OSP, gdyż nie stanowiło to większego problemu, by udowodnić, że strażak spieszył się, by udzielić pomocy poszkodowanym. Obecnie sytuacja nie jest już tak prosta. Nawet jeśli zatrzymany odmówi przyjęcia mandatu, decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy podejmuje na miejscu kontroli policjant. Należy też pamiętać, że w wyniku takiej sytuacji strażak pędzący do remizy na wezwanie, by ratować czyjeś życie lub mienie, może stracić źródło utrzymania.
W Polsce jest około 678 tysięcy strażaków ochotników w ponad 16 tysiącach jednostkach OSP. Zazwyczaj w 80% przypadków to właśnie strażacy z OSP są pierwsi na miejscu wypadku. To oni udzielają pierwszej pomocy, a czas, w którym uda im się dotrzeć na miejsce zdarzenia, może zaważyć na czyimś życiu i zdrowiu. Rodzi się zatem pytanie, jakie regulacje prawne planuje wprowadzić Ministerstwo w celu uchronienia strażaków OSP spieszących do remizy na wezwanie przed utratą prawa jazdy i czy ministerstwo widzi potrzebę zmiany przepisów w tym zakresie.
GASIŁEM PŁONĄCY GARAŻ 🚒🔥Jak wygląda służba w OSP? | DO ROBOTY
Zakres obowiązków strażaka - nie tylko gaszenie pożarów
Na pytanie, czym zajmuje się strażak, bez zastanowienia odpowiadamy, iż „gaszeniem pożarów”, a zaraz później przychodzi na myśl ratowanie zwierząt, np. kotków, które przeceniły swoje możliwości, wchodząc na drzewo. Co poniektórym przyjdzie jeszcze na myśl obrona przed rojem niebezpiecznych szerszeni. To jednak nie wszystko. Strażacy są bardzo często wzywani do wypadków komunikacyjnych. Wozy strażackie są wyposażone w specjalistyczny sprzęt, który umożliwia wydobycie poszkodowanych osób z samochodu. Pomoc strażaków jest niezbędna również podczas katastrof budowlanych, trzęsień ziemi czy powodzi. Bardzo często usuwają też skutki burz i nawałnic.
Strażacy, którzy pracują „na podziale” - czyli jeżdżą na akcje - pracują w trybie zmianowym: 24 godziny pracy, a później 48 godzin wolnego. Ich praca, a dokładniej służba, nie należy do lekkich, zarówno fizycznie, jak i psychicznie. Swoje obowiązki wykonują w trudnych warunkach, co wymaga doskonałego stanu zdrowia, kondycji fizycznej i siły.
Jak zostać kierowcą-strażakiem w Państwowej Straży Pożarnej (PSP)?
Aby podjąć służbę w Państwowej Straży Pożarnej, kandydat musi spełnić szereg wymagań. Służbę w PSP może pełnić obywatel polski, niekarany za przestępstwo lub za przestępstwo skarbowe, korzystający z pełni praw publicznych, posiadający co najmniej średnie wykształcenie oraz zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia tej służby.
Postępowanie kwalifikacyjne
Przyjęcie kandydata do służby poprzedza postępowanie kwalifikacyjne, które zarządza i prowadzi kierownik jednostki organizacyjnej PSP. Oceny zdolności fizycznej i psychicznej do służby dokonują komisje lekarskie podległe ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. Postępowanie kwalifikacyjne obejmuje kilka etapów:
- ocena złożonych dokumentów (sprawdzenie kompletności i spełnienia wymogów);
- test sprawności fizycznej;
- rozmowa kwalifikacyjna;
- dodatkowe etapy postępowania.
System punktacji gratyfikuje posiadane uprawnienia kandydata, co określają odpowiednie rozporządzenia MSWiA.
Test sprawności fizycznej
Test sprawności fizycznej składa się z prób sprawnościowych oraz próby wydolnościowej, które przeprowadza się i ocenia w sposób określony w przepisach. Kandydat do każdej z prób podchodzi tylko raz. Próby sprawnościowe i wydolnościowe odbywają się w ubiorze i obuwiu sportowym w pomieszczeniu zamkniętym o utwardzonej nawierzchni. Przykładowe próby to:
- Próba wydolnościowa (Beep test): Polega na bieganiu między dwoma znacznikami (liniami), oddalonymi od siebie o 20 metrów, w określonym, stale rosnącym tempie, nadawanym sygnałem dźwiękowym.
- Podciąganie na drążku: Ćwiczący zajmuje pozycję w zwisie na drążku i podciąga się tak, aby broda znalazła się powyżej drążka.
- Rzut piłką lekarską (2 kg): Ćwiczący unosi piłkę oburącz za głowę i wykonuje rzut zza głowy.
- Bieg po kopercie: Ćwiczący pokonuje wyznaczoną trasę trzykrotnie, omijając tyczki od strony zewnętrznej.
Kwalifikacje i uprawnienia
Mianowanie strażaka następuje po odbyciu zasadniczej służby wojskowej lub po przeniesieniu do rezerwy bez odbycia tej służby albo po zwolnieniu od obowiązku służby wojskowej. Osoba podejmująca służbę mianowana jest strażakiem w służbie przygotowawczej na okres 3 lat. Dodatkowe punkty w postępowaniu kwalifikacyjnym można uzyskać m.in. za:
- uzyskanie kwalifikacji ratownika medycznego;
- wyszkolenie pożarnicze w ochotniczej straży pożarnej (ukończone SP);
- posiadane prawo jazdy kategorii B, C, D, szczególnie niezbędne dla kierowców pojazdów ciężarowych i autobusów.
Kształcenie kadr oficerskich odbywa się w Szkole Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie, natomiast kształcenie na poziomie aspiranckim realizują Centralna Szkoła Państwowej Straży Pożarnej w Częstochowie oraz Szkoły Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie i Poznaniu.
Możliwość zatrudnienia cywilnego jako kierowca w PSP
W strukturach Państwowej Straży Pożarnej mogą być również zatrudniani pracownicy cywilni, w tym na stanowiskach kierowców. Jest to jednak rzadkość, a takie etaty są przeznaczone raczej dla kierowców autobusów czy pojazdów operacyjnych lub kwatermistrzowskich, a nie typowych wozów bojowych, które prowadzą funkcjonariusze strażacy. Pracując jako kierowca cywilny w PSP, nie nosi się munduru ani nie korzysta z przywilejów, takich jak wcześniejsza emerytura, przysługujących funkcjonariuszom. Do podjęcia służby cywilnej, w tym na stanowisku kierowcy, wymagane są odpowiednie kategorie prawa jazdy (B, C, D).
Nabór do służby cywilnej jest otwarty i konkurencyjny. Ogłoszenia o wolnych stanowiskach pracy są umieszczane w Biuletynie Służby Cywilnej oraz w Biuletynie Informacji Publicznej. Warto zaznaczyć, że kierowcy jednostek ochrony przeciwpożarowej są zwolnieni z wymagań ustawy o transporcie drogowym i czasie pracy kierowców, co oznacza, że do pracy w PSP nie jest wymagana Kwalifikacja Wstępna.
Krótka historia polskiego pożarnictwa
Pierwsza propozycja powoływania w miastach obowiązkowych straży ogniowych została zaproponowana przez Andrzeja Frycza Modrzewskiego, pisarza, co zostało uczynione dopiero 10 lat po jego śmierci, w 1582 roku. Na przestrzeni lat system przeciwpożarowy był nieustannie dopracowywany. W 1802 roku w Wilnie powstaje pierwsza zawodowa straż ogniowa. Obecnie funkcjonująca Państwowa Straż Pożarna została utworzona w 1992 roku. Dzień Strażaka, w różnych formach, istnieje w większości państw europejskich od ponad 150 lat, a jego inicjatorem był australijski strażak, upamiętniający pięciu tragicznie zmarłych kolegów.
W Państwowej Straży Pożarnej służbę pełni około 30 tysięcy osób, z czego 8% stanowią kobiety. Dodatkowo wspiera ich ponad 370 tysięcy strażaków ochotników (inne dane wskazują na około 678 tysięcy członków OSP).