Psy towarzyszą polskim strażakom w działaniach ratowniczych od ponad 20 lat. Czworonogi te brały udział w misjach zagranicznych, m.in. w Nepalu, Pakistanie, na Haiti czy w Turcji, gdzie w 2023 roku grupa USAR Poland wydobyła spod gruzów dwanaście osób. Psy ratownicze są niezastąpione w poszukiwaniach osób zaginionych w terenie oraz w warunkach katastrof budowlanych.
Historia i fundamenty prawne
Pierwszą grupą poszukiwawczą z psami w Polsce była grupa Polskiego Czerwonego Krzyża na Wybrzeżu, którą wykorzystano po wybuchu gazu w gdańskim wieżowcu w 1995 roku. W jednostkach Państwowej Straży Pożarnej (PSP) pierwsze psy ratownicze pojawiły się w Nowym Sączu, a miesiąc później w Gdańsku.
Obecnie funkcjonowanie zwierząt w akcjach ratowniczych reguluje szereg przepisów, w tym:
- Rozporządzenie MSW z 13 grudnia 2012 r. w sprawie zwierząt wykorzystywanych w akcjach ratowniczych.
- Rozporządzenie MSWiA z 4 lutego 2005 r. określające 19 ras psów zdatnych do szkolenia w zakresie działań ratowniczych.
- Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
Specjalistyczne Grupy Poszukiwawczo-Ratownicze
W Polsce działania te prowadzą zarówno zawodowi strażacy z PSP, jak i ochotnicy z jednostek OSP. W Państwowej Straży Pożarnej stanowisko przewodnika psa jest nieetatowe. Warto podkreślić, że aby pies mógł wziąć udział w akcjach PSP, musi posiadać specjalność gruzowiskową.
Wśród jednostek OSP działają specjalistyczne grupy, takie jak OSP GRS Nowy Sącz, która powstała na przełomie 2010 i 2011 roku. Pasjonaci zrzeszeni w takich grupach uzupełniają działania zawodowych strażaków i policji, często dysponując własnymi certyfikowanymi zespołami. W województwie dolnośląskim w jednostkach PSP i OSP służy łącznie kilkadziesiąt psów.
Szkolenie i opieka nad psem ratownikiem
Zespół ratowniczy to nierozerwalna więź człowieka i psa. Szkolenie czworonoga trwa minimum dwa lata i rozpoczyna się od pierwszych tygodni życia szczeniaka. Kluczowe elementy procesu to:
- Socjalizacja: kontakt z różnymi ludźmi, otoczeniem i dźwiękami.
- Pozytywna motywacja: unikanie metod awersyjnych (kolczatek, obroży elektrycznych).
- Budowanie relacji: wspólne ćwiczenia, spacery i zabawa.
- Egzaminy: po ukończeniu 18. miesiąca życia zespół może przystąpić do egzaminu klasy 0.
Pies ratowniczy wymaga specjalistycznej opieki: wysokiej jakości wyżywienia, suplementacji oraz regularnych badań weterynaryjnych. Ważne jest także utrzymanie sprawności fizycznej psa poprzez odpowiedni trening (np. bieżnia wodna, bieganie).
Jak wygląda codzienna praca z psem?
Pies posiada niezwykłe zdolności sensoryczne - potrafi rozróżnić tysiące zapachów, co jest wykorzystywane w tropieniu. W pracy ratowniczej istotna jest rotacja psów i dbanie o to, by czworonóg zachował zapał do poszukiwań przez całe swoje życie zawodowe.
Do najpopularniejszych ras wykorzystywanych w straży pożarnej należą owczarki belgijskie, border collie oraz labradory retrievery. Mimo popularnego wizerunku dalmatyńczyka wozów strażackich, to właśnie te rasy dominują w profesjonalnym ratownictwie.
Cztery łapy ratownika, czyli psy w GOPR - reportaż RMF24
| Cechy psa ratownika | Opis |
|---|---|
| Węch | Zdolność do lokalizacji osób w trudnych warunkach (gruz, las). |
| Motywacja | Wrodzona pasja do pracy i odnajdywania ludzi. |
| Współpraca | Pełne zaufanie do przewodnika jako warunek skuteczności. |
Co roku, w ostatnią niedzielę kwietnia, obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Psa Ratowniczego, będący wyrazem szacunku dla pracy tych zwierząt i ich przewodników.