Urazy kręgosłupa na trampolinie – zagrożenia i zasady bezpiecznej zabawy

Trampoliny, zarówno te ogrodowe, jak i dostępne w specjalistycznych parkach czy salach zabaw, cieszą się ogromną popularnością jako forma rekreacji i aktywności fizycznej. Niestety, dynamiczny rozwój tej rozrywki wiąże się ze wzrostem liczby wypadków i urazów, w tym bardzo poważnych kontuzji kręgosłupa. Brak świadomości ryzyka oraz niedostateczne przestrzeganie zasad bezpieczeństwa mogą prowadzić do tragicznych konsekwencji.

Groźne wypadki na trampolinach - przykłady

O tym, jak niebezpieczne mogą być skoki na trampolinie, świadczą liczne doniesienia o wypadkach. W jednej z lubelskich sal zabaw dla dzieci miał miejsce groźny wypadek, kiedy 11-letnia dziewczynka skoczyła z wysokości około 2 metrów na poduszkę, która nie była napompowana, spadając na beton. Dziecko doznało m.in. urazu kręgosłupa. Sprawą zajęła się policja, badając kwestię narażenia na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia, oraz ustalając odpowiedzialnych za zaniedbania pracowników, którzy nie dopilnowali bezpieczeństwa ani nie byli przeszkoleni do udzielania pierwszej pomocy.

Kolejny dramatyczny przypadek miał miejsce w jednym z krakowskich parków trampolin. Kobieta doznała tam bardzo poważnego urazu pleców podczas skoku do basenu z piankami. Sytuacja była na tyle skomplikowana, że ratownicy medyczni potrzebowali pomocy strażaków, ponieważ pianki uniemożliwiały właściwe ułożenie poszkodowanej na noszach i przetransportowanie jej do ambulansu. Zdarzenie to jest poważną przestrogą - zabawa na trampolinie będzie udana tylko w przypadku zachowania względnej ostrożności.

Przypadek Mateusza: złamanie kręgosłupa po skoku na trampolinie

Do szczególnie niebezpiecznego wypadku doszło w Stegnie, gdzie piętnastoletni Mateusz doznał złamania kręgosłupa po niefortunnym skoku na trampolinie. Chłopiec poczuł ogromny ból i ogólnie źle się poczuł. Ratownik medyczny, pomimo próśb rodziców, nie widział podstaw do przewiezienia go karetką do szpitala. Ojciec chłopca, pan Jarosław, przewiózł syna prywatnym samochodem, usztywniając go na tyle, na ile to było możliwe. W szpitalu okazało się, że diagnoza była poważna: „złamanie w obrębie blaszek granicznych górnych trzonów kręgów L1 i L2 z ich ugięciem oraz nieznacznym obniżeniem wysokości trzonów, drobne odłamy kostne w częściach górno-przednich trzonów (…) złamanie stabilne”. Lekarz zalecił sznurówkę ortopedyczną, a chłopiec musiał leżeć w domu. Pan Jarosław zapowiedział zgłoszenie sprawy do prokuratury z tytułu niedopełnienia obowiązków służbowych i narażenia pacjenta na trwałą utratę zdrowia.

Urazy TRI (Trampoline Related Injury) - co to jest?

Trampolina (batut) to przyrząd gimnastyczny, który sprawdzi się zarówno w salach fitness, jak i w przydomowym ogrodzie. Choć zapewnia świetną rozrywkę, podczas jej użytkowania należy zachować szczególną ostrożność, ponieważ może dojść do tzw. urazów TRI (Trampoline Related Injury). W USA trampoliny są jedną z najczęstszych przyczyn ciężkich urazów u dzieci i jedną z głównych przyczyn ich hospitalizacji. Szacuje się, że milion domowych trampolin to sto tysięcy wizyt na ostrym dyżurze rocznie w Stanach Zjednoczonych.

Wśród najczęściej występujących obrażeń wymienia się nie tylko złamania czy zwichnięcia kończyn, ale także urazy głowy, szczęki czy kręgosłupa. Wynika to przede wszystkim z faktu, że podczas skoku nie jesteśmy w stanie w pełni zapanować nad własnym ciałem. Według badania opublikowanego przez Australian and New Zealand Journal of Public Health w 2015 r., 53% kontuzji jest spowodowanych nieprawidłowym lądowaniem na trampolinie. Co więcej, aż co 10-ty uraz dotyczy głowy, szyi i kręgosłupa, co sprawia, że problem staje się interdyscyplinarny.

Szczególne typy urazów u dzieci

Ortopeda Krzesimir Sieczych z Carolina Medical Center zaznacza, że w ostatnich latach trampoliny są sprawcą wielu urazów wśród dzieci. „Zaczynamy pomału wyróżniać bardziej charakterystyczne złamania i urazy po wypadkach na trampolinach np. złamania z przemieszczeniem wymagające nastawienia lub leczenia operacyjnego” - wyliczył specjalista. U dzieci dochodzi do typowych dla nich złamań zwanych złuszczeniami. Są to złamania w okolicach chrząstek wzrostowych, które wymagają szczególnej uwagi ortopedycznej przy leczeniu, by w konsekwencji urazu nie doszło do żadnej deformacji. Niestety, może też dojść do urazu głowy, karku czy kręgosłupa, gdy dziecko spadnie z trampoliny lub zostanie przygniecione przez inne dziecko.

Obserwuje się także przewlekłe skutki skakania na trampolinie, takie jak tzw. „trampoline ankle” u dzieci, która dotyczy złamania lub złuszczenia chrząstki wzrostowej piszczeli, czyli tkanki chrzęstnej mieszczącej się w pobliżu zakończeń rosnącej kości. W skrajnych przypadkach syndrom ten skutkuje brakiem przyrostu kończyny na długość.

Kto jest najbardziej narażony na urazy na trampolinie?

Głównymi użytkownikami trampolin są dzieci i to one niestety są najczęstszymi pacjentami gabinetów ortopedycznych. Ze względu na wspomnianą niemożliwość zapanowania nad własnym ciałem, połączoną z dużą energią kinetyczną podczas skoku oraz energią potencjalnej sprężystości przy odbijaniu się od trampoliny, zabawy nie są wskazane dzieciom poniżej 6. roku życia. Maluchy nie panują w pełni nad ciałem, są lżejsze, więc mogą wyżej się odbijać, co zwiększa ryzyko upadku. Badania wykazały, że 90% pacjentów z urazami trampolinowymi to osoby w wieku 5-9 lat.

Szczególnym problemem jest również korzystanie z trampoliny przez kilka osób jednocześnie. Jeśli na batucie znajduje się większa grupka dzieci, siła, z jaką się odbijają między sobą, może być przyczyną upadku i kolizji. W innym dużym badaniu wykazano, że w 86% kontuzji z jednej trampoliny korzystały średnio ponad dwie osoby. Ryzyko kontuzji dotyczy również dorosłych, którzy także powinni uważać podczas skoków, zarówno tych wykonywanych w sali fitness, jak i na ogrodowym batucie.

Zasady bezpiecznego korzystania z trampoliny

Aby zminimalizować ryzyko urazów TRI, należy przestrzegać kilku kluczowych zasad:

• Nadzór dorosłych: Rodzic powinien asekurować dziecko i pilnować, aby nie wykonywało ekstremalnych wyskoków. Błędem jest puszczanie dziecka na taką zabawę samopas, bez żadnego przygotowania.
• Pojedynczy użytkownik: Chcąc zminimalizować ryzyko urazu, warto wpuszczać maluchy niewielkimi grupkami (2-3 osoby) lub pozwolić bawić się pojedynczo. Jest to najskuteczniejsza metoda zapobiegania zderzeniom i upadkom.
• Właściwa technika: Warto wspólnie pójść do parku trampolin i skorzystać z pomocy instruktora, aby przećwiczyć technikę odbijania i spadania.
• Odpowiednie wyposażenie: Trampolina musi być zabezpieczona specjalną siatką ochronną oraz gąbkami zabezpieczającymi ostre, twarde elementy konstrukcji.
• Usuwanie przedmiotów: Przed wejściem na trampolinę należy zdjąć biżuterię i nie wnosić ze sobą dodatkowych przedmiotów. Nie należy też skakać z pełnym żołądkiem.
• Ochrona przed słońcem: Podczas zabawy w upalne dni, stosuj krem ochronny z wysokim filtrem.

Wybór bezpiecznej trampoliny

By zmniejszyć ryzyko urazów TRI podczas zabawy, kupując trampolinę warto zwrócić uwagę na rodzaj stelaża oraz średnicę maty. Jeśli wybieramy trampolinę z myślą o dzieciach, powinna ona mieć zabezpieczającą siatkę oraz odpinaną drabinkę. Dzięki temu będziemy mieć pewność, że najmłodsi nie skorzystają z urządzenia do zabawy podczas nieobecności dorosłych.

Leczenie urazów i rekonwalescencja

Dr Krzesimir Sieczych zaznacza, że leczenie operacyjne złamań u dzieci nieco się różni od tego u dorosłych. U dorosłych, przy skomplikowanych złamaniach, stosuje się tytanowe blaszki i śrubki, natomiast u dzieci metalowe druciki wprowadzane przez skórę (tzw. druty Kirschnera) lub elastyczne pręty śródszpikowe. Te ostatnie są mniej inwazyjne i często nie wymagają dodatkowego zakładania gipsu, jednak w przypadku drutów Kirschnera gips jest konieczny.

Kości u dzieci zrastają się szybciej niż u dorosłych. Średnio unieruchomienie po złamaniu trwa cztery do sześciu tygodni, u dzieci zazwyczaj bliżej granicy czterech tygodni. Są też takie złamania, w których gips dziecko nosi nawet krócej. Na szczęście, po założeniu gipsu nie trzeba całkowicie rezygnować z wakacji - w wielu klinikach dostępne są lekkie i wodoodporne gipsy, w których można pływać.

Kiedy skoki na trampolinie są wskazane?

Pomimo ryzyka urazów TRI, skoki na trampolinie mają również swoje pozytywne aspekty. Prowadzone na batucie ćwiczenia są pożądane w rehabilitacji dzieci z zaburzeniami koordynacji czy osób po urazach, które chcą przyspieszyć powrót do zdrowia. Poza tym trampolinę wykorzystuje się, ćwicząc z osobami z niepełnosprawnościami ruchowymi bądź umysłowymi, a także tymi, które mają zaburzenia czucia głębokiego. Ponadto skoki na trampolinie pomagają modelować sylwetkę, a tym samym schudnąć, należąc do popularnych zajęć fitness.

Podsumowanie i zalecenia ekspertów

Dr hab. n. med. Paweł Łęgosz, podkreśla, że każda dyscyplina sportu wymaga stopniowania obciążeń, specyficznego przygotowania narządu ruchu oraz wzmocnienia stabilizacji poszczególnych stawów. Większość z nas nie jest biomechanicznie i fizycznie przygotowana do przyjęcia dużej dawki sportu „w pigułce” poprzedzonej godzinami spędzonymi w pozycji siedzącej. Stąd apel, aby "wszystko robić z umiarem" i pamiętać, że nasz organizm potrzebuje odpoczynku i regeneracji.

Zbagatelizowanie dolegliwości bólowych może prowadzić do poważnych konsekwencji, jak np. złamań zmęczeniowych. Jeśli ból stawu skokowego utrzymuje się na drugi dzień i trudno jest chodzić, pojawiła się opuchlizna, deformacja ręki, wygięcie palca lub spore zasinienie, takie sytuacje wymagają konsultacji lekarskiej i wykonania zdjęcia rentgenowskiego. Wizyta u lekarza, fizjoterapeuty czy trenera przygotowania motorycznego „przed”, a nie „po” urazie może okazać się nie tylko bardziej efektywna, ale także tańsza.

tags: #strazak #po #uraz #kregoslupa #na #trampolinie