Rozkaz Bojowy i Dowodzenie w Działaniach Ratowniczo-Gaśniczych

Istotą dowodzenia siłami i środkami ratowniczymi jest twórcze podejmowanie decyzji opartych na przesłankach naukowych oraz przewidywanie oddziaływania tych decyzji na siebie, tak aby kolejna była logicznym następstwem decyzji poprzednich. Umiejętność skutecznego dowodzenia wymaga poza odpowiednimi kwalifikacjami, wielu lat praktyki oraz pewnych cech osobowościowych. Należy do nich między innymi zdolność do szybkiej analizy zaistniałej sytuacji, opanowanie i umiejętność logicznego myślenia. Wszystkie elementy procesu decyzyjnego są ze sobą ściśle powiązane i wymagają uwzględnienia możliwości taktycznych danego zastępu lub sekcji przy podjęciu jakichkolwiek działań.

Gotowość Bojowa i Obowiązki Dowódcy

Koniecznym warunkiem skutecznego dowodzenia jest kompletna wiedza dowódcy o specyfice i ilości posiadanego sprzętu. Równie istotne jest, aby dowódca jednostki taktycznej egzekwował tę wiedzę od podległych mu strażaków. Utrzymanie załogi w stałej gotowości operacyjnej (bojowej) jest jednym z warunków powodzenia działań ratowniczo-gaśniczych.

Definicja i Warunki Gotowości Bojowej

Gotowość bojowa oznacza pełną mobilność załogi do podjęcia działań, odpowiednie wyszkolenie oraz wyposażenie osobiste strażaków. Gotowość bojowa zależy także od utrzymania sprzętu we właściwym stanie technicznym. Dowódca ponosi pełną odpowiedzialność za stałą gotowość bojową podległej mu załogi, a także za podległe mu mienie w postaci samochodów i sprzętu pożarniczego.

Odpowiedzialność Dowódcy w Akcjach Ratowniczych

Odpowiedzialność dowódcy w zakresie utrzymywania stałej gotowości bojowej obejmuje odpowiednie utrzymanie stanu technicznego samochodów i sprzętu. W kontekście prowadzenia akcji ratowniczo-gaśniczych, dowódca może ponieść odpowiedzialność w różnych sytuacjach:

• Odpowiedzialność karna: Może wystąpić, gdy kierujący akcją nie zachowuje warunków i zasad jej prowadzenia. Rozważając zagadnienie odpowiedzialności, należy wspomnieć o zjawiskach lekkomyślności i niedbalstwa.
  • Lekkomyślność: Traktowana jest jako przestępstwo nieumyślne, zachodzące wtedy, gdy sprawca przewiduje możliwość popełnienia czynu zabronionego, lecz bezpodstawnie przypuszcza, że tego uniknie.
  • Niedbalstwo: Zachodzi wtedy, gdy sprawca możliwości takiej nie przewiduje, choć powinien ją przewidzieć (art. 7 ust. 2 Kodeksu Karnego).
• Odpowiedzialność cywilna: Może wystąpić (zupełnie niezależnie od istnienia lub nieistnienia odpowiedzialności karnej) w sytuacjach, z którymi najczęściej można się spotkać w trakcie prowadzenia akcji ratowniczej.

Wszystkie opisane powyżej możliwości dotyczą odpowiedzialności za skutki wywołane prowadzeniem akcji ratowniczo-gaśniczej. W ich wyniku odpowiedzialność może ponieść w równym stopniu dowódca wydający niewłaściwą decyzję, jak i strażak w niewłaściwy sposób wykonujący polecenie lub rozkaz (np. niezgodnie z prawem), będąc świadomym, że w danej sytuacji łamie prawo. Jednak odpowiedzialność dowódcy za swoich podwładnych istnieje w każdej sytuacji, kiedy dochodzi do wykonania polecenia lub rozkazu. Odbywa się to w równym stopniu podczas akcji, jak i ćwiczeń. Dowódca ponosi pełną odpowiedzialność w przypadku bezpodstawnego narażenia podwładnego na utratę zdrowia lub życia, wskutek złej oceny sytuacji lub podjęcia niewłaściwej decyzji.

Należy jednak rozgraniczyć pojęcie odpowiedzialności określonej obowiązującym prawem karnym lub cywilnym od odpowiedzialności wynikłej z przydzielonych zadań i obowiązków w ramach regulaminów określających funkcjonowanie jednostki organizacyjnej straży pożarnej. W tym zakresie odpowiedzialność dotyczy wykonywania określonych czynności związanych z funkcjonowaniem tej jednostki.

Rozkaz Bojowy w Służbach Ratowniczych

Rozkaz bojowy to kluczowe narzędzie dowodzenia w działaniach ratowniczych. Jest to polecenie określonego działania lub zaniechania działania, wydawane przez dowódcę. Wydawany jest zazwyczaj w formie pisemnej, graficznej lub w formie ustnej (na niższych szczeblach dowodzenia, np. drużyna, pluton).

Format Rozkazu Bojowego - Metoda SMEAC

SMEAC (ang. Situation, Mission, Execution, Administration/Logistics, Command/Signal) jest matrycą pomagającą zapamiętać format 5-punktowego Rozkazu Bojowego. Choć wywodzi się z terminologii wojskowej, jego struktura jest uniwersalna i użyteczna w planowaniu i wydawaniu rozkazów w służbach ratowniczych. Na szczeblu operacyjnym rozkaz bojowy stanowi zasadniczy dokument rozkazodawczy, będąc efektem końcowym procesu planowania.

0. Organizacja

Ustalenie podziału pododdziału lub zmian w jego organizacji przed rozpoczęciem głównych działań.

0. Orientacja

Przygotowanie zespołu do akcji poprzez przekazanie podstawowych informacji o środowisku działania.

1. Orientacja w terenie: Optymalnie z wykorzystaniem modelu graficznego (np. mapy plastycznej). Obejmuje określenie pozycji własnej, północy, kluczowych pozycji, dróg i przedmiotów terenowych.
2. Uwarunkowania pogodowe i oświetleniowe: Wyjaśnienie wpływu na działania własne i przeciwnika - pora doby, temperatura, wschód/zachód słońca, zachmurzenie, faza księżyca (% oświetlenia), wiatr (siła i kierunek).
3. Teren: Charakterystyka terenu działania.
4. Ludność cywilna: Informacje o obecności ludności cywilnej na obszarze działania.

I. Sytuacja (Situation)

Szczegółowa analiza warunków operacyjnych.

1. Siły przeciwnika (lub zagrożenia):
   1. Identyfikacja i położenie zagrożenia (znane i przypuszczalne).
   2. Przewidywane działania zagrożenia (na podstawie posiadanych informacji).
   3. Obecna aktywność zagrożenia (np. szybkość rozprzestrzeniania się pożaru, obecność poszkodowanych).
   4. Zdolność bojowa, morale przeciwnika (w kontekście ratowniczym: cechy pożaru/zagrożenia, które utrudniają lub ułatwiają działanie).
2. Siły własne:
   1. Zadanie wyższego szczebla (do dwóch szczebli wyżej).
   2. Położenie i zamierzone działania sił własnych (wszyscy sąsiedzi, do dwóch szczebli wzwyż) - z uwzględnieniem mapy plastycznej, misji i tras innych patroli własnych oraz ich wpływu na działania własne.
   3. Wsparcie ogniowe (lub inne wsparcie operacyjne) - lista środków wsparcia, czynniki niezbędne do uzyskania wsparcia, położenie pododdziałów wsparcia (jeśli są znane).
3. Zmiany w przyporządkowaniu: Elementy przyporządkowane do pododdziału oraz elementy wyłączone czasowo z pododdziału.

II. Zadanie / Misja (Mission)

Klarowne i zwięzłe określenie celu działania. Zasady pięciu punktów / 5xW (Kto, Co, Gdzie, Kiedy, Dlaczego).

III. Wykonanie Zadania (Execution)

Opis sposobu realizacji zadania.

1. Zamiar dowódcy.
2. Koncepcja wykonania zadania:
   1. Schemat manewru/działania (graficznie!).
   2. Zadania poszczególnych pododdziałów (5xW) - drużyny, sekcje, grupy specjalne, zadania osób funkcyjnych.
   3. Instrukcje koordynujące - ugrupowanie marszowe, trasy marszu (główna i zapasowa) z użyciem mapy, miejsce przekroczenia linii własnych, punkt zbiórki, działanie w wypadku kontaktu bojowego (w ratownictwie: np. w przypadku nagłej zmiany sytuacji), działanie na terenie niebezpiecznym, działanie na obiekcie (w rejonie), plan ognia wsparcia (np. linii gaśniczych), szczegółowa kalkulacja czasu, inspekcja, ROE (zasady użycia siły), PiR/OiR (plany i rozkazy/ocena i rozkaz), aneksy wykonawcze.

IV. Zabezpieczenie Bojowe (Administracja/Logistyka)

Planowanie wsparcia logistycznego i administracyjnego.

1. Logistyka: Racje żywnościowe i woda, uzbrojenie, amunicja i środki pirotechniczne (w kontekście ratowniczym: zapas środków gaśniczych, narzędzi), umundurowanie, sprzęt medyczny, inny sprzęt niezbędny do wykonania zadania.
2. Administracja: Plan ewakuacji rannych i zabitych, plan ewakuacji jeńców i zdobytego sprzętu (w ratownictwie: np. zabezpieczenie dowodów, mienia), plan uzupełniania amunicji (w ratownictwie: np. środki gaśnicze, powietrze do aparatów), plan odpoczynku pododdziału (działania długotrwałe).

Alternatywną metodą jest skrótowiec 5xB, lecz z zastrzeżeniem, że skrótowiec ten nie uwzględnia jawnie m.in. kwestii umundurowania i zabezpieczenia ogólnego wyposażenia niezbędnego do wykonania zadania.

V. Dowodzenie i Łączność (Command/Signal)

Organizacja dowodzenia i komunikacji.

1. Dowodzenie:
   1. Łańcuch dowodzenia.
   2. Położenie dowódcy w czasie działania (w marszu i w rejonie celu).
   3. Położenie funkcyjnych w czasie działania (w marszu i w rejonie celu).
2. Łączność:
   1. Częstotliwości (główne/zapasowe) i kryptonimy - w obrębie pododdziału, z dowództwem (1 i 2 szczeble wyżej), ze wsparciem ogniowym.
   2. Sygnały dowodzenia (werbalne, niewerbalne, świetlne) - hasła rozpoznawcze (w ugrupowaniu wojsk własnych i w czasie działania na etapach działania), zmiany haseł rozpoznawczych.

Wyzwania i Dyskusje: Prawo do Odmowy Wykonania Rozkazu

Kwestia wykonania rozkazu bojowego, zwłaszcza w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia strażaka, budzi wiele pytań i dyskusji w środowisku strażackim.

Rozkaz a Polecenie Służbowe

Warto rozróżnić rozkaz bojowy od polecenia służbowego. Rozkaz wydaje się w warunkach bojowych lub ćwiczebnych, dotyczy bezpośrednio działań ratowniczych. Polecenia służbowe zaś dotyczą często codziennych czynności, np. remontu samochodu, malowania pomieszczeń, zamiatania placu. W przypadku polecenia służbowego strażak może odmówić jego wykonania, jeśli jest niezgodne z przepisami lub nadużywa uprawnień dowódcy. Odmowa wykonania rozkazu bojowego pociąga za sobą znacznie poważniejsze konsekwencje.

Dylemat: "Nawet z Narażeniem Życia" vs. Bezpieczeństwo Ratownika

Zgodnie z rotą ślubowania, strażak zobowiązuje się działać "nawet z narażeniem życia". Wielu strażaków i dowódców podkreśla, że rozkaz należy wykonać bezwzględnie, a ewentualne wątpliwości wyjaśnić po zakończeniu akcji. Argumentują, że służba mundurowa wymaga dyscypliny, a podważanie rozkazów na miejscu akcji może prowadzić do chaosu i utraty życia osób ratowanych.

Jednak pojawia się pytanie: czy strażak ma prawo odmówić wykonania rozkazu, jeśli wie, że zagraża to bezpośrednio jego zdrowiu i życiu? Odpowiedź musi być jednoznaczna: rozkaz strażak musi wykonać i to nie podlega dyskusji, ale istnieją pewne wyjątki. Rozporządzenie MSWiA reguluje, że dowódca na miejscu akcji może podjąć decyzję odnośnie poświęcenia lub ryzyka poświęcenia życia lub zdrowia w sytuacji, kiedy jego zdaniem dobro ratowane przedstawia wyższą (większą) wartość od dobra narażonego na utratę. Dowódca ponosi pełną odpowiedzialność za swoich podwładnych i musi zawsze zadbać o bezpieczeństwo swoich ludzi i osób ratowanych.

Stan Wyższej Konieczności i Proporcjonalność Dóbr

Problem zaczyna się w sytuacji, gdy rozkaz stwarza realne niebezpieczeństwo dla strażaka. Odstąpienie od zasad powszechnie uważanych za bezpieczne jest możliwe jedynie w sytuacji stanu wyższej konieczności, czyli "bezpośredniego zagrożenia życia ludzkiego". Tylko dla jego ratowania można robić praktycznie wszystko. W takiej sytuacji jednak żaden dowódca nie może wydawać podwładnemu rozkazu, by ten narażał swoje życie bez świadomej i dobrowolnej zgody. Przed wykonaniem takiego zadania strażak musi być w pełni uświadomiony o zagrożeniu dla jego życia i dobrowolnie oraz świadomie wyrazić na to zgodę.

Ogólna zasada, którą często posługują się sądy, to proporcjonalność dóbr: można nie wykonać rozkazu, gdy dobro narażane przewyższa dobro ratowane. Rozkazy łamiące tę zasadę są błędne. Na przykład, nie można rozkazać ratowania mienia (kota, obrazu Matejki, dzwona Zygmunta), jeśli istnieje realne, bezpośrednie zagrożenie życia ratownika. Dowódca musi przeanalizować wytrzymałość konstrukcji płonącego budynku i ocenić, czy w środku znajduje się ktoś poszkodowany. To od jego decyzji zależy zdrowie bądź życie wchodzącego strażaka i ofiary.

W praktyce, dowódca powinien jasno przedstawić zagrożenia i zapytać, kto z nim wejdzie do strefy zagrożenia, zamiast wydawać rozkaz. Jest to kwestia zaufania między dowódcą a podwładnymi. W służbie mundurowej jednak, w innych przypadkach, rozkaz należy wykonać. Jeżeli rozkaz jest kontrowersyjny, strażak ma prawo żądać jego wydania na piśmie, co formalizuje odpowiedzialność.

Zapewnienie Gotowości Operacyjnej w Ochotniczych Strażach Pożarnych (OSP)

Strażacy ochotnicy gotowi są nieść pomoc o każdej porze dnia i nocy. Na dźwięk syreny lub innego powiadomienia zostawiają bieżące obowiązki i udają się do remizy. Po przybyciu do garażu przebierają się w ubrania specjalne, wsiadają do wozu i wyjeżdżają do zdarzenia. Aby zapewnić stałą gotowość do działania, jednostki OSP muszą zwracać uwagę na trzy kluczowe obszary:

1. Gotowość ratowników: Dostępność przynajmniej jednego dowódcy, jednego kierowcy oraz co najmniej dwóch strażaków o każdej porze.
2. Gotowość bazy technicznej: Sprawność pojazdów oraz sprzętu niezbędnego do skutecznego podjęcia działań ratowniczo-gaśniczych.
3. Sprawny system alarmowania: Bez niego jednostka nie będzie w stanie wyjechać w ciągu 15 minut.

Inspekcje Gotowości Operacyjnej OSP

Jednostki OSP poddawane są regularnym, niezapowiedzianym inspekcjom gotowości operacyjnej. Celem inspekcji jest sprawdzenie rzeczywistej gotowości do podjęcia działań ratowniczo-gaśniczych. Inspekcje te mogą mieć miejsce o różnej porze, a ich przebieg jest określony w ZARZĄDZENIU Nr 10 KOMENDANTA GŁÓWNEGO PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ z dnia 28 grudnia 2017 r.

Etapy Inspekcji:

1. Alarmowanie i Wyjazd Zastępu:

   Pierwszym etapem inspekcji jest uruchomienie systemu alarmowania strażaków przez zespół inspekcyjny. W momencie startu systemu rozpoczyna się pomiar czasu, który zostanie zatrzymany po wyjechaniu zastępu przed garaż. Brak możliwości wyjazdu zastępu w czasie 15 minut skutkuje wystawieniem oceny niedostatecznej z całej inspekcji. Aby otrzymać punkty na tym etapie, zastęp musi składać się z przynajmniej 4 strażaków, w tym kierowcy i dowódcy. Jeżeli na alarm przybędzie tylko kierowca, dowódca i jeden strażak, jednostka nie otrzyma żadnego punktu.

2. Weryfikacja Posiadanej Wiedzy:

   Odbywa się na podstawie pisemnego sprawdzianu, który jest testem wiedzy złożonym z 10 pytań zamkniętych z jedną prawidłową odpowiedzią. Test realizowany jest z podziałem na trzy grupy: dowódcy, kierowcy, ratownicy. Do sprawdzianu wiedzy teoretycznej wykorzystywane są pytania, których bazę udostępnia Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej. Jest to etap, za który można uzyskać najwięcej punktów (aż 50).

3. Ocena Infrastruktury i Sprzętu:

   Na tym etapie zespół inspekcyjny sporządza opis, który uwzględnia, czy stan infrastruktury (np. druki dokumentowania działań ratowniczych, stan techniczny pojazdów) ma wpływ na obniżenie gotowości operacyjnej. Jeżeli jakiś pojazd lub sprzęt jest obecnie wycofany z podziału bojowego, zespół inspekcyjny ocenia wpływ tego wycofania na możliwość skutecznego podejmowania działań.

Po zakończonej kontroli następuje przedstawienie końcowej oceny.

Wyzwania w Zapewnianiu Gotowości Bojowej OSP

Największym wyzwaniem dla jednostek OSP często nie jest brak sprzętu czy awarie pojazdów, lecz problemy z obsadą. Brak rozwiązań prawnych pozwalających na finansowanie kursu prawa jazdy na kategorie przydatne do prowadzenia pojazdów pożarniczych sprawia, że kierowcami w OSP są zazwyczaj kierowcy zawodowi albo strażacy, którzy z własnej inicjatywy zdobyli odpowiednie uprawnienia. Warto wypracować porozumienie z urzędem gminy na dofinansowanie takich kursów i wspierać strażaków w zdobywaniu uprawnień.

Podobnie, jednostki, które regularnie szkolą swoich strażaków, nie będą miały problemu z dobrymi dowódcami (aby zostać dowódcą, należy ukończyć kurs kierujących działaniem ratowniczym realizowany przez PSP). Konieczne jest stałe troszczenie się o pozyskiwanie nowych strażaków oraz motywowanie obecnych. Podstawą jest dobrze funkcjonujący zarząd jednostki.

W przypadku, gdy jednostka ma wystarczającą liczbę strażaków, ale zdarzają się problemy z zapewnieniem gotowości, warto wdrożyć monitorowanie gotowości bojowej. Monitorowanie bieżącej gotowości często odbywa się oddolnie, poprzez wzajemne uzgadnianie dostępności. W odpowiedzi na potrzebę stworzenia narzędzia pomagającego monitorować dostępność strażaków, niektóre aplikacje (np. Strażak.Online) oferują tablice gotowości bojowej, gdzie strażacy mogą określać swój stan gotowości dwoma kliknięciami.

Słownik Terminów Pożarniczych

Poniżej przedstawiono wybrane terminy związane z pracą w straży pożarnej, które mogą być istotne w kontekście rozumienia działań ratowniczych i wydawania rozkazów.

• ADHEZJA: Przyleganie cieczy do powierzchni ciała stałego.
• ADSORBENT: Substancja stała o właściwościach chłonnych, na której powierzchni zachodzi proces absorpcji.
• AEROZOL: Zawiesina w gazie bardzo drobnych cząstek, praktycznie nie opadających pod wpływem ciążenia.
• ALARM FAŁSZYWY W DOBREJ WIERZE: Zgłaszający zdarzenie zaobserwował symptomy zagrożenia, np.: dymy, pary, zapachy, lecz po przybyciu na miejsce zagrożenie samoistnie zakończyło się bez możliwości stwierdzenia miejsca lub przyczyny, nie stwarzało zagrożenia.
• BLEVE: W dosłownym tłumaczeniu oznacza wybuch par wrzących cieczy (Boiling Liquids Expanding Vapours Explosions).
• BŁĄD PARALAKSY: Błąd powstający np. przy odczycie mierników.
• CIŚNIENIE DYSPOZYCYJNE: Ciśnienie przewidziane do pokonania oporów przepływu wody w linii tłocznej między motopompami ustawionymi szeregowo w systemie dostarczania wody na duże odległości przez przetłaczanie.
• DEKONTAMINACJA WSTĘPNA: Jest realizowana bezpośrednio po zakończeniu działań, najczęściej na terenie akcji.
• DEKONTAMINACJA WŁAŚCIWA: Jest prowadzona poza terenem akcji - w strażnicy lub specjalnie przeznaczonym do tego celu miejscu.
• DOWÓDCA ZMIANY: Ratownik wyznaczony do kierowania zmianą służbową.
• DYM: Substancja chemiczna powstała wskutek rozkładu termicznego materiału palnego, występująca w powietrzu w postaci aerozoli drobnych cząsteczek ciał stałych, pary wodnej, sadzy, par cieczy palnych, gazów pożarowych, itp.
• DYSLOKACJA: Rozlokowanie jednostek straży pożarnej w rejonach działania, rejonie koncentracji, rozmieszczenie stanowisk gaśniczych itp.
• DYSPERSYJNOŚĆ PIANY: Właściwość charakteryzująca stopień rozdrobnienia pęcherzyków piany gaśniczej.
• DYSPONOWANIE: Stawianie w stan gotowości bojowej i kierowanie do działań jednostek ochrony ppoż.
• EKSHAUSTOR: Ssawa, wentylator wysysający powietrze zanieczyszczone, gazy, pyły lub dymy ze zbiornika, pomieszczenia, itp.
• EMULGACJA: Zjawisko polegające na wymieszaniu się cieczy z wodą (np. oleju z wodą).
• EMULSJA: Stabilny stan rozproszenia jednej cieczy w innej, np. oleju w wodzie.
• FALA PODMUCHU: Sferyczny obszar silnie sprężonego powietrza, rozprzestrzeniający się z olbrzymią prędkością we wszystkich kierunkach od środka wybuchu.
• FALA UDERZENIOWA: Czynnik rażący wybuchu. Rozprzestrzenia się z prędkością naddźwiękową, malejącą aż do zaniku.
• FILAR: Pionowa podpora wszelkich konstrukcji budowlanych.
• GAZY TECHNICZNE: Gazy wytwarzane i używane na dużą skalę, przechowywane w stanie skroplonym lub sprężonym w stalowych butlach pod wysokim ciśnieniem.
• GEOMETRYCZNA GŁĘBOKOŚĆ SSANIA: Różnica poziomów między lustrem wody w punkcie czerpania a osią pompy.
• GŁĘBOKOŚĆ DZIAŁANIA GAŚNICZEGO: Odległość od czoła pożaru, skrzydeł pożaru lub (i) tyłu pożaru linii stanowisk gaśniczych w głąb terenu powierzchni pożaru, ograniczona m.in. długością rzutu prądu środka gaśniczego.
• GŁÓWNY WYŁĄCZNIK PRĄDU: Urządzenie przeznaczone do wyłączania w budynku spod napięcia całej instalacji na wszystkich biegunach.
• HERMETYZACJA: Zapobieganie przedostawaniu się do pomieszczeń pracy szkodliwych gazów, par, pyłów.
• KARY PORZĄDKOWE: Środki dyscyplinująco-wychowawcze, nakładane przez komendantów.
• LAKMUS: Barwnik stosowany w chemii jako wskaźnik kwasowości roztworów wodnych.
• LEPKOŚĆ: Własność płynów charakteryzująca się stopniem ich płynności (lejności) i przyczepności do różnych ciał podczas ruchu jednych warstw względem drugich.
• LNG (Liquefied Natural Gas): Skroplony gaz naturalny, głównym składnikiem jest zwykle metan.
• LPG (Liquefied Petroleum Gas): Skroplony gaz petrochemiczny.
• ŁUK ELEKTRYCZNY: Zjawisko przepływu prądu elektrycznego wskutek przebicia warstwy zjonizowanego powietrza lub gazu między częściami urządzeń elektrycznych będących pod napięciem. Towarzyszy mu silne białe światło i wysoka temperatura (ponad 3000°C).
• ODCINEK BOJOWY: Wyodrębniona część np. linii gaśniczej.
• OGNIE ŻGĄCE: Języki ognia powstające w fazie pośredniej między spalaniem a wybuchem, w warunkach niedostatecznego dostępu tlenu, a następnie gwałtownego dopływu powietrza.
• OLEJ (rozlewy olejowe): Surowa ropa naftowa, dowolny produkt jej przerobu (z wyjątkiem chemikaliów), a także odpady zawierające ropę lub jej produkty.
• PRZECIWOGIEŃ: Gaszenie pożarów przestrzennych lasów, upraw itp.
• REAKCJA EGZOTERMICZNA: Przemiana fizyczna lub chemiczna, w której energia oddawana jest przez reagenty do otoczenia.
• ROZPOZNANIE BOJEM: Forma rozpoznania polegająca na zbieraniu informacji z równoczesnym prowadzeniem działań.
• SKRZYDŁA POŻARU: Linie boczne ograniczające teren pożaru.
• SPALANIE CAŁKOWITE: Reakcja łączenia substancji palnej z tlenem, podczas której produkty nie ulegają dalszemu spalaniu.
• ŚRODEK POWIERZCHNIOWO CZYNNY: Substancja dodawana do cieczy w celu polepszenia jej zdolności zwilżającej.
• TRWAŁOŚĆ PIANY: Zdolność piany do zachowania swoich właściwości, jakie uzyskała w momencie wytworzenia.
• ZARZEWIE OGNIA: Żarzące się węgle, żar, iskry, żagwie itp.

tags: #pojecia #strazacki #rozkaz #bojowy