Początki wozów strażackich to fascynująca podróż przez historię motoryzacji i techniki pożarniczej. Nie każdy pamięta ich charakterystyczny wygląd, dźwięk i dość ograniczone wyposażenie, jednak te pojazdy odegrały kluczową rolę w rozwoju systemów ratowniczych. Dziś drewno, choć rzadziej jest podstawowym materiałem konstrukcyjnym w pełnowymiarowych wozach strażackich, nadal odgrywa ważną rolę w renowacji historycznych maszyn oraz stanowi esencję w tworzeniu modeli i zabawek, które inspirują kolejne pokolenia do służby i pasji.
Rola Drewna w Historii Polskiego Pożarnictwa
Renowacja Historycznego Wozu Strażackiego
Kilkanaście lat wstecz podobny wóz stał i ozdabiał teren przy budynku Komendy. Współcześnie prowadzona renowacja historycznego pojazdu jest przykładem ogromnej dbałości o szczegóły i staranności. Wóz został rozłożony na najmniejsze części, wypiaskowany, wymalowany i powoli nabiera kształtów. Odnawiane są zarówno elementy stalowe, jak i drewniane, co podkreśla uniwersalność materiałów używanych w dawnych konstrukcjach.
W proces renowacji wozu zaangażowana jest druga zmiana, która prowadzi proces naprawy. Wszystkie prace wymagają ogromnych nakładów środków finansowych i sprzętowych. Ogromne podziękowania należą się Panu Pawłowi Szyszlakowi, który dostarczył farby niezbędne do pomalowania wozu oraz sprzęt i materiały wykorzystywane przy procesie renowacji. Chcieliśmy w tym miejscu zwrócić uwagę osób, które chcą wesprzeć prace renowacyjne sprzętem bądź finansowo. Docelowo wóz stać będzie w okresie letnim przed budynkiem Komendy, stanowiąc żywe świadectwo historii pożarnictwa.
Ikony Polskiej Motoryzacji Pożarniczej: Seria STAR
Historia polskiego pożarnictwa nierozerwalnie łączy się z pojazdami marki STAR, które przez dziesięciolecia stanowiły trzon krajowych jednostek straży pożarnej. Ich ewolucja pokazuje rozwój polskiej myśli technicznej i dostosowanie do rosnących potrzeb służb ratowniczych.
Ewolucja Pojazdów Gaśniczych STAR
Wśród historycznych polskich pojazdów pożarniczych szczególną rolę odgrywają ciężarówki marki STAR. Ich poprzednikiem był STAR 20, który był wyjątkowo uniwersalnym pojazdem, powstającym w całej gamie zabudów. Z powodu braków możliwości technologicznych Fabryki Samochodów Ciężarowych w Starachowicach, zamiast planowanego STAR-a 25 w 1957 roku powstał STAR 21, który był modelem przejściowym. Był to pojazd, z dzisiejszego punktu widzenia, dość drobny jak na ciężarówkę, do tego pozbawiony mocy i toporny w prowadzeniu.
Szczegółowy Opis STAR A25P z OSP Łukawiec
STAR 25 zachowany w tak dobrym stanie, jak egzemplarz z OSP Łukawiec, to prawdziwy motoryzacyjny rarytas. Auto nie tylko odpala, ale także jeździ, a nawet czynnie działa w jednostce, choć oczywiście nie przy pożarach. Ten konkretny STAR wyprodukowano w 1969 roku, a do OSP Łukawiec trafił w 1974. Czynną służbę odbywał aż do 2008 roku, kiedy to został zarejestrowany jako zabytek i jako taki nadal jest własnością strażaków z Łukawca.
Wraz z pojazdem zachował się również równie stary eksponat - instrukcja obsługi i użytkowania do STAR-a 25. Jej pożółkły i miękki papier przenosi nas do realiów PRL-owskiej rzeczywistości, a ryciny szczegółowo ilustrują budowę i działanie pojazdu.
Charakterystyka techniczna i konstrukcja
Wóz strażacki STAR A25P ma niemal siedem metrów długości, dwieście trzydzieści pięć centymetrów szerokości oraz dwa i osiem dziesiątych metra wysokości. Producentem podwozia jest oczywiście Fabryka Samochodów Ciężarowych w Starachowicach, ale nadwozie oraz montaż wszystkiego zapewniły już znane Jelczańskie Zakłady Samochodowe w Jelczu koło Oławy.
Symbolika „GSBAM” w jego nazwie szczegółowo wyjaśnia przeznaczenie i wyposażenie: „GS” oznacza Gaśniczy Specjalny, „B” informuje nas, że wyposażono go w zbiornik wodny, „A” to wzmianka o autopompie, a „M” o motopompie na wyposażeniu. Czyli mamy do czynienia z gaśniczym pojazdem specjalnym, wyposażonym w zbiornik na wodę o pojemności dwóch tysięcy litrów, a także autopompę i motopompę, z których każda ma wydajność ośmiu hektolitrów na minutę.
STAR A25P jest fabrycznie samochodem pożarniczym, więc w zasadzie wszystko jest w nim podporządkowane wykonywaniu zadań związanych z pracą w straży. Sprawia to, że obsługa pojazdu w dużej mierze różni się od tego, czego wymagał jakikolwiek inny wariant STAR-a 25. Instrukcja obsługi zawiera niekiedy odmienne zalecenia od zawartych w instrukcji samochodu ciężarowego STAR 25, co nie dziwi, bo przecież wóz strażacki jest pojazdem przeznaczonym do taktycznego wykorzystywania podczas akcji gaśniczej. Poza wydłużoną ramą oraz oczywiście całą zabudową pożarniczą, nie było jednak większych różnic. Jest tu totalny standard motoryzacji tamtego okresu, dodatkowo wzbogacony o strażackie elementy, takie jak włączniki syreny czy kogutów albo przekładnia do uruchomienia autopompy. I to wszystko działa do dzisiaj.
Silnik i osiągi
W pojeździe zastosowano niewielkich rozmiarów gaźnikowy, górnozaworowy silnik S-474, zasilany benzyną. Osiąga on 105 koni mechanicznych mocy przy 3000 obrotów na minutę. Skrzynia ma 5 biegów. Pojazd pali 30 litrów na sto kilometrów podczas jazdy, a w trakcie pracy autopompy 16,2 litra na godzinę. Osiągi silnika obecnie nie robią wrażenia, ale spełniał on swoje zadanie. Jednak co jest w nim najważniejsze, to jego trwałość, którą potwierdza fakt, że odpala do dzisiaj - po 52 latach od opuszczenia fabryki.
Ciekawostką jest uruchamianie pojazdu: choć kluczyk jest dość standardowy, jak na tamte czasy, to starter w guziku w tak starej ciężarówce może zadziwić niejednego fana motoryzacji. Jest głośno, ale można się rozpędzić. Nominalnie do 80 km/h przy pełnym obciążeniu, choć osiąganie tak zawrotnych prędkości obecnie nie jest zalecane. Pojazd skutecznie połyka kolejne metry, ale brak wspomagania nieco utrudnia prowadzenie. Ponoć w akcji, gdy wjechało się nim w teren, kierowanie było bardzo męczące.
Systemy gaśnicze i wyposażenie
Obok zbiornika na wodę o pojemności 2000 litrów jest jeszcze 120-litrowy zbiornik na środki pianotwórcze. Sercem wozu strażackiego jest autopompa. Tutaj w podwozie wbudowano sprzęt typu A800, model PO3S. Autopompa napędzana jest z przystawki skrzyni biegów poprzez podwójne łańcuchy Galla. Wyjątkowe jest tu również zwijadło mieszczące około 80 metrów węża, które ułatwiało strażakom pracę i umożliwiało tzw. szybkie natarcie. Autopompa napędza działko wodne, które daje możliwość wykonywania akcji gaśniczej nawet podczas ruchu pojazdu.
Na dachu pojazdu zamontowana jest ośmiometrowa, drewniana drabina. Przedział bojowy mieścił czterech druhów i nie oferował im żadnych luksusów, miał jednak szyberdach, przez który można było dodatkowo wyjść na górę.
Innowacyjne rozwiązanie: dodatkowe chłodzenie
Warty uwagi jest schemat układu dodatkowego chłodzenia w tym STAR-ze 25. Jest on niezbędny w wozie strażackim, ponieważ najczęściej podczas akcji gaśniczej pojazd stoi. Konstruktorzy musieli więc wymyślić, jak chłodzić stojący pojazd, który używa autopompy. Wpadli na pomysł układu, który przekierowuje wodę z działającej pompy do chłodnicy silnika, zapewniając jego optymalną temperaturę pracy.
JZS STAR A25 PN751-SBM20008 wóz bojowy straży pożarnej
STAR A25P z OSP Łukawiec to naprawdę wyjątkowy pojazd, który zasługuje na to, by o nim opowiedzieć.
Współczesne Odsłony Drewnianych Wozów Strażackich
Współcześnie drewniane wozy strażackie występują głównie w formie modeli do składania oraz zabawek, które kultywują zainteresowanie pożarnictwem i mechaniką od najmłodszych lat.
Drewniane Modele Strażackie do Składania
Samobieżny, drewniany model wozu strażackiego do składania to połączenie inżynierskiej wiedzy z pasją modelarską. Jest to w pełni wyposażony model posiadający 3-sekcyjną drabinkę przeciwpożarową zamocowaną na obrotowej platformie. Jej długość w pełnym rozsunięciu to aż 70 cm! Drabina wysuwa się przed siebie. Aby ją podnieść, wystarczy nacisnąć dźwignię, z kolei przy pomocy zapadki można sterować platformą. W wozie znajdziesz też małą drabinkę pomocniczą zamontowaną z tyłu pojazdu.
Wóz strażacki to model oparty na ciężarówce UGM-11. Oznacza to, że podobnie jak ona, pojazd wyposażony został w czterocylindrowy silnik o napędzie gumowym, umożliwiającym jazdę w przód i wstecz. Cała konstrukcja silnika widoczna jest pod uchylną maską. Model wykonany jest z wytrzymałej sklejki, precyzyjnie wycinanej laserowo. Dzięki temu konstrukcja jest w pełni odwzorowana oraz sprawna. W zestawie znajdziesz 537 części, które wystarczy ze sobą odpowiednio połączyć zgodnie z dołączoną, szczegółową instrukcją (dostępną w 11 językach, w tym po polsku). Wóz strażacki to model należący do bardziej zaawansowanych konstrukcji.
Drewniane Zabawki Strażackie dla Najmłodszych
Dla najmłodszych pasjonatów pożarnictwa dostępne są drewniane zabawki strażackie, które pozwalają wcielić się w rolę odważnego strażaka. Typowy zestaw zawiera drewniany wóz strażacki z rozkładanym podnośnikiem, czterema dzielnymi strażakami, czterema barykadami, gaśnicą i hydrantem. Dzieci mogą podłączyć wóz do hydrantu i gasić pożar za pomocą wysuwanego węża strażackiego, a także rozłożyć barykady dla zapewnienia bezpieczeństwa. Strażacy do dyspozycji mają również przenośną gaśnicę, co zapewnia wspaniałą zabawę i rozwój umiejętności społecznych.
W zestawie znajduje się wiele dopracowanych elementów, m.in. rozkładany podnośnik i wysuwany wąż strażacki. Przykładowy zestaw zawiera:
- Wóz strażacki
- 4 strażaków
- 4 barykady
- Stożek drogowy
- Hydrant
- Gaśnica
Zabawki te, często produkowane przez firmy takie jak Tender Leaf Toys, wykonane są z drewna kauczukowego, pochodzącego z Indonezji. Do ich pomalowania używane są bezpieczne i delikatne farby, dzięki czemu drewno zachowuje swój naturalny wygląd i widoczną strukturę. Drewno kauczukowe cechuje się wyjątkową wytrzymałością, co jest niewątpliwym atutem zabawek. W trosce o naturę, w miejsce każdego drzewa wykorzystanego do produkcji zabawek sadzone jest nowe drzewo. Zabawki Tender Leaf Toys tworzone są z myślą o najmłodszych przez brytyjską projektantkę Danielle Hanson. Rekomendowany przedział wiekowy to: 12-18 miesięcy, 18-24 miesiące, 24-36 miesięcy, 3-5 lat.
