Kiedy natura pokazuje swoją siłę, nie ma czasu na zastanawianie się. Woda potrafi w kilka minut zalać piwnice i ulice, ogień rozprzestrzeniać się błyskawicznie, a silny wiatr łamać drzewa jak zapałki. Takie sceny nie są zarezerwowane dla odległych miejsc - mogą wydarzyć się tuż obok, w każdej części kraju. I wtedy jedna jednostka straży pożarnej to po prostu za mało. Potrzebna jest większa mobilizacja, współpraca i szybka reakcja. Właśnie po to istnieje KSRG - Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy. W jego skład wchodzą różne jednostki strażackie, tworząc spójną sieć bezpieczeństwa.
Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG) to integralna część organizacji bezpieczeństwa wewnętrznego państwa, mający na celu ratowanie życia, zdrowia, mienia lub środowiska, prognozowanie, rozpoznawanie i zwalczanie pożarów, klęsk żywiołowych lub innych miejscowych zagrożeń. System ten jest zorganizowany i prowadzony przez Państwową Straż Pożarną (PSP), a jego fundamentem jest partnerstwo między służbami zawodowymi a Ochotniczymi Strażami Pożarnymi (OSP).
Historia powstania i podstawa prawna KSRG
KSRG swoje powstanie zawdzięcza ustawie o Państwowej Straży Pożarnej z sierpnia 1991 roku. A dokładnie artykułowi 127 ustawy, który nakładał na Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej obowiązek zorganizowania systemu nie później niż w ciągu 3 lat od wejścia ustawy w życie. Krajowy system ratowniczo-gaśniczy utworzony został na mocy ustawy o ochronie przeciwpożarowej, której celem było stworzenie elementu organizacji bezpieczeństwa wewnętrznego kraju.
Szczegółowe zasady działania Systemu określono w 1994 r. w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad organizacji KSRG. Po zmianach niektórych przepisów i testach systemu na Opolszczyźnie, 31 grudnia 1994 roku ówczesny Komendant Główny PSP Feliks Dela zgłosił najwyższym władzom RP: „Melduję, że zgodnie z art. 127 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej z dniem 1 stycznia 1995 r. uruchomiłem krajowy system ratowniczo-gaśniczy, stanowiący integralną część organizacji bezpieczeństwa wewnętrznego Państwa”.
W pierwszym roku funkcjonowania KSRG (1995 r.) do Systemu włączonych zostało 1 664 jednostek OSP. Obecnie nadzór nad funkcjonowaniem krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego pełni minister właściwy do spraw wewnętrznych, natomiast Komendant Główny PSP pełni rolę centralnego organu administracji rządowej w zakresie jego organizacji.
Trójpoziomowa struktura systemu
KSRG jest pomyślany jako struktura trójpoziomowa, idealnie odpowiadająca podziałowi administracyjnemu kraju. Taki układ pozwala na zarządzanie siłami i środkami w zależności od skali zagrożenia:
- Poziom Powiatowy: Jest to przede wszystkim poziom wykonawczy. Działania są prowadzone przez siły i środki dostępne w danym powiecie.
- Poziom Wojewódzki: Pełni funkcję koordynacji i wsparcia. Uruchamiany jest, gdy siły powiatu okazują się niewystarczające. Spełnia rolę wspomagającą i koordynacyjną w sytuacjach wymagających użycia sił i środków spoza powiatu, w którym ma miejsce zdarzenie.
- Poziom Centralny: Najwyższy szczebel, odpowiedzialny za koordynację i wsparcie w sytuacjach kryzysowych przekraczających możliwości pojedynczego województwa. Spełnia rolę wspomagającą, kiedy siły województwa są niewystarczające.
Na poziomie centralnym działa m.in. Centralny Odwód Operacyjny (COO) - mobilny zasób sił PSP, który może być przerzucony w dowolny rejon kraju. Uprawnionym do dysponowania oddziałów i pododdziałów COO jest Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej, dowódca COO lub osoba upoważniona przez Komendanta Głównego PSP. W województwach posiadających minimum dwie kompanie gaśnicze zostały utworzone bataliony centralnego odwodu operacyjnego.
Podejrzany pakunek i akcja służb w Dębicy. Realistyczne ćwiczenia w starostwie
Potencjał ludzki i techniczny KSRG
Fundamentem KSRG jest Państwowa Straż Pożarna, która zapewnia niezbędne zaplecze kadrowe, sprzętowe i logistyczne. Jednak to OSP, które dobrowolnie włączają się w struktury systemu na podstawie umów, stanowią jego ogromną siłę i najbardziej liczny komponent.
| Parametr | Państwowa Straż Pożarna (PSP) | Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) w KSRG |
|---|---|---|
| Liczba strażaków/ratowników | ponad 5 tys. (dobowy standard gotowości) | ponad 120 tys. (uprawnionych do działań) |
| Liczba pojazdów | ok. 5,4 tys. samochodów rat.-gaś. i specjalnych | około 12 tys. pojazdów |
Sieć jednostek krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego umożliwia dotarcie sił ratowniczych do zagrożonej ludności w ciągu 15 minut. Gotowość operacyjna sił i środków, w szczególności dyspozycyjność, wyszkolenie i wyposażenie w sprzęt ratowniczy, umożliwia ich dysponowanie w trybie pilnym według kryterium obszaru chronionego.
Specjalizacja i działania międzynarodowe
Niezależnie od sieci jednostek ochrony przeciwpożarowej przygotowanych w zakresie podstawowym, PSP posiada wydzielone siły do realizowania specjalistycznych czynności ratowniczych poprzez ratowników posiadających specjalistyczne wyszkolenie i sprzęt. Jednostki Ratowniczo-Gaśnicze specjalizują się w wyselekcjonowanych dziedzinach interwencyjnych. Poziom specjalistyczny wyróżnia jednostki, w strukturach których działają tzw. grupy ratownictwa specjalistycznego.
Polska uczestniczy również w Unijnym Mechanizmie Ochrony Ludności, w ramach którego zgłoszono do działań międzynarodowych specjalistyczne grupy ratownicze, m.in.:
- CBRN - moduł wykrywania skażeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i nuklearnych oraz pobierania próbek (4 moduły: Warszawa, Katowice, Kraków, Poznań).
Włączanie jednostek OSP do KSRG
Z roku na rok do KSRG przybywa coraz więcej jednostek OSP. Procedura włączenia opiera się na zapisach Rozporządzenia MSWiA z dn. 15 września 2014 r. (oraz późniejszych aktualizacjach, m.in. z 2021 r.). Włączenie jednostki OSP do struktur wymaga przedłożenia do Komendy Wojewódzkiej PSP stosownej dokumentacji, co pozostaje w gestii właściwej terenowo Komendy Miejskiej lub Powiatowej PSP.
Korzyści z dołączenia do KSRG dla jednostki OSP:
- Możliwość działania nie tylko lokalnie, ale także na terenie całego kraju w wielu akcjach ratowniczych.
- Dostęp do dodatkowego finansowania i nowoczesnego wyposażenia (np. wymogi sprzętowe z kwietnia 2019 r.).
- Duże wyróżnienie i prestiż dla danej jednostki OSP w lokalnej społeczności.
KSRG jest sprawnie działającą machiną, która dzięki profesjonalizmowi strażaków PSP i zaangażowaniu strażaków OSP jest w stanie podołać najpoważniejszym zagrożeniom. Dzięki temu systemowi wszyscy możemy czuć się znacznie bezpieczniej.
Podstawa prawna i źródła:
- Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. 2024 poz. 173).
- Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. 2024 poz. 501).
- Rozporządzenie MSWiA z dnia 17 września 2021 r. w sprawie szczegółowej organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz.U. 2021 poz. 1737).
- Rozporządzenie MSW z dnia 15 września 2014 r. w sprawie zakresu, szczegółowych warunków i trybu włączania jednostek ochrony przeciwpożarowej do KSRG (Dz.U. 2014 poz. 1317).