Problem pożarów samochodów, w tym pojazdów marki BMW, stał się w ostatnich latach przedmiotem szerokiej dyskusji i kampanii serwisowych. Analiza przyczyn tych zdarzeń wskazuje na złożone czynniki, od wad fabrycznych po specyfikę konstrukcji współczesnych aut. Niniejszy artykuł przedstawia przegląd najczęstszych przyczyn pożarów BMW, ich skutków oraz ogólnych uwarunkowań związanych z ogniem w pojazdach.
Kampanie Serwisowe BMW Związane z Ryzykiem Pożaru
Koncern BMW ogłosił w ostatnich latach kilka szeroko zakrojonych kampanii serwisowych, mających na celu wyeliminowanie potencjalnego ryzyka pożaru w wybranych modelach. Akcje te obejmowały setki tysięcy pojazdów na całym świecie, w tym znaczną liczbę aut w Polsce.
Wada rozrusznika
Jedna z ogłoszonych kampanii serwisowych BMW dotyczy około 575 tysięcy pojazdów. Akcja ta wynika z wykrycia problemu w układzie rozruchowym silnika. Z czasem, zwłaszcza po dużej liczbie cykli rozruchu, może nastąpić wzrost zużycia magnetycznego przełącznika rozrusznika. W skrajnych przypadkach może to doprowadzić do zwarcia, a nawet pożaru podczas jazdy lub postoju. Firma BMW wskazuje, że usterka dotyczy jednostki odpowiedzialnej za sterowanie rozrusznikiem, a problemy wynikają z naturalnego tarcia wewnętrznych części elektromagnetycznych po długim okresie intensywnego użytkowania. Defekt objawia się najpierw typowymi symptomami, takimi jak trudności z uruchamianiem silnika lub całkowita niemożność jego startu.
W wyjątkowych okolicznościach zużyta część może doprowadzić do zwarcia, co skutkuje wzrostem temperatury i może stanowić zagrożenie pożarem w trakcie jazdy, a nawet gdy pojazd jest zaparkowany. BMW podkreśla, że tego typu przypadki są rzadkie, ale producent zdecydował się na prewencyjne działanie. Potencjalnie wadliwe rozruszniki może mieć 17 modeli samochodów. Globalna akcja serwisowa BMW obejmuje samochody wyprodukowane między wrześniem 2015 a wrześniem 2021 roku. Na liście znajdują się m.in. modele Seria 1 (F20, F21), Seria 2 Coupé (G42), Seria 3 (G20, G21, G28), Seria 4 (G22, G23, G26), Seria 5 (G30, G31), Seria 6 Gran Turismo (G32), Seria 7 (G11, G12), SUV-y X3 (G01), X4 (G02), X5 (G05), X6 (G06), X7 (G07) oraz Z4 (G29). Serwis Car and Driver dodaje, że akcją objęte są samochody BMW wyposażone w czterocylindrowy turbodoładowany silnik B48. W Polsce, właściciele wybranych modeli otrzymają oficjalne informacje o konieczności wizyty w serwisie. Do czasu naprawy pojazdy powinny być parkowane wyłącznie na zewnątrz, z dala od budynków.
Problemy z układem recyrkulacji spalin (EGR)
Kolejnym poważnym problemem, który doprowadził do pożarów BMW, jest wada układu EGR (Exhaust Gas Recirculation). W wysokoprężnych modelach BMW spaliny są dopalane do momentu, aż znacznie obniży się w nich zawartość szkodliwych substancji. Za to odpowiada układ EGR, gdzie część spalin trafia z powrotem do dolotu, żeby zmniejszyć ilość tlenu w komorze spalania, co pozwala uzyskać czystsze spaliny przy niskim obciążeniu silnika. W układzie EGR znajduje się chłodniczka, która obniża temperaturę krążących spalin, a jej komorę otacza glikol. Jeżeli na chłodnicy zbierze się nagar, a w komorze pojawią się mikropęknięcia, może dojść do wniknięcia oparów płynu chłodzącego do komory, pojawienia się tam tlenu i zapalenia glikolu od gorących spalin. Pierwszą ofiarą zwykle staje się zbudowany z plastiku kolektor ssący.
Najbardziej narażone na kłopoty są BMW poruszające się głównie po mieście, gdyż jazda na krótkich dystansach sprzyja gromadzeniu się łatwopalnego nagaru. Silniki wysokoprężne szczególnie niebezpieczne i podatne na zapłon to N47 (2011-16), N57 (2010-17), B47 (2014-17), B57. Na całym świecie problem może dotyczyć ponad 1,6 miliona modeli BMW z wadliwym układem EGR. Niemiecki producent samochodów jest świadomy zagrożenia, jakie niesie wada techniczna wysokoprężnych aut z roczników 2010-2017 i nowszych. W wielu krajach prowadzi więc szeroką akcję wymiany zaworu i chłodniczki modułu EGR.
Kwestia złącza 48 V w baterii starter-generator
Kolejny problem dotyczy nieprawidłowo zainstalowanej części w komorze silnika, która może być źródłem pożaru. Jak informuje portal "echo24.de", chodzi o złącze 48 V w baterii typu starter-generator, które może być niedostatecznie dokręcone lub nieprawidłowo zamontowane. Wadliwa wiązka w komorze silnika może być potencjalnym źródłem przegrzewania i ryzyka pożaru. Według portalu "Auto Motor und Sport" problem dotyczy około 37 tys. samochodów w Polsce.
W przypadku większości pojazdów konieczna będzie całkowita wymiana wadliwej części oraz powiązanej instalacji elektrycznej, a proces ten trwa około 10 godzin.
Indywidualne Przypadki Pożarów i Postępowanie
Niestety, podobne przypadki płonących aut odnotowano w Korei Południowej (kilkadziesiąt razy) oraz w Polsce. Przykładem są historie pana Roberta i pana Stanisława, którzy stracili swoje BMW w wyniku pożarów. Oba auta zapaliły się w trakcie jazdy z powodu wady fabrycznej silnika. Jedno około miesiąca wcześniej korzystało z akcji serwisowej BMW, gdzie zawór EGR został wymieniony. Właściciel drugiego twierdzi, że akcja go nie objęła. W obu przypadkach ubezpieczyciele odmawiają wypłaty odszkodowań, twierdząc, iż wada fabryczna wyłącza ich odpowiedzialność.
Pan Robert opowiadał: „Podczas jazdy autostradą samochód wyświetlił komunikat, że jest problem z napędem i ograniczył moc. Zobaczyłem w lusterku, że z samochodu się dymi, więc zatrzymałem się na pasie awaryjnym. No i z samochodu buchnął taki płomień, że jak wziąłem gaśnicę, to więcej pary było niż gaszenia tego ogniska.”
Pan Stanisław relacjonował: „Wyjazd służbowy do Włoch, autostrada A2, 50 km za Wiedniem auto traci moc. Parkuję na pasie awaryjnym i ewakuuję się z samochodu, ponieważ poszedł dym z rury wydechowej zza auta. Już nie było szans, żeby auto ratować - dym, a później buchające płomienie spod maski.”
W przypadku zaobserwowania swędu spalenizny w kabinie lub problemów z uruchomieniem silnika, zaleca się jak najszybsze zatrzymanie i opuszczenie auta. Jeśli samodzielne opanowanie sytuacji jest niemożliwe, należy natychmiast wezwać straż pożarną. Nieliczni kierowcy będą w stanie wyłapać zapowiadający się problem nieco wcześniej.
Ogólne Czynniki Wpływające na Rozwój Pożarów w Pojazdach
Pożary współczesnych pojazdów przebiegają w odmienny sposób niż pożary pojazdów starszych roczników. Charakteryzują się one dużą dynamiką rozwoju, z krótkim czasem do osiągnięcia momentu, w którym cała bryła pojazdu ulega spalaniu. Podczas tej fazy pożaru temperatura spalania przy zastosowaniu obecnych materiałów palnych dochodzi nawet do około 1000°C, a podczas badań prowadzonych w skali rzeczywistej odnotowano temperatury rzędu 1100°C.
Wzrost obciążenia ogniowego i materiały polimerowe
Jednym z najważniejszych czynników, które wpłynęły w ostatnich latach na zmianę dynamiki rozwoju pożaru w samochodach osobowych, jest wzrost obciążenia ogniowego w konstrukcji przeciętnego pojazdu. Ma to bezpośrednie przełożenie na szybkość rozwoju pożaru oraz czas niezbędny do całkowitego spalenia palnych elementów jego wyposażenia. Rozwój nowych technologii i zastosowanie nowych materiałów, głównie tworzyw polimerowych, przyczynia się do zmniejszenia masy pojazdu i obniżenia zużycia paliwa. Z drugiej strony materiały te przyczyniają się do zwiększenia udziału procentowego palnych elementów w masie całkowitej pojazdu. Konsekwencją tego jest stały wzrost obciążenia ogniowego w nowych konstrukcjach w porównaniu z wcześniejszymi modelami. Wystarczy prześledzić rosnący udział tworzyw polimerowych w pojazdach osobowych przy równoczesnym spadku całkowitego ciężaru pojazdu w ostatnich trzydziestu latach, aby zauważyć, że udział materiałów palnych we współczesnym pojeździe jest wielokrotnie większy niż we wcześniejszych latach. Obecnie może on dochodzić nawet do wartości rzędu 40% całkowitej masy pojazdu. Ocenia się, że udział tylko samych tworzyw sztucznych w budowie samochodów w najbliższych latach osiągnie wskaźnik 40%.
Tworzywa sztuczne mają liczne zalety, takie jak lekkość, trwałość, odporność na korozję, właściwości hydrofobowe, łatwość kształtowania, łączenia i barwienia. Ich wadami są jednak ograniczona wytrzymałość mechaniczna, podatność na starzenie, mała stabilność termiczna oraz zbyt duża palność. Rosnące wymogi bezpieczeństwa wymuszają stosowanie technologii zwiększających odporność materiałów polimerowych na działanie ognia, np. poprzez użycie antypirenów (retardantów płomienia), które opóźniają rozwój pożaru i wydłużają czas do wystąpienia pełnego spalania (flashover), dając tym samym blisko 15-krotnie więcej czasu na ewakuację. Mimo to, całkowite zlikwidowanie palnej natury związków polimerowych, opartych na węglu i wodorze, nie jest możliwe.
W procesie palenia większości tworzyw sztucznych można wyróżnić trzy podstawowe etapy: ogrzewanie materiału, rozkład termiczny (piroliza) i zapłon. Palące się krople materiału mogą rozprzestrzeniać ogień, co wielokrotnie obserwowano podczas pożarów, także w przypadku współczesnych pojazdów. Spalanie w komorze silnika prowadzi do szybkiego pojawienia się pod podwoziem ognisk palących się kropli topiącego się tworzywa polimerowego z obudów różnych podzespołów silnika.
Tworzywa polimerowe znajdują się obecnie praktycznie w całej konstrukcji samochodu osobowego: od przednich zderzaków, przez przedział silnikowy, pasażerski i bagażnika, podwozie, nadwozie, aż po zderzaki tylne. W największym zakresie znalazły zastosowanie w przedziale pasażerskim, gdzie przeciętnie znajduje się około 65% masy wszystkich tworzyw polimerowych zastosowanych w konstrukcji współczesnego samochodu. Na przykład, przeciętny samochód osobowy z początku lat 90. XX wieku ważący około 1000 kg składał się z 9% tworzyw polimerowych, natomiast w samochodach produkowanych w latach 2005-2015 ocenia się, że udział ten zwiększył się do około 30%.
Innym czynnikiem przyczyniającym się do wzrostu dynamiki rozwoju pożaru jest gęstość upakowania podzespołów w przedziale silnikowym i desce rozdzielczej, których obudowy i konstrukcja w przeważającej mierze wykonana jest z tworzyw polimerowych. Duża ilość elektroniki i przewodów elektrycznych również przyczynia się do zwiększenia obciążenia ogniowego.
Płyny eksploatacyjne i paliwo
Płyny eksploatacyjne, z których większość ulega spalaniu, to przeciętnie około 7 dm³. Do tego należy doliczyć paliwo w ilości, jaka znajdowała się w chwili zaistnienia pożaru w instalacji paliwowej pojazdu. Pojemności zbiorników paliwowych mieszczą się w przedziale od kilkudziesięciu do 100 dm³, a niektóre modele mają dwa zbiorniki. Zastosowanie zbiorników i przewodów paliwowych wykonanych z tworzyw polimerowych, choć poprawia bezpieczeństwo w wielu aspektach, w przypadku wypadku komunikacyjnego lub pożaru może prowadzić do szybkiego wycieku paliwa poza układ na skutek pęknięcia lub przepalenia. Rozlanie paliwa pod pojazdem intensyfikuje rozwój pożaru lub stanowi poważne zagrożenie jego wystąpienia.
Stopy magnezowe, np. na obudowy korpusów silników czy głowic zaworowych, podczas pożaru w przypadku podania wody powodują gwałtowny wzrost intensywności spalania połączony z wyrzutem płomieni, co stanowi poważne zagrożenie dla osób przebywających w pobliżu palącego się pojazdu. Palne właściwości stopów magnezowych mogą prowadzić do całkowitego "zniknięcia" elementów i podzespołów w pojeździe po pożarze, co może być mylnie interpretowane podczas ustalania przyczyn pożaru.
Zasilanie LPG
Zasilanie samochodów gazem propan-butan (LPG) jest bardzo popularne w Polsce, obejmując 14,9% wszystkich osobówek w 2014 roku. Samochodowe instalacje LPG podlegają ścisłym przepisom bezpieczeństwa. Mimo to, najczęstszymi przyczynami pożarów samochodów są wycieki płynów łatwopalnych, nieszczelności w przewodzie gazu (w samochodach zasilanych LPG), defekty instalacji elektrycznej, wady silnika i osprzętu, a także umyślne podpalenia, usterki układu wydechowego, zapalenie materiałów wygłuszających czy zaprószenie ognia przez nieuwagę.
Przyczyną pożaru w samochodzie wyposażonym w instalację LPG może być m.in. "zamrożenie" reduktora oraz usterka układu zasilania benzyną. W instalacjach I, II i III generacji stosowane są z reguły reduktory dwustopniowe. Zamrożenie reduktora powoduje ograniczenie odparowania gazu i jego wypływ z reduktora częściowo w fazie ciekłej. Skutkuje to wzbogaceniem mieszanki paliwowo-powietrznej, co może prowadzić do zatrzymania pracy silnika. Próba uruchomienia silnika w takich warunkach może spowodować zapalenie się gazu, np. na skutek tzw. "strzału" w kolektor. Zagrożenie pożarem, szczególnie w układach LPG zamontowanych w pojazdach ze starymi systemami zasilania paliwem (gaźnikowymi), może być wywołane sposobem wprowadzania paliwa do układu zasilania silnika.
Testy zderzeniowe i pożarowe, przeprowadzone m.in. w Przemysłowym Instytucie Motoryzacji (PIMOT) oraz przez niemiecki automobilklub ADAC, wykazały, że nowoczesne instalacje LPG z odpowiednimi zabezpieczeniami (np. czujniki ciśnienia, zawory bezpieczeństwa) zachowują się stabilnie w warunkach wypadku i pożaru. W przypadku pożaru zbiorniki z gazem wyposażone są w zawory bezpieczeństwa, które redukują ciśnienie, uwalniając gaz w kontrolowany sposób, minimalizując ryzyko rozerwania zbiornika.
Dynamika Rozwoju Pożaru i Środki Zapobiegawcze
Większość pożarów samochodów powstaje w trakcie poruszania się pojazdu, a część z nich jest przyczyną wypadków drogowych bądź kolizji. Zdarza się jednak i odwrotnie - pożar pojawia się w następstwie uszkodzenia samochodu podczas wypadku lub kolizji. Stały wzrost udziału tworzyw polimerowych oraz innych materiałów palnych w konstrukcjach pojazdów ma duży wpływ na zmianę charakterystyki rozwoju pożarów. Czas niezbędny do całkowitego wypalenia materiałów palnych w konstrukcji współczesnych pojazdów uległ znacznemu skróceniu.
Zmiany w technologii wytwarzania pojazdów nie pozostają bez wpływu na bezpieczeństwo podczas zdarzeń losowych. Chociaż zdecydowana większość wdrażanych rozwiązań poprawia stan bezpieczeństwa, to jednak zdarzają się i takie, które mogą w istotny sposób wpłynąć na rozwój pożaru pojazdu lub wzrost zagrożenia jego powstania w określonych sytuacjach.
Procedura Sprawdzenia i Naprawy
Firma BMW radzi, aby właściciele sprawdzili numer VIN swojego auta za pomocą oficjalnej wyszukiwarki akcji serwisowych, dostępnej u lokalnych importerów lub na stronach urzędów ds. bezpieczeństwa ruchu drogowego. Jeśli numer zostanie objęty kampanią, konieczna będzie wizyta w autoryzowanym serwisie. BMW podkreśla, że naprawa jest bezpłatna, a jej zakres obejmuje przede wszystkim wymianę wadliwego rozrusznika lub innych wadliwych części, takich jak zawór EGR czy złącze 48 V. W niektórych przypadkach może być też konieczna wymiana akumulatora.
Do czasu wykonania naprawy producent zaleca unikanie pozostawiania samochodu z włączonym silnikiem bez nadzoru, zwłaszcza po użyciu funkcji zdalnego startu, oraz ostrożność w razie zauważenia nietypowych zapachów czy oznak dymu. Najlepszym rozwiązaniem jest kontakt telefoniczny z najbliższym serwisem dealerskim; podając numer VIN, otrzymamy informację, czy pojazd kwalifikuje się do wymiany wadliwej części. Kolejnym krokiem jest znalezienie autoryzowanego serwisu, który wymieni wadliwy element na nowy, dostarczając odpowiednią dokumentację z wymiany części, a przy tym na czas naprawy zapewni samochód zastępczy.
Jeśli auto nie zostanie zakwalifikowane do programu, można dla pewności samodzielnie wydać kilka tysięcy złotych na nowy układ EGR wraz z chłodnicą. Tańszą opcją jest czyszczenie komory chłodzenia z odkładającej się sadzy i osadów oleju.
Prawne Aspekty i Roszczenia
Wielu poszkodowanych właścicieli BMW, którym odmówiono wypłaty odszkodowania z AutoCasco z powodu wady fabrycznej, zamierza dochodzić swoich racji przed sądem. Koncern BMW proponuje pokrzywdzonym różne formy zadośćuczynienia. Skierowanie pozwu zbiorowego jest utrudnione, gdyż polskie ustawodawstwo nie przewiduje go w przypadku naruszenia dóbr osobistych, takich jak naruszenie zdrowia i życia. W związku z tym, każdy z klientów indywidualnie będzie musiał dochodzić swoich roszczeń.