Pożar budynku jest zdarzeniem, które rodzi szereg konsekwencji określonych w przepisach prawa karnego oraz budowlanego. Rodzaj tych konsekwencji zależy od tego, jak poważne są skutki pożaru oraz czy został on wywołany działaniem zamierzonym przez człowieka, czy też przyczynami niezależnymi.
Kwalifikacja karna: Art. 163 Kodeksu karnego
W art. 163 Kodeksu karnego określono przestępstwo sprowadzenia zdarzenia mającego postać pożaru, zawalenia się budowli, zalewu albo obsunięcia się ziemi, skał lub śniegu, eksplozji materiałów wybuchowych lub łatwopalnych, albo innego gwałtownego wyzwolenia energii, rozprzestrzeniania się substancji trujących, duszących lub parzących lub gwałtownego wyzwolenia energii jądrowej lub wyzwolenia promieniowania jonizującego, które zagraża życiu lub zdrowiu wielu osób, albo mieniu w wielkich rozmiarach.
Typy przestępstwa
Przestępne sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego występuje w czterech typach:
- Art. 163 § 1 KK: Typ podstawowy - umyślne sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego (zamiar bezpośredni lub ewentualny).
- Art. 163 § 2 KK: Typ nieumyślny - sprawca nie chce skutku, ani się na niego nie godzi, lecz powoduje go na skutek niezachowania ostrożności.
- Art. 163 § 3 KK: Typ kwalifikowany umyślny - następstwem jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu.
- Art. 163 § 4 KK: Typ kwalifikowany nieumyślny - następstwem jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu.
Kluczowe znamiona przestępstwa
- Pożar: Nie każde zaprószenie ognia jest pożarem w rozumieniu przepisu. Jest to ogień o dużych rozmiarach, rozprzestrzeniający się z siłą żywiołową, dynamiczny.
- Zagrożenie dla „wielu osób”: Pojęcie ocenne. Choć w doktrynie często wskazuje się na próg 10 osób, orzecznictwo (np. postanowienie SN z 11.01.2017 r., sygn. III KK 196/16) podkreśla, że jest to pojęcie zależne od okoliczności, oznaczające więcej niż pojedynczą osobę i mające charakter powszechny.
- Mienie w wielkich rozmiarach: Kryterium przestrzenne i fizyczne gabaryty mienia, a nie tylko jego wartość rynkowa.
Pożar a prawo budowlane
Po wystąpieniu pożaru pierwszą czynnością jest wezwanie straży pożarnej oraz policji. Zadaniem policji jest ustalenie, czy pożar został wywołany przez człowieka w sposób zamierzony, czy jest to zdarzenie nagłe i niespodziewane.
Obowiązki właściciela i zarządcy
W toku postępowania wyjaśniającego, które może trwać wiele miesięcy, organy nadzoru budowlanego mogą nałożyć na właściciela lub zarządcę obowiązki wynikające z ustawy Prawo budowlane:
- Dostarczenie stosownych ocen technicznych oraz ekspertyz (art. 81c ust. 2).
- Decyzja o opróżnieniu części lub całości budynku, jeżeli stan techniczny po pożarze jest zły (art. 68).
- Podjęcie działań poprawiających stan techniczny, takich jak remont czy wymiana instalacji.
Pożar a katastrofa budowlana
Definicja katastrofy budowlanej (art. 73 ust. 1 Prawa budowlanego) to niezamierzone, gwałtowne zniszczenie obiektu budowlanego lub jego części. Jeśli pożar został wywołany działaniem zamierzonym przez człowieka, nie można mówić o katastrofie budowlanej w rozumieniu przepisów rozdziału 7 Prawa budowlanego.
W przypadku katastrofy niezamierzonej (np. awaria instalacji), na właściciela nakłada się dodatkowe obowiązki, takie jak:
- Zabezpieczenie miejsca katastrofy przed zmianami.
- Przeciwdziałanie rozszerzaniu się skutków zdarzenia.
- Zawiadomienie inwestora i projektanta.
Prewencja i bezpieczeństwo
Ochrona przeciwpożarowa to realizacja przedsięwzięć mających chronić życie, zdrowie i mienie. Kluczowe elementy to wiedza techniczna, doświadczenie oraz odpowiednie przygotowanie terenu budowy, w tym opracowanie Instrukcji Bezpiecznego Wykonywania Robót Budowlanych (IBWR).
Przed rozpoczęciem prac niebezpiecznych pod względem pożarowym, właściciel lub zarządca obiektu jest zobowiązany do:
- Oceny zagrożenia pożarowego w miejscu wykonywania prac.
- Ustalenia przedsięwzięć mających na celu niedopuszczenie do powstania pożaru.
- Wskazania osób odpowiedzialnych za przygotowanie i zabezpieczenie miejsca pracy.
- Zapewnienia wykonywania prac wyłącznie przez osoby upoważnione.
tags: #pozar #budynku #kwalifikacja #prawna