Postępowanie w przypadku pożaru butli z acetylenem

Butle z acetylenem stanowią jedno z najbardziej poważnych zagrożeń podczas działań ratowniczo-gaśniczych, zwłaszcza gdy są poddane działaniu wysokiej temperatury lub uszkodzone. Właściwe postępowanie w takich sytuacjach jest kluczowe dla bezpieczeństwa ratowników i osób postronnych.

Charakterystyka zagrożenia butlą acetylenową

Z dalszym wzrostem temperatury powyżej 65°C wewnątrz butli gwałtownie wzrasta ciśnienie, co stopniowo zwiększa ryzyko jej rozerwania. Niektóre źródła literaturowe podają temperaturę 120-140°C jako moment rozerwania butli. Butle z acetylenem, które zostały podgrzane oraz z których w wyniku uszkodzenia wycieka gaz, stanowią największe zagrożenie i są przyczyną najbardziej niebezpiecznych wypadków.

Szczególnie niebezpieczna jest sytuacja, gdy butla acetylenowa „wessała” płomień do wewnątrz. Wówczas mamy do czynienia z wewnętrznym rozkładem acetylenu, co jest loterią - wybuch może nastąpić w każdej chwili.

Wstępne rozpoznanie i ocena sytuacji

Po przybyciu na miejsce zdarzenia, kluczowe jest przeprowadzenie szybkiego i dokładnego rozpoznania:

• Ocena szczelności butli: Należy ocenić, czy butla jest szczelna, czy nieszczelna. Objawami nieszczelności mogą być dźwięk wydobywającego się gazu, powstawanie bąbelków (np. przy użyciu spryskiwacza z płynem) lub widoczne uszkodzenia.
• Historia butli: Ustal, czy butla była poddana wielokrotnym uderzeniom i/lub działaniu płomieni lub wysokiej temperatury.
• Pomiary stężenia wybuchowego: Wykonuj pomiary eksplozymetrem. Należy pamiętać, że współczynnik przeliczeniowy dla acetylenu, gdy eksplozymetr jest skalibrowany na metan, wynosi x1,3 (wartość ta zależy od danego miernika).

Ustalenie strefy zagrożenia i eliminacja źródeł zapłonu

W każdym przypadku pożaru butli z acetylenem należy natychmiast wyznaczyć strefę zagrożenia:

• Dla budynku: obejmuje co najmniej ściany zewnętrzne.
• Dla terenu otwartego: minimum 30 metrów promienia.

Należy monitorować stężenie wybuchowe w obszarze i eliminować potencjalne źródła zapłonu, używając wyłącznie narzędzi nieiskrzących i sprzętu w wykonaniu przeciwwybuchowym (EX).

Strategie postępowania z butlą acetylenową podczas pożaru

Ewakuacja i bezpieczeństwo ratowników

Nie podchodź i nie przemieszczaj butli! Jeśli zagrożone jest życie ratowników (brak osłon, brak możliwości wykonania stanowisk bezobsługowych), należy skupić się na ewakuacji i zabezpieczeniu, zaniechując działań gaśniczych. W przypadku butli acetylenowej w budynku mieszkalnym, wszyscy lokatorzy powinni być ewakuowani. Ruszenie butli nie spowoduje reakcji niestabilnego acetylenu, ponieważ acetylen w butli jest rozpuszczony w acetonie. Wybuch może być jedynie kwestią przyrostu ciśnienia w butli. Jednakże, każda próba przeniesienia butli jest wysoce ryzykowna, jeśli nie została odpowiednio schłodzona.

Chłodzenie butli

Chłodzenie butli z acetylenem jest najważniejszym działaniem zapobiegającym wybuchowi. Palący się gaz jest mniej groźny niż wyciek gazu bez spalania w ograniczonej przestrzeni, dlatego zasadniczo nie gaś płomienia wydobywającego się z butli, chyba że jest to absolutnie konieczne, np. gdy płomień ogrzewa inne niebezpieczne butle lub materiały.

• Prąd rozproszony wody: Stosuj prąd rozproszony wody (kroplisty lub mgłowy) do chłodzenia butli.
  • Jeśli woda pokrywa 50%-100% powierzchni butli, chłodź przez co najmniej 1 godzinę.
  • Jeśli woda pokrywa mniej niż 50% powierzchni butli, chłodź przez co najmniej 1 godzinę lub do momentu ustania dźwięku wydobywającego się gazu.
• Zanurzenie w wodzie: Po wstępnym ochłodzeniu, butlę można delikatnie przenieść i zanurzyć w zbiorniku z wodą, na przykład w basenie brezentowym. Należy jednak pamiętać, że takie działanie wprowadza duże dodatkowe obciążenie na strop, jeśli butla jest transportowana wewnątrz budynku. Alternatywnym rozwiązaniem w warunkach domowych jest umieszczenie butli w zwykłej wannie pod prysznicem, co pozwala na kontynuację chłodzenia.

Podczas chłodzenia prądem wody, należy usunąć z zasięgu płomienia z butli materiały palne, a przede wszystkim butle z tlenem. Jeśli gaz wydostaje się przed zaworem i płonie, ilość ciepła dostarczanego do butli nie jest na tyle duża, aby butla gwałtownie się ogrzała i doszło do wzrostu ciśnienia prowadzącego do rozerwania. Wydostający się gaz działa jak naturalny bezpiecznik.

Mity dotyczące chłodzenia i oceny temperatury

Gaśnica śniegowa (CO2) a chłodzenie

Gaśnica śniegowa (dwutlenek węgla) nie posiada efektu gaśniczego chłodzącego w kontekście butli. Dwutlenek węgla przy rozprężeniu osiąga temperaturę około -70°C, ale jest gazem o minimalnym cieple właściwym. Oznacza to, że pochłania on minimalną ilość ciepła ze środowiska spalania, przez co jego efekt chłodzący jest zbyt mały, by mieć znaczenie w procesie chłodzenia butli. Głównym efektem gaśniczym CO2 jest efekt tłumiący.

Ocena temperatury butli dotykiem i kamerą termowizyjną

Dotykanie butli acetylenowej w celu oceny jej wewnętrznego nagrzania jest problematyczne, ponieważ jej wewnętrzna konstrukcja (masa porowata z acetonem) sprawia, że ciepło powstałe w wyniku rozkładu acetylenu nie jest zbyt szybko przekazywane do płaszcza zbiornika. Zewnętrzne ścianki mogą być wychłodzone, podczas gdy wnętrze będzie miało znacznie wyższą temperaturę, szczególnie w przypadku zainicjowanego rozkładu. Choć nagrzana zewnętrzna powłoka może sugerować zapoczątkowanie reakcji rozpadu, nie jest to miarodajny wskaźnik do oceny wewnętrznej temperatury.

Kamery termowizyjne mogą wskazać różnicę temperatur pomiędzy butlą a otoczeniem, jednak obraz termograficzny nie ukazuje rzeczywistej temperatury gazu wewnątrz butli. Zwiększa się również rozbieżność pomiaru wraz z odległością od obiektu; wartości pomiarów z bliska oraz z odległości 40 metrów mogą różnić się o około 20 stopni Celsjusza. Pomimo zakłamanej wartości, kamery są przydatne do ogólnej oceny rozkładu temperatur na powierzchni butli.

Działania po opanowaniu sytuacji

Po zakończeniu działań ratowniczych należy dokładnie udokumentować przebieg zdarzenia:

• Zanotuj czas rozpoczęcia i zakończenia chłodzenia oraz wymagany czas kontynuacji chłodzenia (np. przez zanurzenie butli w wodzie).
• Powiadom odpowiednie instytucje (miejscowy UDT/TDT/WDT) o zaistniałym zdarzeniu. Jeśli nie powiadomiono od razu z powodu braku kontaktu, zaplanuj powiadomienie w najbliższym możliwym czasie.
• Jeśli cała butla została opróżniona, dodaj tę informację w uwagach przekazania właścicielowi lub służbom.

Szkolenia i doskonalenie zawodowe

Każdy ratownik KSRG powinien być świadomy powagi zagrożenia występującego podczas zdarzeń z udziałem butli acetylenowych. Kluczowe są odpowiednie umiejętności oraz wiedza, które są przypominane przez dwukrotnie wydawane przez Komendę Główną PSP zasady postępowania w tego typu interwencjach.

Punktem wyjścia w szkoleniu jest teoria, obejmująca właściwości chemiczne gazu (reaktywność, palność, gęstość względem powietrza). Pozwala to na zrozumienie kolejnych czynności, które powinny zostać wdrożone, bez konieczności znajomości szczegółowych danych technicznych jak temperatury wrzenia czy masa molowa. Wartości sugerowanych promieni stref zagrożenia są poparte zbadanym zasięgiem odłamkowania butli podczas wybuchu, wyliczonym dla najtrudniejszego przypadku (bufor bezpieczeństwa).

Wiedza teoretyczna stanowi połowę sukcesu. Aby jak najlepiej upozorować zdarzenie, do ćwiczeń wykorzystuje się atrapy butli acetylenu, na przykład zmodyfikowane butle powietrzne. Celem ćwiczeń praktycznych jest utrwalenie umiejętności rozpoznawania rodzaju butli (także z wykorzystaniem lornetki) oraz przeprowadzania testu zwilżania i chłodzenia butli. Prawidłowe rozpoznanie jest kluczem do podjęcia właściwych decyzji.

tags: #pozar #butli #z #acetylenem #postepowanie