Pożar to ogromne zagrożenie nie tylko dla mienia firmy, ale przede wszystkim dla życia i zdrowia pracowników. Każdy pożar, bez względu na jego rodzaj i skalę, to duże zagrożenie. Pożar może wybuchnąć w każdej chwili… Co gorsza, najczęściej zaskakuje znienacka. Las, dom, zakład pracy, samochód czy fabryka chemiczna - różnorodność zagrożeń jest ogromna.
Specjaliści z zakresu BHP oraz ochrony pożarniczej wyróżniają kilka rodzajów pożarów, uwzględniając różnego rodzaju kryteria. Odpowiedzi na pytania: jakie są rodzaje pożarów i sposoby ich gaszenia możemy znaleźć między innymi w polskiej normie PN-EN 2:1998/A1:2006 i w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. Zgodnie z tym rozporządzeniem wyróżniamy następujące grupy pożarów:
- A - dotyczy ciał stałych (np. drewno lub papier), których normalne spalanie zachodzi z tworzeniem żarzących się węgli. Stopień zagrożenia pożarem klasy A zależy od tego, czy z materiału uwalniają się opary i czy ma on swobodny kontakt z tlenem podsycającym proces spalania.
- B - tym kodem określa się pożar substancji ciekłych lub topniejących (np. alkohol, benzyna, oleje, tworzywa sztuczne, paliwa). Zasadnicze zagrożenie w tym przypadku polega na przenoszeniu palnej chmury w przestrzeni przez ruch powietrza.
- C - kategoria używana do określenia pożarów palnych gazów (np. hel, metan, propan, acetylen, wodór).
- D - określa pożar metali lekkich (np. potas, glin, sód, magnez, uran). Pożary metali lekkich (typu D) są bardzo trudne do wygaszenia.
- F - dotyczy pożarów tłuszczów i olejów w urządzeniach kuchennych.
Obecnie nie stosuje się już w oznaczeniach kategorii E, która przeznaczona była do pożarów urządzeń pod napięciem. Teraz taką informację zamieszcza się na korpusie gaśnic.
Fosfor - Specyficzne Zagrożenie Pożarowe
Właściwości fizykochemiczne fosforu
Fosfor jest wysoce łatwo palnym, bardzo toksycznym i żrącym ciałem stałym. Posiada kłujący, czosnkowy zapach. Jego masa cząsteczkowa wynosi 30,97. W temperaturze 20°C występuje w stanie skupienia stałym, barwa biała lub żółta. Temperatura topnienia fosforu to 44,1°C, a temperatura wrzenia 281°C. Jest substancją samozapalną, a temperatura samozapłonu wynosi od 30 do 50°C, w zależności od stopnia rozdrobnienia. Fosfor nie rozpuszcza się w wodzie, ale rozpuszcza się w dwusiarczku węgla, trójchlorku fosforu, chloroformie, eterze etylowym, amoniaku i alkaliach. Gęstość w temp. 20°C to 1,82 g/cm³, a gęstość par względem powietrza wynosi 4,4.
Szczególne zagrożenia związane z fosforem
Fosfor utlenia się pod wpływem powietrza z wydzieleniem ciepła i gwałtownie się zapala. Jest silnym reduktorem. Reakcje z jego udziałem mają przebieg gwałtowny, niekiedy wybuchowy. Palący się fosfor topi się i pryska płonącymi kroplami, co stanowi dodatkowe zagrożenie. Spala się z wydzieleniem pięciotlenku fosforu, który z wilgocią powietrza tworzy mgłę kwasu fosforowego. Produkty spalania są silnie toksyczne.
Postępowanie w przypadku pożaru fosforu
Prawidłowy dobór środków gaśniczych może zadecydować nawet o życiu wielu osób. Zawsze wybieraj wyłącznie te, które mają niezbędne certyfikaty i spełniają normy jakościowe.
Środki gaśnicze do pożarów fosforu
Do gaszenia pożarów fosforu stosuje się: wodę, piasek, pianę. Należy gasić z bezpiecznej odległości, z uwagi na groźbę rozprysków płonących kropel.
- Mały pożar: należy gasić piaskiem. Piasek dusi ogień poprzez odcięcie dostępu tlenu.
- Duży pożar: palący się fosfor gasić przez zalewanie wodą, dokładne przysypanie piaskiem lub pokrycie całej powierzchni fosforu pianą. Woda, będąca najbardziej powszechnym środkiem gaśniczym, świetnie odbiera ciepło. Jej działanie polega na obniżeniu temperatury pożaru i jego stopniowym wygaszeniu. Dodatkowo parująca woda ogranicza dopływ tlenu zawartego w powietrzu i przyspiesza proces gaszenia.
Specjalne wyposażenie ochronne dla strażaków
Nałożyć odzież ochronną gazoszczelną z aparatem izolującym drogi oddechowe. Produkty spalania są silnie toksyczne.
Postępowanie w przypadku uwolnienia fosforu
W przypadku uwolnienia fosforu należy podjąć następujące kroki:
- Indywidualne środki ostrożności: Stosować środki ochrony indywidualnej, takie jak odzież ochronna z materiałów niepalnych, buty z neoprenu, obuwie skórzane, sprzęt filtrujący klasy P3 skompletowany z maską.
- Wyciek:
- Usunąć źródła zapłonu (ugasić otwarty ogień, ogłosić zakaz palenia).
- Zabezpieczyć studzienki ściekowe.
- Unikać bezpośredniego kontaktu z uwalniającą się substancją.
- Jeśli to możliwe, zlikwidować nieszczelność (uszczelnić, uszkodzone opakowanie umieścić w szczelnym opakowaniu ochronnym).
- Rozsypany fosfor zasypać piaskiem.
- Zebrać do szczelnie zamykanego pojemnika i zalać wodą.
- Zanieczyszczoną powierzchnię spłukać wodą.
- W razie wycieku stopionego fosforu z cysterny: teren obwałować, zalać wodą, pozostawić do zestalenia.
Wymagania dotyczące wentylacji i ochrony osobistej
Niezbędna jest wentylacja ogólna pomieszczenia. Najwyższe dopuszczalne stężenie (NDS) tetrafosforu wynosi 0,03 mg/m³, NDSCh 0,24 mg/m³. NDSP nie jest ustalone. Doboru środków ochrony indywidualnej należy dokonywać z uwzględnieniem stężenia substancji występującego na danym stanowisku pracy, czasu ekspozycji oraz czynności wykonywanych przez pracownika, na podstawie katalogu "Środki ochrony indywidualnej" wydawanego przez Centralny Instytut Ochrony Pracy.
Rodzaje środków gaśniczych i ich zastosowanie w kontekście pożarów fosforu
Wraz z wynalezieniem ognia ludzie zaczęli intuicyjnie wyszukiwać różne metody jego regulowania lub wygaszania. Do grona najstarszych środków gaśniczych należą: woda i piasek. Obecnie istnieje znacznie więcej sposobów gaszenia pożarów. Wiedza z zakresu rodzajów i zastosowań środków gaśniczych może uratować nasze życie oraz mienie. Nie każdy pożar można gasić bowiem wodą i nie każda gaśnica nadaje się do zwalczania wszystkich źródeł ognia.
Woda
Woda świetnie się spisuje w gaszeniu materiałów stałych, takich jak drewno czy papier (pożary grupy A). Schładza płomienie i w efekcie eliminuje ogień. Może występować w formie mgły, piany lub roztworów zwilżających. Jej działanie polega na obniżeniu temperatury pożaru i jego stopniowym wygaszeniu. Dodatkowo parująca woda ogranicza dopływ tlenu zawartego w powietrzu i przyspiesza proces gaszenia. Wszystkie formy wodnych środków gaśniczych doskonale sprawdzają się nie tylko do gaszenia pożaru, ale także schładzania zgromadzonych dookoła przedmiotów. Zasadniczą wadą wody jest jej niska skuteczność w przypadku niektórych pożarów. Przy użyciu wody nie można gasić tłuszczy, paliw oraz olejów, a także urządzeń pod napięciem (grozi porażeniem prądem) i metali.
Pianka gaśnicza
Pianka gaśnicza jest idealna do gaszenia cieczy palnych, takich jak benzyna i oleje (pożary grupy B). Pianka tworzy powłokę, która blokuje dostęp tlenu do ognia. Woda i koncentrat pianotwórczy pod wpływem ciśnienia zamieniają się w gęstą pianę. Typ ten jest przeznaczony do gaszenia pożarów z grupy A, B i F. W przypadku pożarów fosforu, piana może być użyta do pokrycia całej powierzchni palącego się fosforu.
Proszki gaśnicze
Do proszków gaśniczych można zaliczyć substancje ABC, BC oraz D. Działają one skutecznie, szybko wygaszając pożar. Proszek odcina dopływ tlenu do palącego się obiektu i przerywa reakcję chemiczną ognia. Gaśnice proszkowe można stosować do większości typów pożarów, więc są one najpopularniejsze. W zależności od modelu nadają się do pożarów z grupy A, B, C oraz do gaszenia urządzeń elektrycznych z napięciem do 1 kV. Zastosowanie środków gaśniczych proszkowych stwarza jednak istotne zagrożenie dla środowiska, a także zdrowia osób biorących udział w akcji, a także powoduje duże zapylenie pomieszczenia, co może być problemem w przypadku gaszenia np. książek. Niekontrolowane zapłony gazów (grupa C) należą do najbardziej skomplikowanych typów pożarów i w tym celu należy zastosować gaśnice proszkowe.
Dwutlenek węgla (CO2) i gazy gaśnicze
Jako gazy gaśnicze najczęściej stosuje się azot i dwutlenek węgla. Dwutlenek węgla (CO2) bardzo dobrze sprawdza się w trakcie gaszenia urządzeń elektrycznych, gdzie woda lub pianka mogłyby spowodować uszkodzenia. CO2 działa przez wyparcie tlenu i schładzanie płomieni. Gazy gaśnicze, takie jak halony czy HFC-227ea, są idealne do miejsc, gdzie woda mogłaby uszkodzić sprzęt. W przeciwieństwie do proszków gazy nie niszczą gaszonych materiałów. Są odporne na działanie niskich temperatur oraz upływ czasu, więc można je długo składować w hermetycznych pojemnikach. Niestety gazy nie nadają się do używania w małych pomieszczeniach z uwagi na obniżenie stężenia tlenu. Jeśli pożar ma miejsce w lakierni lub w składzie butli z gazem, najlepiej wówczas uruchomić instalację gaśniczą, dozującą dwutlenek węgla.
Inne środki i sprzęt gaśniczy
- Piasek: Dusi ogień poprzez odcięcie dostępu tlenu. Skuteczny do małych pożarów fosforu.
- Koce gaśnicze: Wykonany z tkaniny niepalnej o powierzchni około 2 m². Kocem okrywamy źródło ognia, a obrzeża dokładnie dociskamy do podłoża, dzięki czemu ograniczamy dostęp tlenu do palącego się materiału. Należy pamiętać, że przy użyciu gaśnic (żadnego typu) nie można gasić płonących na ludziach ubrań (należy to robić przy użyciu koca gaśniczego).
- Hydronetka: Przenośny pojemnik wyposażony w zbiornik, pompkę tłoczną i wężyk z prądowniczką. Zestaw zawiera około 15 litrów wody.
- Agregat gaśniczy: Sprzęt gaśniczy wyposażony w koła, mający zapas środków gaśniczych w ilości większej niż 20 kg (od 25 kg do 750 kg). Agregaty dzielimy na pianowe, halonowe, proszkowe i śniegowe.
Zasady użytkowania środków gaśniczych
Podczas gaszenia pożaru należy pamiętać, aby kierować strumień środka gaśniczego na palące się przedmioty lub obiekty od skraju ognia w kierunku środka. Podczas gaszenia przedmiotów ustawionych pionowo należy skierować strumień środka gaśniczego od góry w dół.
Nie każdy specyfik sprawdzi się w przypadku każdego rodzaju zagrożenia. Źle dobrany środek przeciwpożarowy w najlepszym razie okaże się nieskuteczny, w najgorszym - może doprowadzić do zwiększenia zasięgu lub intensywności płomienia. Należy również pamiętać o tym, że przy użyciu wody lub gaśnic pianowych obowiązuje całkowity zakaz gaszenia urządzeń pod napięciem ponieważ grozi to porażeniem prądem, metali oraz karbitu.
Bardzo ważne jest dobranie właściwej metody eliminacji ognia. Zastosowanie nieodpowiedniego środka gaśniczego może mieć bowiem tragiczne skutki. Ogień szybko się rozprzestrzenia, a wraz z nim do atmosfery przenikają trujące gazy. Wczesne zapoznanie się z etykietą na gaśnicy może uratować życie w sytuacji kryzysowej. Ogień może rozprzestrzenić się w kilka sekund, warto więc wiedzieć, jaką gaśnicę posiadamy na wyposażeniu i do jakich typów pożaru jest ona przeznaczona. Produkcja środków gaśniczych to wyjątkowo istotna część przemysłu, która odpowiada częściowo za nasze bezpieczeństwo.
Należy pamiętać o okresowych przeglądach sprzętu gaśniczego. Nawet niewielki pożar może bardzo szybko się rozprzestrzenić, jeśli nie wiemy, jak i czym ugasić ogień.