W czasie żniw niemal każdego dnia dochodzi do pożaru kombajnu zbożowego na polu. Stanowi to poważny problem dla rolników w Polsce, prowadząc do znaczących strat materialnych i zakłóceń w produkcji rolnej. Choć wydaje się, że ryzyko pożarów kończy się wraz z letnimi żniwami, praktyka terenowa pokazuje, że zagrożenie jest obecne przez cały rok, obejmując również zbiory kukurydzy czy innych późniejszych upraw. Pożar maszyny rolniczej, takiej jak kombajn, jest zazwyczaj wynikiem skumulowania się kilku czynników, które mogą, ale nie muszą, wynikać z błędów technologicznych, jakości podzespołów, zaniedbań eksploatacyjnych lub przyczyn niezależnych od operatora.
Wprowadzenie: Ryzyko Pożarów w Sezonie Żniwnym
Żniwa często przypominają walkę z czasem. Każdy rolnik chce jak najszybciej i najskuteczniej zebrać doroczne plony i zgromadzić zapasy, z których będzie korzystał przez cały rok lub przeznaczy je na sprzedaż. Żniwa są okresem intensywnych prac polowych, kiedy to rolnicy korzystając ze sprzyjającej pogody, starają się jak najszybciej zebrać plony. Niestety, pośpiech jest najgorszym doradcą wszystkich żniwiarzy.
Główne Przyczyny Pożarów Kombajnów
Przyczyn pożarów kombajnów może być wiele. Najczęstszą przyczyną pojawienia się ognia jest niestety nie zawsze dobry stan techniczny maszyn, a także brud.
Czynnik ludzki i pośpiech
Czasami za pożar odpowiada zbieg nieszczęśliwych okoliczności, ale czasem sam operator przez swój pośpiech. Choć wydawać by się mogło, że zasady związane z prawidłowym użytkowaniem kombajnu dla każdego operatora są oczywiste, to nie zawsze tak jest. Część rolników czy operatorów kombajnów zapomina o zasadach, których powinni przestrzegać, by uniknąć niebezpieczeństwa. Pośpiech niestety nie jest dobry, zwłaszcza że zwiększa ryzyko pożarów maszyn rolniczych.
Stan techniczny maszyny i zaniedbania konserwacyjne
Przygotowanie kombajnu do sezonu to jedno z podstawowych zadań należących do obowiązków użytkownika maszyny, którego powinien się podjąć. Wyprowadzenie kombajnu w pole bez uprzedniego przeglądu wymaga nie lada odwagi. Każdy użytkownik ma obowiązek skrupulatnego zapoznania się z instrukcją obsługi konkretnego sprzętu, w tym wypadku kombajnu, a także z ustalonymi przepisami BHP.
Kurz, pył i resztki roślinne
Czystość kombajnu to kluczowy element zapobiegania pożarom. Czyszczenie powinno stanowić nieodłączny element przygotowania kombajnu do pracy. Kurz zgromadzony w nadmiernej ilości, szczególnie w newralgicznych częściach, działa jak zapałka, ponieważ zatyka poszczególne mechanizmy, doprowadza do tarcia i wywołuje zapłon. Trzeba również zdawać sobie sprawę z tego, że żniwa to praca w dużym zapyleniu i pożary w takich sytuacjach nie są czymś niezwykłym, bo nagromadzenie pyłu bywa bardzo duże, a dodatkowo trafi się coś, co zaiskrzy czy rozgrzeje, i mamy gotowy pożar. Bardzo ważne jest usunięcie resztek słomy, a przede wszystkim plew i kurzu z newralgicznych miejsc, takich jak silnik i jego układ wydechowy, obudowy łożysk i elementów instalacji elektrycznej. Czynności te najlepiej jest wykonać sprężonym powietrzem.
Tarcie i przegrzewanie się elementów
Główną przyczyną pożarów kombajnów jest tarcie, a w szczególności wysoka temperatura generowana przez to zjawisko. Kombajn składa się z tysięcy części zgromadzonych w poszczególnych podzespołach. Przynajmniej kilkadziesiąt z nich podlega fizycznemu zjawisku tarcia, które niwelowane jest najczęściej za pomocą dwóch rozwiązań technicznych: tulei ślizgowych i łożysk. Oba stanowią dość - dosłownie, jak się w wielu przypadkach okazuje - zapalny punkt mechanizmów. Ich głównym zadaniem jest w normalnych warunkach pracy eliminacja tarcia współpracujących elementów i częściowe chłodzenie. Gdy jednak tarcie przekracza pewną bezpieczną granicę, np. z powodu braku smarowania, temperatura wzrasta gwałtownie.
Problemy z łożyskami i smarowaniem
Kluczowe punkty mechanizmów, takie jak łożyska i miejsca tulejowania, mogą stać się zapalnymi punktami, gdy tarcie przekracza bezpieczną granicę. Brak smarowania łożysk i ich okresowa wymiana to najczęstsze przyczyny pożarów. Obracające się, rozgrzane do czerwoności, zużyte i niesmarowane łożysko może spowodować natychmiastowy zapłon w zamkniętych komorach kombajnu. Warunki panujące wewnątrz maszyny, takie jak ogromne zapylenie, tworzą idealną mieszankę wybuchową. - Zatarte łożysko to stosunkowo częsta przyczyna pożaru maszyny, czasami wynikająca z braku dbałości operatora maszyny, ale czasami również od niego niezależna. Właśnie na obracające się elementy osadzone na łożyskach trzeba w czasie codziennej konserwacji kombajnu zwrócić dużą uwagę.
Usterki w układzie paliwowym
Szczególną uwagę należy zwrócić na układ paliwowy w komorze silnikowej kombajnu. Miejsca przecieków lub nawet niewielkie pocenie się przewodów paliwowych lub złączy w układzie wtryskowym stanowią potencjalne źródło problemów i kłopotów. Nagły wyciek gorącego oleju hydraulicznego również może być zaczątkiem pożaru kombajnu. W przypadku kombajnu pracującego przy zbiorach kukurydzy, zbiory te oznaczają intensywną pracę maszyn w niskich temperaturach, ale przy wysokich obciążeniach układów hydraulicznych i napędowych. Wystarczy chwila awarii, aby rozgrzany element stał się źródłem zapłonu.
Układ elektryczny
Układy elektryczne, szczególnie w starszych kombajnach, mogą być źródłem pożarów. Nie chodzi tu o napięcie, lecz o natężenie prądu, które może sięgać ponad 1000 A. Niedokręcone lub luźne połączenia obwodów elektrycznych, a także zaciski akumulatora i połączenia "masowe" instalacji, mogą prowadzić do zwarć i pożarów. Należy również dokonać przeglądu przewodów elektrycznych. Bez względu na to, w jaki sposób kombajn był przechowywany podczas zimy, do jego wnętrza mogły wejść gryzonie, które przegryzają przewody. Miejsc łączenia przewodów i ich styku do punktów „masy” nie należy malować ani zabezpieczać antykorozyjnie farbą podkładową. W razie przeglądu i konieczności wymiany oczka miejsce jego styku z powierzchnią korpusu powinno być wyczyszczone papierem ściernym do gołego metalu, co zapewni dobre połączenie i brak występowania szkodliwego tu zjawiska oporu elektrycznego. W nowoczesnych kombajnach problemy z instalacją elektryczną często można zdiagnozować za pomocą komputera pokładowego.
Silnik i jego podzespoły
Badania nad przyczynami pożarów kombajnów wskazują, że silnik i jego podzespoły również mogą być źródłem zapłonu. Pył i suche resztki roślinne osadzające się na silniku, rozgrzanym kolektorze wydechowym lub turbosprężarce mogą prowadzić do samozapłonu. Silnik każdej maszyny, pracującej w wysokiej temperaturze, jest narażony na pożar ze względu na nadmierne nagrzanie. Komora silnika w kombajnie to częste źródło pożaru. W celu zapobiegania pożarom w komorze silnika stosuje się specjalne systemy przedmuchiwania, wykorzystujące sprężone powietrze, które jest kierowane na newralgiczne miejsca osprzętu silnika. Przedmuch wykorzystujący sprężone powietrze z instalacji pneumatycznej wykonywany jest automatycznie w czasie pracy maszyny. Co dwie minuty przez system specjalnych dysz ciśnienie powietrza kierowane jest na newralgiczne miejsca osprzętu silnika.
Osłony termiczne
Wszelkiego rodzaju osłony termiczne, występujące w komorze silnika, wokół kolektora wydechowego i tłumika, a także w innych miejscach generujących wysoką temperaturę, muszą być kompletne i nieuszkodzone.
Warunki atmosferyczne i zanieczyszczenie pola
Wpływ warunków atmosferycznych na przebieg zbiorów jest bardzo duży. - Nie można powiedzieć, że wpływ warunków atmosferycznych na pracę kombajnu jest znikomy. Zbyt często padający deszcz prowadzi do przerostu zbóż i pojawienia się pleśni na kłosach, która jest czynnikiem zwiększającym pylenie podczas zbiorów. Osad z pleśni opadający na poszczególne części kombajnu powoduje skutki podobne do tych wywoływanych przez kurz i również może doprowadzić do pożaru. Czystość kombajnu to jednak nie wszystko, ponieważ warto zadbać również o porządek na polu. - Kiedy w cepy bębna młócącego uderzy kamień, może wytworzyć się iskra, która doprowadzi do pożaru w układzie omłotowym kombajnu. Przyczyną w takim wypadku może być również kamień, który po wpadnięciu do maszyny może powodować tarcie dwóch elementów i ich rozgrzanie. Wysoka temperatura, niska wilgotność powietrza i silny wiatr sprzyjają szybkiemu rozprzestrzenianiu się ognia.
Skutki Pożarów Maszyn Rolniczych
Straty materialne
Pożary kombajnów podczas żniw prowadzą do dotkliwych zniszczeń. Kombajn objęty płomieniami jest często niszczony w całości, co stanowi ogromną stratę dla rolnika, zwłaszcza w kontekście trwających żniw i potencjalnej utraty dopłat. Pożar maszyny rolniczej to zawsze ogromna tragedia, której jednak można uniknąć. Konsekwencje pożarów w rolnictwie są zazwyczaj bardzo dotkliwe, obejmując zniszczenie upraw, maszyn rolniczych, budynków gospodarczych, a nawet domów mieszkalnych.
Zagrożenie dla otoczenia i środowiska
Oprócz zniszczenia samej maszyny, pożary mogą rozprzestrzeniać się na pola uprawne, niszcząc zebrane lub jeszcze niezebrane zboże, co dodatkowo pogłębia straty. Skutki pożarów obejmują również szkody środowiskowe, takie jak utrata cennej warstwy gleby oraz zniszczenie siedlisk dla zwierząt i roślin. Istnieje także zagrożenie dla życia i zdrowia, takie jak ryzyko poparzeń i zatrucia dymem dla osób biorących udział w akcji gaśniczej lub znajdujących się w pobliżu pożaru. Silne zadymienie może powodować utrudnienia w ruchu drogowym, a nawet jego czasowe wstrzymanie.
POŻAR KOMBAJNU I ŚCIERNISKA TARGOSZYN - 06.08.2015 r. cz.2 - AKCJA GASZENIA
Zapobieganie Pożarom Kombajnów: Klucz do Bezpiecznych Żniw
Aby zminimalizować ryzyko pożaru kombajnu, kluczowe jest przestrzeganie zasad eksploatacji i regularne przeglądy maszyny. Kluczowe znaczenie ma stosowanie odpowiednich środków zapobiegawczych, aby minimalizować ryzyko wystąpienia pożarów.
Przegląd przedsezonowy i codzienna konserwacja
Niezależnie od tego, czy nowy, czy też nieco starszy, każdy kombajn powinien przed wymagającą dla tej maszyny akcją żniwną przejść dokładny przegląd przedsezonowy. Dokładny przegląd kombajnu przed rozpoczęciem sezonu nie zapewni jednak spokoju dla operatorów i rolników na całe żniwa. Kombajn to mnóstwo elementów ruchomych, które pożarowo mogą być groźne, jeśli mają co zapalić. Jeśli nie mają czego zapalić, to nawet gdy nie są do końca sprawne, nagrzeją się, a potem wychłodzą.
Czystość i smarowanie
Konieczne jest codzienne uzupełnianie środka smarnego w newralgicznych punktach, zgodnie z instrukcją obsługi kombajnu i zaleceniami producenta. Jego częstotliwość jest dokładnie wskazana w instrukcji obsługi kombajnu, a także na znajdujących się na jego obudowie naklejkach informacyjnych. Ważne, żeby nie zaniedbywać smarowania i jego częstotliwości co 10, 50 czy 100 godzin pracy. Warto pamiętać, żeby codziennie po zakończeniu intensywnej pracy kombajnu dokładnie go wyczyścić, szczególną uwagę zwracając na miejsca ułożyskowane, wałki i koła pasowe oraz podzespoły ze sobą współpracujące. Pozbycie się resztek pożniwnych z tych elementów i wnętrza kombajnu najlepiej wykonać sprężonym powietrzem i szczotką. Producenci kombajnów coraz częściej wyposażają swoje maszyny (standardowo lub w opcji) w kompresory powietrza i lance pozwalające na łatwiejszy dostęp do różnych części maszyny. Większość nowoczesnych kombajnów ma możliwość zamontowania opcjonalnej instalacji powietrza wraz ze sprężarką.
Kontrola układów krytycznych
Regularna kontrola stanu układu paliwowego, przewodów hydraulicznych, osłon termicznych oraz instalacji elektrycznej jest niezbędna. Należy zwracać uwagę na wszelkie wycieki, luźne połączenia, uszkodzone przewody czy stan zacisków akumulatora. Pamiętajmy także o instalacji elektrycznej; zazwyczaj dotyczy to przedsezonowego przeglądu maszyny, ponieważ najczęściej ulega on awarii na skutek działalności gryzoni podczas garażowania. Przeglądając układ elektryczny kombajnu, zwróćmy też uwagę na pomniejsze przewody i okablowanie.
Świadomość operatora i wyposażenie przeciwpożarowe
Przed wyruszeniem w pole należy także zadbać o odpowiednie wyposażenie przeciwpożarowe maszyny rolniczej. Rolnicy uważajcie w tym szczególnym czasie żniw, pamiętajcie o sprawnych i adekwatnie dużych gaśnicach. Pierwsza z nich powinna znajdować się w kabinie kierowcy, a drugą należy umieścić na zewnątrz kombajnu. Operatorzy kombajnów powinni być świadomi potencjalnych zagrożeń i znać podstawowe zasady reagowania w przypadku wystąpienia pożaru. Ważne jest, aby mieć pod ręką sprzęt gaśniczy i wiedzieć, jak go używać. Pierwszą czynnością, której powinien się podjąć operator kombajnu po dostrzeżeniu płomieni jest odjechanie od nieściętego zboża i zgaszenie silnika w maszynie. - Każde pozostawienie kombajnu i oddalenie się od niego wymaga odłączenia akumulatorów za pomocą wyłącznika - dodaje asp.
Zasady bezpieczeństwa pracy
Strażacy z PSP w Świdwinie przypominają także, aby operator kombajnu nie palił wyrobów tytoniowych w czasie pracy oraz nie używał otwartego ognia. Przestrzeganie przepisów przeciwpożarowych, w tym zakaz palenia tytoniu i używania otwartego ognia w pobliżu pól uprawnych, jest kluczowe. Ostrożność podczas prac polowych, zwłaszcza w dni o wysokiej temperaturze i silnym wietrze, ma ogromne znaczenie. Pomocne jest również tworzenie pasów przeciwpożarowych poprzez odoranie ścierniska na szerokość co najmniej 2 metrów od dróg, lasów i budynków.
Przykłady Incydentów Pożarowych
Pożar kombajnu w miejscowości Stary Las
22 minuty po godz. 12 dyżurny stanowiska kierowania Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Nysie otrzymał zgłoszenie o pożarze kombajnu w miejscowości Stary Las. Maszyna stanęła w ogniu podczas pracy na polu rzepaku. Do gaszenia wysłano pięć jednostek straży pożarnej - trzy z Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej Głuchołazy i po jednej z Ochotniczej Straży Pożarnej Nowy Świętów i Ochotniczej Straży Pożarnej Nowy Las. Gdy strażacy dotarli na miejsce pożaru, okazało się, że kombajn marki Claas Lexion jest już całkowicie opanowany przez ogień. Strażakom nie udało się uratować kombajnu, który stanął w ogniu na polu w Nowym Świętowie. Strażacy ugasili pożar w ok. 20 minut od zgłoszenia, jednak pojazd spłonął doszczętnie. W wyniku zdarzenia nikt nie został poszkodowany. Udało się również uniknąć zajęcia się ogniem okolicznych upraw. Na razie nie znamy przyczyn wybuchu ognia.
Pożar kombajnu w Jagodnem (woj. lubelskie)
W miejscowości Jagodne (woj. lubelskie), ogień pojawił się w trakcie jazdy maszyny rolniczej. Kierujący kombajnem mężczyzna zorientował się, że z maszyny wydobywa się dym. Zatrzymał pojazd i powiadomił służby ratunkowe. Akcja gaśnicza była prowadzona przez kilka zastępów straży pożarnej. Na czas działań służb ratunkowych droga została całkowicie zamknięta dla ruchu. Policjanci zabezpieczali miejsce zdarzenia, kierując ruchem i dbając o bezpieczeństwo ratowników. - Przyczyną pożaru mogła być usterka techniczna pojazdu, jednak dokładne okoliczności zostaną ustalone w toku prowadzonego postępowania.
Pożar ścierniska i słomy po kombajnie w Strzeżewie (gm. Kamień Pomorski)
30 lipca 2021 roku, tuż po godzinie 12:00, Stanowisko Kierowania Komendanta Powiatowego PSP w Kamieniu Pomorskim otrzymało zgłoszenie o pożarze ścierniska i słomy po kombajnie na polu w miejscowości Strzeżewo, gmina Kamień Pomorski. Początkowe informacje wskazywały na objęcie ogniem powierzchni około 0,5 hektara. Istniało również bezpośrednie zagrożenie dla pobliskich budynków mieszkalnych oraz dla bezpieczeństwa ruchu drogowego z powodu silnego zadymienia. Na miejsce skierowano dwa zastępy GBARt i GCBARt z Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej PSP w Kamieniu Pomorskim, a także dwa zastępy GBARt i GBAM z Ochotniczej Straży Pożarnej KSRG Gostyń oraz zastęp GCBARt z OSP KSRG Trzebieszewo. Po dotarciu na miejsce zdarzenia, Kierujący Działaniami Ratowniczymi przekazał aktualne informacje. Pożar objął swoim zasięgiem ściernisko i słomę po kombajnie na powierzchni około 0,5 hektara. Dodatkowym czynnikiem utrudniającym akcję był silny, porywisty wiatr, który sprzyjał szybkiemu rozprzestrzenianiu się ognia.
Pożar kombajnu i ścierniska w powiecie wieluńskim
W innej sytuacji, w obrębie miejscowości Turów (powiat wieluński, województwo łódzkie), doszło do pożaru, który rozpoczął się od kombajnu zbożowego. Od płonącej maszyny ogień przeniósł się na zboże na pniu oraz ściernisko. Działania ratownicze w tym przypadku trwały 2 godziny i 47 minut. W wyniku pożaru spaleniu uległy: częściowo kombajn zbożowy, zboże na pniu na powierzchni około 0,2 hektara oraz ściernisko i słoma na powierzchni około 1,8 hektara. W akcji gaśniczej, oprócz zastępów z jednostki lokalnej, brali udział druhowie z jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych: OSP Mokrsko, OSP Młynisko, OSP Kadłub, OSP Wieluń oraz OSP Turów. Była to akcja wymagająca dużego zaangażowania i skoordynowanych działań.
Pożar w firmie transportowo-usługowej w Bródku (gm. Łabunie)
Siedem zastępów strażaków gasiło pożar w firmie transportowo-usługowej w gminie Łabunie, w powiecie zamojskim. Spłonęły samochody ciężarowe, naczepy i kombajn do zbioru kukurydzy. Policja podała, że pożar zauważono i zgłoszono nad ranem, po godz. 3. Paliły się pojazdy i maszyny na placu firmy świadczącej usługi transportowe i rolnicze we wsi Bródek, w gminie Łabunie, w województwie lubelskim. Mimo 3-godzinnych wysiłków strażaków, ogień strawił niemal doszczętnie trzy ciągniki siodłowe marki DAF i Scania, cztery naczepy ciężarowe oraz kombajn z przystawką do zbioru kukurydzy. Strażakom udało się nie dopuścić do rozprzestrzenienia pożaru na dom mieszkalny w pobliżu. Na miejscu policyjna grupa dochodzeniowo - śledcza z technikiem kryminalistyki wykonała czynności procesowe, między innymi oględziny miejsca i spalonych pojazdów. W czynnościach uczestniczył biegły z zakresu pożarnictwa.