Odszkodowanie za pożar komina i zasady wypłaty świadczeń przez ubezpieczyciela (w tym PZU)

Klienci często zgłaszają się do kancelarii specjalizujących się w dochodzeniu odszkodowań po otrzymaniu odmowy wypłaty świadczenia za pożar domu lub mieszkania. Najczęściej ubezpieczyciel powołuje się na brak aktualnych protokołów przeglądu instalacji, wymaganych przez prawo budowlane. Czy taka odmowa odszkodowania jest zasadna?

Obowiązki właścicieli nieruchomości w zakresie przeglądów i bezpieczeństwa

Obowiązki właścicieli nieruchomości w tym zakresie reguluje art. 62 Prawa budowlanego. Najważniejsze spośród nich to wykonywanie regularnych kontroli instalacji oraz przewodów kominowych. Polskie prawo budowlane oraz przepisy przeciwpożarowe nakładają na właścicieli szereg wymagań:

• Co najmniej raz w roku należy przeprowadzać kontrolę instalacji gazowych oraz przewodów kominowych (dymowych, spalinowych i wentylacyjnych).
• Oprócz przeglądów, ważne jest regularne czyszczenie kominów:
  • Kominy odprowadzające spaliny z paliw płynnych i gazowych należy czyścić przynajmniej raz na 6 miesięcy.
  • Kominy odprowadzające spaliny z paliw stałych (np. węgiel, drewno) wymagają czyszczenia co najmniej raz na 3 miesiące.
• Co najmniej raz na 5 lat należy wykonywać kontrolę okresową, polegającą na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, jego estetyki oraz otoczenia. Dotyczy to w szczególności instalacji elektrycznej i piorunochronnej.
• Wentylacja powinna być sprawdzana raz na trzy lata.

Katalog obowiązków spoczywających na posiadaczu nieruchomości znajdziemy w:

• ustawie z dnia 24.08.1991 r. o ochronie przeciwpożarowej,
• rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7.06.2010 w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów,
• ustawie z dnia 7.07.1994 Prawo budowlane.

Właściciel nieruchomości musi dbać o to, by instalacja elektryczna, gazowa, przewody kominowe i wentylacja były regularnie kontrolowane przez osoby z odpowiednimi uprawnieniami (np. mistrza kominiarskiego). Niewywiązanie się z tych obowiązków może być przyczyną pożaru.

Warunki odmowy wypłaty odszkodowania za pożar

Brak aktualnego przeglądu instalacji może być podstawą odmowy wypłaty odszkodowania za pożar, ale tylko pod pewnymi warunkami.

1. Wyraźne postanowienia w Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia (OWU)

Ubezpieczyciel może odmówić wypłaty odszkodowania z uwagi na brak przeglądów tylko wtedy, gdy takie zastrzeżenie zostało wyraźnie i jednoznacznie zawarte w Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia (OWU). Postanowienia sformułowane niejednoznacznie interpretuje się na korzyść ubezpieczającego, ubezpieczonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, ujemne skutki wadliwie opracowanych OWU powinny obciążać ubezpieczyciela jako profesjonalistę i autora tych warunków.

Warto zwrócić uwagę, że w przypadku konkretnych sytuacji (jak np. pożar wskutek nieszczelności przewodu kominowego, gdzie właściciel sporadycznie zamieszkałego budynku czyścił komin raz w roku, ale nie posiadał dokumentacji i nie był uprzedzony o tych obowiązkach przy zawieraniu polisy), brak wyraźnych zapisów w OWU dotyczących częstotliwości czyszczenia i wymaganych kwalifikacji osób wykonujących przeglądy może stanowić argument dla ubezpieczonego.

2. Związek przyczynowy między brakiem przeglądu a szkodą

Niezbędnym warunkiem do odmowy wypłaty odszkodowania jest istnienie związku przyczynowego między brakiem aktualnego przeglądu danej instalacji (np. kominowej) a szkodą (np. powstaniem pożaru). Jeżeli taki związek nie istnieje, brak przeglądu nie może być podstawą odmowy. Uchylenie się przez ubezpieczyciela od odpowiedzialności wymaga wykazania, że gdyby do danego zaniechania ubezpieczającego nie doszło, szkoda by nie powstała.

Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na ubezpieczycielu (zgodnie z art. 6 k.c.). Oznacza to, że ubezpieczyciel musi udowodnić, że pożar (lub inna szkoda) powstał właśnie z powodu braku aktualnego przeglądu instalacji. Nawet jeśli nie mamy aktualnych przeglądów, nie oznacza to automatycznie odmowy. Przegląd, którego nie wykonano, musi dotyczyć instalacji, która była źródłem szkody, a przyczyna szkody musi być tego rodzaju, że wykonany wcześniej przegląd dawał możliwość jej usunięcia.

3. Wina umyślna lub rażące niedbalstwo ubezpieczonego

Zgodnie z art. 827 Kodeksu cywilnego, ubezpieczyciel jest wolny od odpowiedzialności, jeżeli ubezpieczający wyrządził szkodę umyślnie. W razie rażącego niedbalstwa odszkodowanie nie należy się, chyba że umowa lub OWU stanowią inaczej lub zapłata odszkodowania odpowiada względom słuszności. Odmowa wypłaty odszkodowania jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy do zaniedbania ubezpieczonego doszło z jego winy umyślnej albo na skutek rażącego niedbalstwa.

Ocena, czy ubezpieczony działał umyślnie lub w warunkach rażącego niedbalstwa, zawsze powinna być przedmiotem analizy konkretnej sprawy. Ważne jest także, czy ubezpieczyciel, zawierając umowę i w przekazanych dokumentach, jednoznacznie i wyraźnie informował o tych obowiązkach. Z praktyki wynika, że zapisy OWU są często niejasne, odwołując się do obowiązków wynikających z prawa budowlanego bez precyzowania, o jakie przeglądy chodzi i jakie są konsekwencje ich niewykonania.

4. Informacyjny charakter pytań ubezpieczyciela (art. 815 k.c.)

Ubezpieczający ma obowiązek podać ubezpieczycielowi wszelkie znane sobie okoliczności, o które ten zapytywał w formularzu oferty lub przed zawarciem umowy (art. 815 k.c.). Okoliczności, o które ubezpieczyciel nie zapytywał, uznaje się za nieistotne i nie mogą one być podstawą odmowy wypłaty świadczenia. Ustawodawca polski przyjął system kwestionariuszowy, w którym ubezpieczający jest zobowiązany wyłącznie do odpowiedzi na zadane pytania.

Jeśli zatem w momencie zawierania umowy ubezpieczenia domu czy mieszkania ubezpieczyciel nie zapytywał o aktualne protokoły kontroli instalacji gazowej, elektrycznej czy kominowej, okoliczności te są nieistotne dla umowy. Oznacza to, że stan techniczny przedmiotu ubezpieczenia i fakt przeprowadzania okresowych przeglądów w chwili zawierania umowy najwyraźniej nie miał dla ubezpieczyciela żadnego znaczenia.

Zakres ochrony ubezpieczeniowej a pożary w ofertach wybranych ubezpieczycieli

Prawie każde ubezpieczenie mieszkania lub domu oferuje ochronę przed skutkami pożaru, ale jej zakres może się różnić. Wariant podstawowy zazwyczaj obejmuje mury i elementy stałe, natomiast wariant rozszerzony często obejmuje ruchomości oraz uszkodzenia powstałe na skutek interwencji straży pożarnej.

• PZU Dom: W wariancie Uniwersalnym zapewnia ochronę przed skutkami przepięcia i akcji ratowniczej straży pożarnej. W wariancie "Od Wszystkich Ryzyk" PZU odpowiada również za szkody powstałe wskutek rażącego niedbalstwa ubezpieczonego (np. niewykonania okresowych przeglądów technicznych przewodów kominowych, instalacji gazowej, elektrycznej), wypłacając odszkodowanie w kwocie nie wyższej niż 50% sumy ubezpieczenia. Obejmuje też szkody powstałe w wyniku pozostawienia włączonego żelazka, ładowarki do telefonu, palnika czy niewygaszonego kominka.
• Warta Dom Komfort: Chroni na wypadek typowych zdarzeń, w tym pożaru. W przypadku naruszenia obowiązków wykonania okresowych kontroli (instalacji gazowej, elektrycznej, kominowej), Warta wypłaci odszkodowanie do 150 000 zł, pod warunkiem istnienia związku między szkodą a brakiem przeglądu. Dotyczy to nieruchomości nie starszych niż 40 lat.
• Allianz Mój Dom: Obejmuje skutki pożaru już w podstawowej wersji Komfort, a także szkody spowodowane przez dym lub sadzę. Odmowa wypłaty nastąpi, jeśli ubezpieczony nie zapewni zgodności przedmiotu ubezpieczenia z przepisami przeciwpożarowymi i nie posiada aktualnych przeglądów technicznych.
• Generali: Deklaruje objęcie ochroną domu nawet w przypadku braku przeglądów instalacji. Dodatkowo w ramach assistance oferuje pomoc w organizacji przeglądu instalacji kominowej, gazowej lub elektrycznej.

Co należy zrobić po pożarze? Proces zgłaszania szkody i wyceny

Po opanowaniu ognia i zabezpieczeniu terenu strażacy powinni wręczyć poszkodowanemu protokół (notatkę) z interwencji. Jest to najważniejszy dokument w procesie ubiegania się o odszkodowanie. Po zakończeniu akcji gaśniczej należy poprosić służby mundurowe (straż pożarną/policję) o sporządzenie notatki ze zdarzenia oraz spisać oświadczenia świadków.

Dokumentowanie szkód

Niezwykle istotne jest jak najszybsze udokumentowanie wszelkich uszkodzeń, w tym tych dokonanych przez straż pożarną. Należy wykonać jak najwięcej zdjęć zniszczeń, przedstawiających ich skalę z różnych perspektyw. Dobrze jest posiadać dowody zakupu mebli, sprzętów i towaru (w przypadku pożaru magazynu). Nie należy spieszyć się z usuwaniem skutków pożaru co najmniej do momentu przybycia na miejsce rzeczoznawcy przysłanego przez towarzystwo ubezpieczeniowe. Rachunki za prace związane z zabezpieczeniem miejsca po pożarze również należy zachować.

Wycena szkody i rola rzeczoznawcy

Wyceny szkód dokonuje rzeczoznawca wyznaczony przez ubezpieczyciela. Jest to osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie w ocenie strat. Rzeczoznawca ocenia rozmiar zniszczeń w nieruchomości (konstrukcji, instalacji) oraz wartość zniszczonego mienia ruchomego. Może poprosić o dokumentację techniczną nieruchomości, faktury potwierdzające wartość zniszczonego mienia, lub oprzeć się na wartości rynkowej.

Warto rozważyć inwestycję w usługi niezależnego rzeczoznawcy. Często zdarza się, że odmowa odszkodowania lub jej zaniżenie wynika z błędnego orzeczenia - np. ubezpieczyciel twierdzi, że pożar zaczął się od komina, a ubezpieczony nie wykonywał przeglądów kominiarskich, tymczasem niezależny rzeczoznawca stwierdza, że nieszczęście wzięło się od instalacji elektrycznej.

Amortyzacja i zaniżanie odszkodowania

Częstą praktyką firm ubezpieczeniowych jest stosowanie amortyzacji podczas wyliczania wysokości odszkodowania. Jeśli polisa oparta jest na tzw. rzeczywistej wartości odtworzeniowej, ubezpieczyciel uwzględni zużycie budynku i jego elementów, co może znacznie zmniejszyć wypłatę. Jeśli w kosztorysie po pożarze zastosowano amortyzację, poszkodowani powinni odwołać się od decyzji ubezpieczyciela. Kosztorys popożarowy powinien być sporządzony, uwzględniając ceny nowych części.

Najczęstsze przyczyny zaniżania lub odmowy wypłaty odszkodowania

Ubezpieczyciele mają możliwość odmówienia wypłaty odszkodowania za pożar w kilku przypadkach:

• Niewystarczający zakres ochrony ubezpieczenia: Jeśli ubezpieczenie nie obejmuje danego ryzyka.
• Brak przestrzegania zasad bezpieczeństwa: Np. pozostawienie niedopałka papierosa, brak kontroli kominiarskich, niewłaściwe użytkowanie urządzeń elektrycznych, przechowywanie łatwopalnych materiałów w nieodpowiednich warunkach.
• Celowe działania lub rażące niedbalstwo ubezpieczonego/domowników: Pożar powstały na skutek winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa.
• Podanie nierzetelnych informacji: Zaniżenie wartości domu lub niezgłoszenie istotnych ryzyk przy zawieraniu umowy.
• Niedoubezpieczenie: Zbyt niska suma ubezpieczeniowa, która nie pokrywa rzeczywistych strat.
• Błędne określenie przyczyny pożaru: Nieprawidłowa ocena źródła ognia.
• Niedokładnie sporządzony protokół szkody: Przez likwidatora mobilnego, np. z niedokładną dokumentacją fotograficzną (jedynie zdjęcia długości, szerokości i wysokości pomieszczenia, brak sprzętu do oceny szkód, czarno-białe zdjęcia).
• Nieuwzględnienie wszystkich kosztów w kosztorysie: Takich jak spalone środki obrotowe, koszty utraconych korzyści czy koszty ekspertyz.
• Wyłączenia odpowiedzialności w OWU: np. ogień jako skutek działań wojennych, aktów terrorystycznych, zamieszek.

Pożar u sąsiada - odpowiedzialność i odszkodowanie

Jeśli pożar zaczął się w sąsiednim lokalu, kluczowe są dwie kwestie: odpowiedzialność za pożar oraz rodzaj wykupionej polisy. Jeżeli sąsiad nie posiada polisy OC, uzyskanie odszkodowania może być trudne, a wtedy pozostaje własna polisa. Jeśli sąsiad jest winny i ma polisę OC, poszkodowany może wybrać, z której polisy chce otrzymać odszkodowanie, mając na uwadze, że nie może dojść do wzbogacenia się na szkodzie.

Odwołanie od decyzji ubezpieczyciela i pomoc prawna

Sytuacja odmowy wypłaty odszkodowania lub oferowania zaniżonej kwoty jest stresująca. Jeśli nie zgadzasz się z decyzją ubezpieczyciela, masz prawo złożyć odwołanie. Należy dokładnie przeanalizować otrzymaną decyzję oraz OWU, a następnie złożyć odwołanie w formie pisemnej. Warto przedstawić swoje argumenty, np. poprzez załączenie niezależnej wyceny rzeczoznawcy.

Jeśli odwołanie nie przyniesie rezultatu, można rozważyć skierowanie sprawy do sądu. W sporze z ubezpieczycielem kluczową rolę może odegrać adwokat specjalizujący się w prawie ubezpieczeniowym. Wynajęcie prawnika wiąże się z kosztami, ale często jest to inwestycja, która się opłaca, zwiększając szanse na uzyskanie pełnego odszkodowania. Kancelarie odszkodowawcze współpracują często z doświadczonymi inżynierami budownictwa i pożarnictwa, co znacznie zwiększa szanse na uzyskanie pełnego odszkodowania.

Prewencja - jak dbać o bezpieczeństwo przeciwpożarowe?

Aby zminimalizować ryzyko pożaru i móc liczyć na odszkodowanie, warto podjąć następujące działania:

• Zamontować czujniki dymu, najlepiej w pobliżu kuchni, pieca lub kominka.
• Posiadać w domu gaśnicę (najlepiej proszkową) oraz koc pożarowy.
• W kotłowni zamontować drzwi przeciwpożarowe.
• Stosować materiały odporne na ogień podczas budowy lub remontu.
• Zainstalować instalację odgromową (piorunochron).
• Zamiast zwykłych przedłużaczy używać listew przepięciowych.

tags: #pozar #komina #a #wyplata #odszkodowania #pzu