Pożar Sadzy w Kominie: Przyczyny, Zapobieganie i Bezpieczne Postępowanie

Pożar sadzy to niebezpieczne zjawisko, które może wystąpić w kominkach, piecach oraz przewodach kominowych. Zagraża on bezpieczeństwu domowników i może spowodować znaczne szkody materialne. W okresie jesiennym i zimowym wyjazdy strażaków do tego typu zdarzeń nie należą do rzadkości.

Czym jest Sadza i Dlaczego Płonie?

W naszych domach wiele domów i mieszkań ogrzewanych jest piecami lub kominkami. Większość z nas powie, że produktem ubocznym spalania jest popiół i dym. Nie zapominajmy jednak, że takim produktem jest również sadza.

Pożar sadzy to dosłownie zapalenie się produktu, który jest efektem niedostatecznego spalenia się paliwa oraz innych przedmiotów, które zostały wrzucone do kotła. Jest to zapalenie się cząstek nagromadzonych wewnątrz przewodów kominowych (spalinowych), które zbierały się w czasie pracy urządzeń ogrzewczych, a nie były wyczyszczone przez kominiarzy.

Niekompletne spalanie jest główną przyczyną powstawania sadzy w kominie. Występuje, gdy materiał opałowy nie spala się całkowicie, uwalniając cząstki sadzy. Sadza, która zalega w kominie, z czasem może ulec zapłonowi. W skrajnych przypadkach osadzenie się sadzy może całkowicie zablokować przewód kominowy. Paląca się w wysokich temperaturach sadza może spowodować pęknięcia i nieszczelności w przewodzie kominowym.

Główne Przyczyny Pożarów Sadzy

Pożary sadzy są najczęściej wynikiem zaniedbań użytkowników kominów oraz nieodpowiedniej eksploatacji systemów kominowych. Dwie główne przyczyny to:

• Spalanie nieodpowiednich materiałów:
  • Spalanie mokrego drewna, płyt wiórowych, śmieci i odpadów komunalnych oraz elementów z tworzywa sztucznego i gumy. Mokre drewno powoduje osadzanie się dużych ilości sadzy i smoły w przewodzie kominowym. Już kilka tygodni używania paliwa w postaci mokrego drewna może skończyć się katastrofą. Spalanie odpadów, które kompletnie się do tego nie nadają (co więcej - nie jest to zgodne z prawem), prowadzi do gromadzenia się cząsteczek sadzy i smoły.
  • Używanie paliwa niskiej jakości lub takiego, do którego palenisko nie jest przystosowane (niezgodnie z instrukcją użytkowania).
• Zaniedbanie czyszczenia i kontroli stanu technicznego komina:
  • Brak regularnego czyszczenia przewodów kominowych sprawia, że sadza osiada w kominie i powoli, ale skutecznie go zatyka. Gromadząca się sadza hamuje strumień spalin - wystarczy zaledwie warstwa sadzy o grubości kilku milimetrów, by wywołać pożar.
  • Zaniedbany komin prowadzi do gromadzenia się sadzy i kreozotu, substancji łatwopalnej.
  • Brak okresowej kontroli przewodów kominowych.
• Inne czynniki: Błędy w instalacji oraz niewystarczająca konserwacja systemów grzewczych również mogą przyczyniać się do powstawania sadzy. W niektórych przypadkach powodem pożaru mogą być stare przewody kominowe i nieodpowiednio dobrane urządzenie grzewcze, czyli np. nowoczesne urządzenie podłączone do starego, niedostosowanego do danej technologii spalania, przewodu kominowego.

Objawy Pożaru Sadzy w Kominie

Wczesne rozpoznanie pożaru sadzy jest kluczowe dla szybkiego i skutecznego działania. Główne oznaki to:

• Głośny dźwięk dochodzący z komina - "dudnienie" lub syczenie, spowodowany trwającą gwałtowną reakcją spalania.
• Widoczne snopy iskier lub nawet języki ognia, sypiące się z komina lub widoczne u wylotu komina nad dachem. Z przewodu kominowego będzie wydobywać się ciemny dym.
• Przewód kominowy staje się bardziej ciepły niż zwykle - czasem jest gorący. Charakterystyczne jest też to, że przewód kominowy jest cieplejszy tylko w jednym miejscu - to właśnie tam zaczyna płonąć sadza.
• W zaawansowanym stadium pożaru mogą pojawić się pęknięcia na ścianach budynku.

Skutki i Zagrożenia Pożaru Sadzy

Pożar sadzy w kominie może być bardzo niebezpieczny i tragiczny w skutkach. Powstająca wtedy wysoka temperatura może osiągnąć nawet 1200 °C.

• Uszkodzenie komina: Każdy pożar sadzy niszczy komin. Wysoka temperatura powoduje wykruszanie spoin między cegłami i w konsekwencji rozszczelnienia przewodu kominowego. Może dojść do pęknięcia lub rozerwania przewodu kominowego.
• Rozprzestrzenianie się ognia: W najgorszym wypadku pożar sadzy może wywołać pożar całego budynku. Takie niebezpieczeństwo istnieje, kiedy podczas pożaru przewód kominowy rozszczelni się i ogień zacznie rozprzestrzeniać się na przyległe do niego elementy konstrukcji. Może też dojść do pożaru dachu lub poddasza, gdy z komina wydobywa się ogień lub iskry. Gorąca temperatura, a nawet ogień wydobywający się ze szczelin komina, może doprowadzić do zapalenia się materiałów otaczających przewód kominowy.
• Zatrucie tlenkiem węgla (czadem): Rozszczelnienie przewodu kominowego może powodować przedostawanie się dymu i trujących gazów (w tym groźny, niewyczuwalny tlenek węgla - czad) do pomieszczeń mieszkalnych, zagrażając ludzkiemu zdrowiu i życiu.
• Pożar okolicznych obiektów: Gorące powietrze wydobywające się z komina będzie wypychać z niego płonące płaty sadzy. Wylatujące w czasie takiego pożaru iskry i płaty palącej się sadzy mogą być przyczyną pożaru sąsiednich budynków i materiałów palnych znajdujących się w pobliżu.
• Ryzyko eksplozji: W przypadku pożaru sadzy smolistej niezwykle ważne jest, aby nie dopuścić do zaślepienia komina przez płonącą i spływającą smołę. Odparowujące ze smoły węglowodory tworzą z powietrzem mieszankę wybuchową, a w przypadku zatkania komina może dojść do eksplozji i rozsadzenia komina.

Jak Zapobiegać Pożarom Sadzy?

Zapobieganie jest kluczem do bezpieczeństwa. Odpowiednia eksploatacja komina i urządzenia grzewczego to kluczowy element zapobiegania takim zjawiskom jak pożar sadzy. Połączenie regularnego czyszczenia komina, optymalnego dopływu powietrza do spalania i używania suchego materiału opałowego jest kluczem do unikania pożarów kominowych.

1. Regularne Czyszczenie i Przeglądy Kominów

• Systematyczne czyszczenie: Przewód kominowy trzeba systematycznie czyścić i sprawdzać jego stan techniczny. To sprawia, że sadza nie osiada w kominie i nie zatyka go. Podstawą jest regularne czyszczenie komina.
• Częstotliwość czyszczenia:
  • Przewody dymowe i spalinowe od palenisk opalanych paliwem stałym (np. drewnem lub węglem): cztery razy w roku (co najmniej raz na 3 miesiące zgodnie z rozporządzeniem).
  • Przewody spalinowe od palenisk opalanych paliwami płynnymi lub gazowymi: raz na sześć miesięcy.
  • Przewody wentylacyjne: co najmniej raz w roku.
• Profesjonalne przeglądy: Okresowa kontrola przewodów kominowych jest wymagana minimum raz w ciągu roku. Powierzyć to należy wykwalifikowanej i uprawnionej do tego osobie, czyli kominiarzowi (mistrzowi kominiarskiemu). Czyszczenie przewodów powinna wykonywać osoba posiadająca kwalifikacje kominiarskie. Samodzielne czyszczenie komina jest ważne, ale z punktu widzenia przepisów jest niewystarczające - w momencie pożaru sadzy może nie zadziałać ubezpieczenie domu, ponieważ zgodnie z przepisami przeglądy muszą być wykonane przez wykwalifikowaną osobę.
• Dokumentacja: Czynności konserwacyjne i przeglądy powinny być potwierdzone protokołem - w razie pożaru będziemy posiadać dokument dla ubezpieczyciela, że odpowiednio dbaliśmy o stan komina.
• Obowiązek właściciela: Na właścicielu budynku ciąży obowiązek wzywania firmy kominiarskiej. Za zaniedbanie czyszczenia kominów można zostać ukaranym grzywną do 5 tysięcy złotych.
• Przed sezonem grzewczym: Nigdy nie należy rozpoczynać sezonu grzewczego bez wykonania przeglądu komina.

2. Używanie Odpowiedniego Paliwa

• Zadbaj o jakość paliwa - powinniśmy wybierać możliwie najlepsze paliwo dostępne na rynku, zależnie od tego, czym opalane jest nasze urządzenie grzewcze. Palmy w piecu lub kominku paliwem dobrej jakości, najlepiej suchym drewnem.
• Pod żadnym pozorem nie należy spalać materiałów, które nie powinny być spalane, czyli: śmieci, mokrego drewna, mebli, sklejek, papieru, pieluch, ciuchów, butów, plastiku, opon, innych lakierowanych czy gumowych przedmiotów. Spalanie nieodpowiednich materiałów jest niebezpieczne, może doprowadzić do uszkodzenia urządzenia grzewczego, zanieczyszczenia przewodów kominowych, niepoprawnego funkcjonowania systemów oraz innych konsekwencji, a w efekcie nawet do pożaru sadzy w kominie.

3. Optymalny Dopływ Powietrza

• Dostateczny dopływ powietrza jest kluczowy dla pełnego spalania paliwa, co minimalizuje powstawanie sadzy.

4. Zabezpieczenia Dodatkowe

• Pokrywy kominowe zapobiegają dostawaniu się obcych ciał i wilgoci do komina, co sprzyja powstawaniu sadzy.

Postępowanie w Przypadku Pożaru Sadzy (dla mieszkańców)

W przypadku pożaru sadzy kluczowe jest zachowanie spokoju i podjęcie szybkich, ale przemyślanych działań. Pamiętaj, że bezpieczeństwo ludzi jest najważniejsze. W sytuacji kryzysowej często pierwszym odruchem jest samodzielna próba gaszenia pożaru, ale pamiętajmy, najpierw trzeba wezwać pomoc - w takich sytuacjach czas jest kluczowy.

1. Natychmiastowe Wezwanie Pomocy

• Pierwszą ważną rzeczą jest wezwanie straży pożarnej na numer alarmowy: 112 (lub 998), podając szczegółowo co się dzieje.
• Należy niezwłocznie ewakuować wszystkich ludzi z budynku, zwłaszcza jeśli istnieje ryzyko omdlenia lub zagrożenie dla życia i zdrowia (np. tlenkiem węgla).

2. Ograniczenie Rozwoju Pożaru

• Zamknij dopływ powietrza do pieca czy kominka od dołu i od góry. Ograniczy to dostęp powietrza i spowolni rozwój pożaru sadzy w kominie. Z braku powietrza ogień z czasem wygaśnie.
• NIGDY nie gasić paleniska wodą ani nie wlewać jej do przewodu kominowego. Z jednego litra wody powstaje około 1700 litrów pary, która powoduje wzrost ciśnienia, co w konsekwencji może spowodować rozerwanie komina (wybuch), a w konsekwencji do rozprzestrzenienia się pożaru na cały budynek, co może być tragiczne w skutkach.
• Aby ugasić palącą się sadzę zaleca się wsypanie do wylotu komina soli kuchennej (około 3 kg) lub piasku na palącą się sadzę.
• Jeśli masz gaśnicę odpowiednią do gaszenia pożarów sadzy (np. proszkową), możesz jej użyć, podając prąd proszku przez wyczystkę w dolnej części komina.
• Można wygasić palenisko, np. piaskiem, ale nie wodą.

3. Monitorowanie i Bezpieczeństwo

• Przez czas oczekiwania na służby ratownicze powinno się dozorować całą długość przewodu kominowego od strony pomieszczeń, czy nie powstają pęknięcia, którymi może wydostać się płomień.
• Otworzyć wszystkie okna, zwłaszcza w pomieszczeniach, przez które biegnie komin - po odcięciu dostępu powietrza w palenisku zacznie powstawać groźny dla życia tlenek węgla, czyli czad.
• Nie należy wyprowadzać dymu i sadzy do wnętrza pomieszczenia, gdyż jest to niebezpieczne dla zdrowia i życia.
• Upewnij się, że wszyscy mieszkańcy domu są świadomi sytuacji i są poza domem.
• Po przybyciu na miejsce strażaków - udzielić im niezbędnych informacji.

Działania Straży Pożarnej w Trakcie i Po Pożarze Sadzy

Pożar sadzy w kominie może być opanowany szybko, ale wymaga profesjonalnej interwencji. Poniżej przedstawiono typowe działania jednostek ochrony przeciwpożarowej.

1. Procedury Gaśnicze

• Wygaszenie pieca: Polega na usunięciu całego materiału palnego znajdującego się w palenisku pieca, za pomocą metalowej łopatki do metalowego wiadra, i wyniesieniu go na zewnątrz obiektu. Aby zminimalizować ryzyko zadymienia pomieszczeń, można użyć koca gaśniczego lub kurtyn dymowych.
• Wygaszenie sadzy: Może być prowadzone od strony wylotu przewodu kominowego zlokalizowanego na dachu budynku lub od strony wyczystki w najniższym punkcie komina.
• Sito kominowe: Technika wygaszenia sadzy od strony wylotu może polegać na założeniu sita kominowego (metalowej siatki o wymiarach oczek około 2×10 mm) celem ograniczenia wydostawania się płomienia i iskier z komina. Zabezpieczenie wylotu komina sitem zapobiega rozszerzeniu się ognia. W przypadku braku sita, można użyć mokrej płachty.
• Środki gaśnicze: Wrzucanie do komina suchego piasku lub proszku gaśniczego (w formie tzw. bomb proszkowych) lub mechaniczne strącanie sadzy przy pomocy wycioru kominowego (szczotki).
• Usuwanie sadzy z wyczystki: Jest to postępowanie prowadzone po lub jednocześnie podczas strącania sadzy z przewodu kominowego. Sadzę z wyczystki należy usuwać za pomocą metalowej łopatki do metalowego wiadra.

2. Kontrola i Bezpieczeństwo Po Zagaszeniu

• Wykorzystanie kamery termowizyjnej: Za pomocą kamery termowizyjnej (lub pirometru) sprawdza się ściany w miejscach, gdzie przebiega przewód kominowy, aby upewnić się, czy w kominie nie zalega jeszcze sadza, oraz w celu określenia efektywności działań (zmniejszająca się i blednąca sygnatura ciepła świadczy o efektywności). Kamera termowizyjna pozwala również rozpoznać, czy przewód kominowy nie posiada uskoków.
• Monitorowanie atmosfery w budynku: Ze względu na możliwość występowania tlenku węgla, przedostającego się poprzez pęknięcia w przewodzie kominowym, należy systematycznie monitorować atmosferę za pomocą mierników jedno- lub wielogazowych z detektorem tlenku węgla. W przypadku wykrycia niebezpiecznych wartości, Kierujący Działaniem Ratowniczym (KDR) powinien rozważyć ewakuację mieszkańców i wietrzenie budynku (otwarcie wszystkich okien i drzwi). Ostateczne sprawdzenie atmosfery powinno odbyć się przy zamkniętych oknach i drzwiach.
• Sprawdzenie stropów: Działania straży pożarnej powinny również polegać na sprawdzeniu fizycznym i przy pomocy kamery termowizyjnej stropów budynku w miejscu przechodzenia komina. Jest to bardzo ważne przy stropach drewnianych lub z palnym wypełnieniem. Możliwe pęknięcia w kominie mogą prowadzić do zapalenia się drewnianej konstrukcji stropu. W przypadku stwierdzenia zagrożenia pożarowego może być konieczne rozebranie części stropu.

3. Pisemne Zakończenie Działań i Zalecenia

• Po zakończonych działaniach, Kierujący Działaniem Ratowniczym musi przekazać obiekt, w którym prowadzone były działania, w sposób pisemny, na druku "POTWIERDZENIE PRZEKAZANIA TERENU, OBIEKTU LUB MIENIA OBJĘTEGO DZIAŁANIEM RATOWNICZYM". Druk przekazywany jest właścicielowi, zarządcy lub użytkownikowi budynku.
• Najczęstszym zaleceniem przekazanym w formie pisemnej będzie zalecenie nieużywania pieca i przewodu kominowego do czasu wyczyszczenia i przeglądu przez kominiarza. Niezastosowanie się do tych zaleceń i ponowne rozpalenie ognia w piecu może wiązać się z konsekwencjami karnymi.

Obowiązki Prawne i Przepisy

Utrzymanie obiektów budowlanych, w tym kominów, jest regulowane prawnie, a zaniedbania w tym zakresie mogą prowadzić do poważnych konsekwencji, w tym grzywien i utraty ubezpieczenia.

1. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Art. 61. Właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z zasadami bezpieczeństwa.

Art. 62. 1. Okresowa kontrola przewodów kominowych jest wymagana minimum raz w ciągu roku.

2. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 07 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów

§ 34. 1. W obiektach lub ich częściach, w których odbywa się proces spalania paliwa stałego, ciekłego lub gazowego, usuwa się zanieczyszczenia z przewodów dymowych i spalinowych w okresach ich użytkowania:

1. od palenisk zakładów zbiorowego żywienia i usług gastronomicznych - co najmniej raz w miesiącu, jeżeli przepisy miejscowe nie stanowią inaczej;
2. od palenisk opalanych paliwem stałym niewymienionych w pkt 1 - co najmniej raz na 3 miesiące;
3. od palenisk opalanych paliwem płynnym i gazowym niewymienionych w pkt 1 - co najmniej raz na 6 miesięcy.

2. W obiektach lub ich częściach, o których mowa w ust. 1, usuwa się zanieczyszczenia z przewodów wentylacyjnych co najmniej raz w roku, jeżeli większa częstotliwość nie wynika z warunków użytkowych.

3. Czynności, o których mowa w ust. 1 i 2, wykonują osoby posiadające kwalifikacje kominiarskie.

4. Przepisu ust. 3 nie stosuje się przy usuwaniu zanieczyszczeń z przewodów dymowych, spalinowych i wentylacyjnych budynków mieszkalnych jednorodzinnych oraz obiektów budowlanych budownictwa zagrodowego i letniskowego (jednak zaleca się korzystanie z usług specjalistów).

Co Robić Po Pożarze Sadzy (dla właściciela)?

Szybko opanowany pożar sadzy w kominie kończy się najczęściej na konieczności naprawy przewodu kominowego, który w wyniku pożaru zostaje popękany lub nawet rozerwany. Konsekwencje mogą być jednak bardzo poważne. Po zakończeniu działań przez straż pożarną, należy postępować zgodnie z zaleceniami otrzymanymi od Kierującego Działaniem Ratowniczym.

• Po pożarze sadzy komin musi być bardzo dokładnie skontrolowany przez kominiarza. Należy natychmiast wezwać kominiarza, który oceni stan techniczny oraz wyczyści przewody kominowe i zaleci dalsze postępowanie.
• W zależności od tego, jak długo trwał pożar, mogą powstać szereg uszkodzeń, które muszą być naprawione, szczególnie jeśli przewód odprowadzający spaliny ma pęknięcia, przez które będą przedostawać się spaliny. Pęknięciom może ulec sam przewód, ale także jego obudowa - w przypadku komina systemowego pustaki.
• Pożar sadzy może również powodować nieszczelności komina. Korzystanie z takiej konstrukcji jest bardzo niebezpieczne. Dlatego wszelkie uszkodzenia muszą zostać naprawione przed ponownym użyciem komina. W niektórych przypadkach konieczna może być wymiana komina na nowy.
• Oprócz tego należy sprawdzić urządzenie grzewcze, żeby mieć pewność, że działa poprawnie.
• Do czasu interwencji kominiarza, który wykona czyszczenie i przegląd, komin i piec nie mogą być używane. Niezastosowanie się do tych zaleceń, ponowne rozpalenie ognia w piecu i ewentualne kolejne sprowadzenie zagrożenia dla innych użytkowników może wiązać się z konsekwencjami karnymi.

tags: #pozar #komina #gorzna