Odznaczenia i Wyróżnienia dla Strażaków w Polsce

Sumienna służba w Państwowej lub Ochotniczej Straży Pożarnej nie pozostaje niedoceniona. Zawód strażaka w Polsce cieszy się dużym zaufaniem społecznym, a kolejne korpusy i odznaczenia są powodem do dumy. Strażacy Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) nie tylko gaszą pożary, ale przede wszystkim na co dzień służą pomocą. Pracując na miejscach wypadków, katastrof i klęsk żywiołowych, niejednokrotnie narażają własne zdrowie i życie.

Obecnie funkcjonują trzy formy honorowania strażaków w Państwowej i Ochotniczej Straży Pożarnej: odznaki, odznaczenia, a także specjalne wyróżnienia, takie jak Dyplom Uznania i List Pochwalny. Wszystkie wymienione formy odznaczania za ofiarną służbę mają tryb urzędowy.

System Wyróżnień w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP

Wyróżnienia dla strażaków są przyznawane przez Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP (ZOSP RP). Organ ten może również odznaczyć strażaków Państwowej Straży Pożarnej. Odznaczenia i odznaki przyznawane są natomiast przez Prezydium Zarządu Głównego OSP RP lub Zarządu Wojewódzkiego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP.

Służba w Ochotniczej Straży Pożarnej to lata poświęceń, a odznaczenia OSP są formalnym wyrazem wdzięczności za ten trud. System wyróżnień jest rozbudowany i ma swoją hierarchię, od Złotego Znaku Związku po odznakę Strażaka Wzorowego, a każde z nich ma inne kryteria przyznawania.

Najważniejsze Odznaczenia i Odznaki OSP RP

Złoty Znak Związku OSP RP

Złoty Znak Związku OSP RP jest najwyższym i najbardziej prestiżowym odznaczeniem w strukturach OSP. Jest ukoronowaniem wieloletniej, ofiarnej służby i symbolem najwyższego uznania za wybitne zasługi na rzecz ochrony przeciwpożarowej.

• Kryteria: Przyznaje się je za długoletnią, aktywną działalność w OSP lub Związku OSP RP. Mogą je otrzymać także osoby i instytucje spoza struktur pożarniczych, które w wyjątkowy sposób przyczyniły się do rozwoju Związku. Warunkiem nadania Złotego Znaku Związku jest posiadanie Złotego Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa”.
• Jednostki OSP: Złotym Znakiem Związku może zostać uhonorowana również cała jednostka OSP, o ile posiada co najmniej 100-letnią tradycję.
• Wygląd: Odznaka ma wizerunek krzyża równoramiennego, zakończonego na rogach ramion kulkami. Krzyż o wymiarach 41 mm (wysokość i szerokość) na krawędziach ma 1 mm pasek. Wykonany jest z metalu koloru złotego. Ramiona krzyża pokryte są białą emalią w złoconym obramowaniu. W środku krzyża na okrągłej czerwonej emaliowanej tarczy umieszczony jest orzeł jagielloński z metalu koloru srebrnego, z otokiem koloru jasno granatowego oraz z napisem: ZWIĄZEK OCHOTNICZYCH * STRAŻY POŻARNYCH RP *. Na tle górnego ramienia krzyża nad środkową częścią tarczy umieszczony jest płomień z metalu koloru srebrnego. Pomiędzy ramionami krzyża znajduje się wieniec ze stylizowanych liści laurowych o szerokości 5 mm z metalu koloru złotego.

Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza

W hierarchii odznaczeń Ochotniczej Straży Pożarnej Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza zajmuje drugie miejsce, zaraz po Złotym Znaku Związku. To zaszczytne wyróżnienie przyznawane jest za wybitne zasługi w umacnianiu i rozwijaniu Związku OSP RP oraz samych jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych.

• Kryteria: Mogą nim zostać uhonorowani nie tylko członkowie OSP i działacze Związku, ale również całe jednostki straży pożarnej, wyróżniające się w realizacji celów Związku. Odznaczenie to może trafić także w ręce osób, instytucji i organizacji społecznych spoza OSP, które swoją działalnością w znaczący sposób wsparły ochotnicze pożarnictwo. Warunkiem otrzymania medalu jest posiadanie Złotego Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa” od co najmniej pięciu lat (dla osób) oraz 75-letni staż działalności (dla instytucji i organizacji).
• Wygląd: Medal ma kształt okrągłej tarczy o średnicy 70 mm, koloru srebrzystego, oksydowany. Na awersie medalu wykonana jest w płaskorzeźbie postać przedstawiająca popiersie pierwszego prezesa jednolitego Związku OSP RP, obok napis w trzech wierszach: BOLESŁAW * CHOMICZ * 1878 1959*. Na rewersie medalu znajdują się akcesoria strażackie (dwa hełmy, dwa bosaki, drabina, toporek, prądownica, dzwon, sygnałówka) oraz wizerunek Znaku Związku OSP RP z napisem: BOGU NA CHWAŁĘ LUDZIOM NA POŻYTEK. W prawej, bocznej części medalu umieszczone są półkoliście stylizowane liście dębu.

Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”

Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” to jedno z najczęściej nadawanych odznaczeń w strukturach OSP, doceniające wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej.

• Klasy: Odznaczenie dzieli się na trzy klasy, przyznawane w kolejności: brązową, srebrną i złotą. Warunkiem nadania medalu wyższej klasy jest posiadanie medalu klasy niższej przez co najmniej 5 lat.
• Kryteria: Nadawany jest za wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Medalem tym mogą być odznaczane osoby, instytucje i organizacje (w tym OSP, ich członkowie oraz działacze Związku OSP RP). Ochotnicze Straże Pożarne charakteryzujące się aktywną działalnością mogą być przewidziane do uhonorowania Medalem „Za Zasługi dla Pożarnictwa”.
• Wygląd: Medal ma kształt okrągłej tarczy o średnicy 30 mm, z krawędzią o szerokości 1 mm wykonanej z metalu odpowiedniego koloru; złotego, srebrnego lub brązowego. Na awersie medalu wykonana jest w płaskorzeźbie postać niewiasty symbolizująca grecką boginię ognia Hestię (odpowiednik rzymskiej bogini ognia Westy), stojącą na liściach laurowych, opartą jedną ręką na tarczy z pochodnią. W drugiej ręce trzyma liść wawrzynu nad napisem ZA ZASŁUGI DLA POŻARNICTWA. Na rewersie medalu znajduje się orzeł jagielloński oparty na skrzyżowanych toporkach w obramowaniu wieńca szerokości 3 mm, ze stylizowanych liści laurowych. W górnej części w półkolu widnieje napis: ZW. OCHOTNICZYCH STRAŻY POŻARNYCH RP.

Odznaka „Strażak Wzorowy”

Odznaka „Strażak Wzorowy” to jedno z podstawowych wyróżnień w hierarchii OSP, przeznaczone dla najbardziej zaangażowanych członków. Jest odznaczeniem jednostopniowym, co w przeciwieństwie do stopniowanego Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa” podkreśla jego wyjątkowy charakter.

• Kryteria: Odznaka ta może być nadawana tylko czynnym członkom OSP biorącym bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, za wzorową działalność, zaangażowanie i godną postawę społeczną. Wymaga złożenia ślubowania, posiadania wyszkolenia odpowiedniego do pełnionej funkcji i co najmniej 5-letniego stażu w działalności ratowniczo-gaśniczej od pełnoletności (przed 2019 rokiem było 3 lata).
• Wygląd: Odznaka składa się z równoramiennego trójkąta wykonanego z metalu, którego lewa połowa pokryta jest emalią czerwoną, a prawa granatową. U góry trójkąta wypukła głowa strażaka w hełmie, niżej napis w dwóch wierszach: STRAŻAK / WZOROWY. Na tle trójkąta dwa skrzyżowane toporki.

Odznaka „Za Wysługę Lat”

Odznaka „Za Wysługę Lat” jest wyrazem uznania za staż, wierność i systematyczność w służbie.

• Kryteria: Przewidziana jest dla członków Ochotniczych Straży Pożarnych i Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych oraz działaczy Związku OSP RP, wykazujących się działalnością przez co najmniej pięć lat. Pierwszy raz odznakę można otrzymać po 10 latach aktywnej działalności. Począwszy od 25 lat służby, jest ona co 5 lat uzupełniana o metalową nakładkę z liczbą oznaczającą kolejne jubileusze (np. X, XX, XXV, XXX, XXXV, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70, 75 lat). Odznakę nadaje się na wniosek zarządu macierzystej jednostki OSP lub z inicjatywy prezydium zarządu gminnego ZOSP RP.
• Wygląd: Odznakę stanowi tarcza okrągła o średnicy 24 mm, wykonana z metalu koloru złotego. Nad tarczą hełm strażacki, u dołu tarczy wylot prądownicy i dwa skrzyżowane toporki. Na otoku wieniec z liści laurowych szerokości 5 mm zwężający się do góry. Środek: tarcza okrągła z otokiem białej emalii szerokości 4 mm z napisem złoconym: ZW. OCHOTN. STRAŻY POŻ.

Odznaka „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” (MDP)

Odznakę „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” (MDP) stworzono z myślą o najmłodszych adeptach pożarnictwa. System odznaki MDP jest trzystopniowy, co odzwierciedla rosnące umiejętności i wiedzę jej członków.

• Stopnie:
  1. Brązowa
  2. Srebrna
  3. Złota
• Kryteria: Odznaka jest wyróżnieniem nadawanym członkom młodzieżowych i harcerskich drużyn pożarniczych za aktywną i wzorową działalność w drużynie przy Ochotniczej Straży Pożarnej.
  • Brązowa (pierwszego stopnia): Może być nadana po 2 latach od momentu złożenia ślubowania (przed 2019 rokiem po roku).
  • Srebrna (drugiego stopnia): Może być nadana po upływie co najmniej dwóch lat od uzyskania odznaki pierwszego stopnia. Członkom MDP w wieku 17-18 lat można przyznać srebrną odznakę MDP z pominięciem brązowej po złożeniu ślubowania.
  • Złota (trzeciego stopnia): Może być nadana po upływie co najmniej dwóch lat od uzyskania odznaki drugiego stopnia. Zdobycie złotej odznaki, będącej dowodem cech liderskich, wymaga spełnienia dodatkowych kryteriów, takich jak posiadanie srebrnej odznaki od co najmniej pół roku oraz aktywne pełnienie funkcji instruktorskich w szkoleniu drużyny. Złota odznaka MDP może być przyznawana również działaczom Związku OSP RP pracującym z młodzieżą pożarniczą.
• Wygląd: Odznaka ma formę toporka strażackiego. W części przeciwległej od ostrza toporka znajduje się napis “OSP”, po prawej stronie wkomponowany jest czerwony trójkąt. U dołu znajduje się napis “Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza”.

Odznaczenia Państwowe dla Strażaków

Oprócz odznaczeń związkowych, strażacy pełniący swoją służbę w najcięższych warunkach, narażając swoje życie i zdrowie, mogą być wyróżnieni w standardowej procedurze wieloma odznaczeniami państwowymi, również przez Prezydenta RP.

Krzyż Zasługi za Dzielność

Krzyż Zasługi za Dzielność jest polskim odznaczeniem państwowym, nadawanym zgodnie z rozporządzeniem Prezydenta RP. Jest to odznaczenie jednostopniowe i może być przyznawane wielokrotnie tej samej osobie.

Krzyż Zasługi

Krzyż Zasługi dzieli się na trzy stopnie: Złoty Krzyż Zasługi, Srebrny Krzyż Zasługi, Krzyż Zasługi. Jest nagrodą dla osób, które położyły zasługi dla Państwa lub obywateli, spełniając czyny przekraczające zakres ich zwykłych obowiązków, a przynoszące znaczną korzyść Państwu lub obywatelom.

• Nadawanie: Krzyż Zasługi tego samego stopnia może być nadany tej samej osobie dwukrotnie. Drugie nadanie Krzyża tego samego stopnia oznacza się przez nałożenie na wstążkę Krzyża okucia w kształcie listewki.
• Czasookres: Przed nadaniem Krzyża Zasługi wyższego stopnia powinny upłynąć co najmniej 3 lata; odstępstwa są dopuszczalne wyjątkowo.

Zmiany w Regulaminie Odznaczeń, Odznak i Wyróżnień (od 2019 roku)

Z dniem 1 stycznia 2019 roku weszły w życie zmiany w Regulaminie odznaczeń, odznak i wyróżnień Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej, zatwierdzone przez Zarząd Główny ZOSP RP uchwałą nr 16/V/2018 z dnia 12 września 2018 roku. Nowe zasady nadawania medali i odznak, a także nowe wnioski, uwzględniają również ochronę danych osobowych według zasad RODO.

Najistotniejsze zmiany obejmują:

• Złoty Znak Związku: Zmiany w czasookresie przy nadawaniu Złotego Znaku Związku. Odznaczenie to pozostaje limitowane.
• Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza: Stanowi formę wyróżnienia jako medal pamiątkowy, nadawany głównie z okazji obchodów jubileuszy OSP i Związku OSP RP. Nie ma wyznaczonego czasookresu od ostatniego odznaczenia korporacyjnego ZOSP RP. Medal pozostaje limitowany.
• Odznaka „Strażak Wzorowy”: Nadawana jest tylko członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych. Wymaga złożonego ślubowania, odpowiedniego wyszkolenia do pełnionej funkcji i co najmniej 5-letniego stażu w działalności ratowniczo-gaśniczej od pełnoletności (wcześniej 3 lata).
• Współpraca z OSP/Związkiem OSP RP: Osoby, instytucje, przedstawiciele służb mundurowych mogą otrzymać odznaczenia po okresie co najmniej 10-letniej współpracy z OSP lub Związkiem OSP RP (wcześniej 5 lat). W tym punkcie regulaminu wyróżniono przedstawicieli samorządu oraz funkcjonariuszy PSP jako przedstawicieli służb mundurowych.
• Odznaka „Za Wysługę Lat”: Można ją uzyskać po 10 latach działalności w OSP, następną po 20 latach, a kolejne w 5-letnich cyklach. Od 1 stycznia 2019 roku odznaka ta jest odpłatna.
• Odznaka „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” (MDP):
  • Brązowa: Może być nadana po 2 latach od momentu złożenia ślubowania (wcześniej po roku).
  • Srebrna i Złota: Mogą być nadane po 2 latach od niższej odznaki.
  Nowy regulamin nie uwzględnia wyróżnienia odznaką Opiekuna lub działacza Związku będącego członkiem Komisji Młodzieży.
• Nowe wnioski: Od 1 stycznia 2019 roku obowiązują nowe wnioski odznaczeniowe, opracowane w związku z obowiązkiem ochrony danych osobowych, wprowadzonych na podstawie rozporządzenia PE i Rady (UE) 2016/679. Wnioski na odznaczenia indywidualne przyjmuje się na dwóch wzorach: wzorze nr 1 (bez oświadczenia „RODO”) dla członków i działaczy, którzy już złożyli oświadczenie, oraz wzorze nr 2 (z oświadczeniem „RODO”) dla tych, którzy tego nie zrobili.

Znaczenie i Cel Odznaczeń OSP

Ochotniczy ruch strażacki chlubnie zaznaczył swoje istnienie na kartach historii narodu i państwa polskiego. Przykłady poświęcenia w niesieniu ratunku i pomocy są udziałem licznej rzeszy strażaków ochotników, którzy swoją działalnością zyskują uznanie społeczne. Walka z żywiołem ognia i sił przyrody, ratowanie zdrowia, życia i mienia w obliczu wypadków, katastrof oraz zdarzeń losowych, to tylko część działalności Ochotniczych Straży Pożarnych. Członkowie OSP ponadto uczestniczą w kultywowaniu rodzimych tradycji i dorobku kulturalnego. Swoją działalnością wychowawczą docierają do młodzieży, którą organizują we wspólnych działaniu dla dobra rodziny, środowiska i kraju. Te wysoce pozytywne przykłady postaw strażaków znajdują między innymi uhonorowanie w przyznawanych im przez władze państwowe i związkowe odznaczeniach.

Odznaczenia OSP są symbolicznym wyrazem wdzięczności i najwyższego uznania dla tych, którzy bezinteresownie niosą pomoc. Głównym celem systemu odznaczeń jest wyróżnienie osób i jednostek za długoletnią, aktywną działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. To formalny sposób docenienia nie tylko bohaterstwa podczas akcji, ale również pracy organizacyjnej, szkoleniowej i społecznej, która wzmacnia struktury OSP. Osoba wyróżniona otrzymuje odznakę oraz legitymację lub dyplom, potwierdzającą jego nadanie. System odznaczeń Związku OSP RP przewiduje również możliwość nadawania wyróżnień pośmiertnie.

tags: #prezydium #nadalo #odznake #strazak