Historia pożarnictwa w Polsce to długa i złożona opowieść o walce z niszczycielską siłą ognia, która przez wieki obracała w perzynę dorobek kulturalny i materialny. Od średniowiecza po czasy współczesne, rozwój technik gaśniczych, przepisów prawnych i organizacji straży pożarnych był kluczowy dla bezpieczeństwa miast i wsi. Poniższa historia przedstawia ewolucję pożarnictwa w Polsce oraz szczegółowo omawia działalność i rozwój dwóch znaczących jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych: OSP Zduny i OSP Linia.
Wczesne Dzieje Pożarnictwa w Polsce
W okresie średniowiecza pożary były największą plagą, szczególnie w miastach, gdzie budownictwo mieszkalne, sakralne, a nawet obronne wznoszono z drewna, często bez planu. Nagminne było dostawianie drewnianych krużganków, ganków, schodów i schowków, co potęgowało zagrożenie. Przykładem są wielkie pożary w Krakowie (m.in. w latach 1125, 1205, 1241, 1536) i Warszawie (m.in. w latach 1384, 1480, 1697). Zdecydowanie gorsza sytuacja panowała na wsiach, gdzie budowano wyłącznie z drewna i kryto słomą jeszcze w XVIII wieku, co przy gęstej, palnej zabudowie i braku przerw ogniowych prowadziło do doszczętnych zniszczeń.
Pierwsze Porządki Ogniowe i Królewskie Inicjatywy
Duża liczba i niszczycielska siła pożarów skłoniła władze miejskie i właścicieli miast do wczesnego zajęcia się problematyką bezpieczeństwa pożarowego. Zaowocowało to uchwalaniem tzw. porządków ogniowych, wzorowanych na przepisach obowiązujących w miastach Europy Zachodniej. Jako pierwsze wprowadziły je największe polskie miasta, m.in. Rada Miejska Krakowa już w 1374 roku oraz Rada Miejska Warszawy uchwałami z lat 1546, 1548 i 1550, które zobowiązywały mieszkańców do czynnego udziału w gaszeniu pożarów.
Niektórzy władcy również interesowali się tą problematyką. Król Zygmunt I Stary nakazał przeniesienie poza obręb miasta wszystkich browarów, a Stefan Batory rozszerzył ten nakaz na gorzelnie, piece garncarskie i wytwórnie świec. Królowa Bona w 1548 roku doprowadziła do wydania przepisów zobowiązujących mieszczan do gromadzenia w domach sprzętu gaśniczego.
Wielu wybitnych polityków i uczonych zwracało uwagę na plagę pożarów. Andrzej Frycz Modrzewski w dziele „O poprawie Rzeczypospolitej” (1557) wskazywał drewniane budownictwo jako główną przyczynę pożarów, proponując budowę domów z cegieł oraz wyposażenie domów w drabiny i sprzęt gaśniczy. Zalecał także przygotowanie zespołów ratowniczych i przeprowadzanie kontroli prewencyjnych. Idea powoływania w miastach obowiązkowych straży ogniowych wyprzedziła swoją epokę.
W XVI wieku wojewoda rawski Anzelm Gostomski w książce rolniczej „Gospodarstwo” (wyd. 1588) poświęcił jeden z rozdziałów organizacji akcji gaśniczej, zalecając radom miejskim uchwalanie porządków ogniowych i tworzenie oddziałów gaśniczych. Wiele miast utrzymywało specjalnych stróżów nocnych, czuwających nad bezpieczeństwem pożarowym. Przykładem jest Anna Ostrowska, właścicielka Jarosławia, która w 1621 roku wprowadziła porządek ogniowy.
W XVII wieku, w dobrach księcia Karola Radziwiłła wprowadzono kompleksowe przepisy przeciwpożarowe, ściśle egzekwowane. W miastach i wsiach znajdował się sprzęt przeciwpożarowy (węborki skórzane, bosaki, siekiery, ręczne sikawki) rozdzielony między chłopów, którzy byli podzieleni na 10-osobowe oddziały. Informacje o ściganiu przestępstw przeciw bezpieczeństwu pożarowemu znajdowały się m.in. w „Statucie toruńskim” z 1538 roku i „Artykułach sądów marszałkowskich” z 1678 roku.
Rozwój w XVIII i XIX Wieku
W XVIII wieku nastąpiła zdecydowana ingerencja władzy centralnej w walkę z pożarami. Marszałkowie wielcy koronni wydawali akty normatywne, np. w 1760 roku Franciszek Bieliński ogłosił dla Warszawy przepisy przeciwpożarowe. W 1764 roku burmistrz Warszawy Michał Sakres wydał przepisy dotyczące podatku ogniowego. Następca Bielińskiego, Stanisław Lubomirski, ogłosił w 1779 roku „Porządek ogniowy w Warszawie”, który modernizował i rozszerzał dotychczasowe postanowienia.
Rozbiory Polski zahamowały rozwój państwa, a proces reformowania ochrony przeciwpożarowej kształtował się odmiennie w zależności od zaboru. W 1806 roku, w czasach Księstwa Warszawskiego, przy komendzie policji utworzono Oddział Pożarny. W czasie powstania listopadowego (1831) Rząd Narodowy powołał korpus pompierów.
W zaborze austriackim pierwsza Ochotnicza Straż Pożarna powstała w Krakowie w 1865 roku. Szybko stała się ona ośrodkiem życia obywatelskiego i narodowego. Ważną rolę odegrał również Krajowy Związek Ochotniczych Straży Pożarnych, utworzony w 1875 roku, który przyczynił się do wprowadzenia obowiązkowych straży pożarnych w gminach wiejskich w 1897 roku. W zaborze pruskim, działalność polskich organizacji społecznych była utrudniona, jednak w 1871 roku władze pruskie powołały w Zdunach Przymusową Straż Pożarną. W Królestwie Polskim pierwszą zawodową straż ogniową utworzono w Warszawie w 1836 roku, a pierwsze straże ochotnicze powstały w Kaliszu (1864), Częstochowie (1871) i innych miastach.
Ochotnicza Straż Pożarna w Zdunach: 120 Lat Służby
Historia Ochotniczej Straży Pożarnej w Zdunach rozpoczyna się we wrześniu 1896 roku, kiedy to powstała pierwsza jednostka licząca 33 osoby. Początkowy sprzęt gaśniczy był skromny i składał się z sikawki, kufy z wodą, drabiny oraz ręcznego sprzętu do gaszenia pożaru. Zabytkowa sikawka konna, odrestaurowana staraniem OSP Zduny przy współpracy przedsiębiorców Ziemi Zdunowskiej, świadczy o dawnych metodach walki z ogniem.
Rozwój i Wyzwania
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, działalność OSP Zduny została reaktywowana. W maju 1925 roku miasto oddało strażakom remizę przy ulicy Kopernika. Przed II wojną światową strażacy dysponowali dwoma sikawkami czterokołowymi, sikawką ręczną, noszami i drabiną hakową. Gasili pożary nie tylko w Zdunach, ale także w sąsiednich Perzycach i Chachalni, a nawet brali udział w akcjach gaśniczych po niemieckiej stronie dawnej granicy.
Tragiczny wrzesień 1939 roku przyniósł rozwiązanie OSP przez hitlerowców i powołanie w jej miejsce Straży Obowiązkowej, w której Polacy pełnili jedynie funkcje pomocnicze. Jednak już w sierpniu 1945 roku, 33 druhów reaktywowało działalność jednostki. W 1949 roku zakupiono stary samochód marki Ford, co było znaczącym krokiem w modernizacji sprzętu. Od 1964 roku przy OSP działa drużyna młodzieżowa, dbająca o ciągłość pokoleniową.
W 1971 roku odbyły się uroczystości 75-lecia istnienia jednostki, podczas których strażacy otrzymali nowy sztandar, ufundowany przez społeczeństwo miasta. Dwa lata później, w 1973 roku, rozpoczęto budowę nowej remizy strażackiej wraz z salą widowiskową i sceną przy ulicy Masłowskiego. Inwestorem był Urząd Miasta i Gminy w Zdunach, a strażacy aktywnie pomagali w budowie. Uroczystego otwarcia nowego obiektu dokonano w lipcu 1978 roku.
Współczesność i Perspektywy
Jednostka obchodziła 100-lecie swego istnienia 16 czerwca 1996 roku, otrzymując nowy sztandar oraz Złotą Odznakę Związku OSP RP. W 2001 roku OSP Zduny świętowała 105-lecie. Obecnie jednostka liczy 52 członków, 42 honorowych i 200 wspierających. W Zdunach działa również drużyna pożarnicza chłopców, licząca 10 osób.
Z okazji 110-lecia jednostki, obchodzonego 8 lipca, po uroczystej akademii na rynku strażacy przemaszerowali przed budynek remizy, gdzie odsłonięto figurkę św. Floriana - patrona strażaków, co było możliwe dzięki licznemu gronu sponsorów. Jednostka została wyróżniona Medalem im. Bolesława Chomicza.
Obecnie jednostka OSP Zduny dysponuje nowoczesnym sprzętem: trzema samochodami - Jelczem, Starem oraz Fortem Transitem przystosowanym do medycznego ratownictwa drogowego (otrzymanym 10 listopada 2006 roku i poświęconym w Święto Niepodległości). Posiada także dwie motopompy. Jednostka została włączona do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), którego celem jest ujednolicenie postępowań ratowniczych w sytuacjach zagrożeń życia, zdrowia, mienia czy środowiska. W 2016 roku jednostka obchodziła 120-lecie swojego istnienia.
Skład Zarządu OSP Zduny (wybrany 16 stycznia 2016 r.):
- Prezes - Andrzej Figlak
- Wiceprezes Naczelnik - Piotr Roszak
- Wiceprezes - Mateusz Nele
- Wiceprezes - Ewa Figlak
- Skarbnik - Andrzej Jagodziński
- Z-ca Naczelnika - Grzegorz Piaszczyński
- Gospodarz - Szymon Ptak
- Kronikarz - Daria Augustyniak
- Członek Zarządu - Andrzej Pietrzak
- Członek Zarządu - Mateusz Wojewodzic
- Członek Zarządu - Magdalena Roszak
- Członek Zarządu - Iwona Plucińska
- Członek Zarządu - Jolanta Zimna
Komisja Rewizyjna:
- Przewodniczący - Monika Paszek
- Wiceprzewodniczący - Zenon Kaczmarek
- Sekretarz - Tomasz Roszak
- Członek Komisji - Jakub Jakubiak
- Członek Komisji - Piotr Ostrowski
Powitanie nowego wozu OSP ZDUNY
Ochotnicza Straż Pożarna w Lini: Tradycja i Nowoczesność
Ochotnicza Straż Pożarna w Lini, jednostka położona w województwie pomorskim, w powiecie wejherowskim, została założona w 1930 roku przez Alfonsa Hillę, który po zakończeniu służby wojskowej powrócił do rodzinnej miejscowości. Na początku Naczelnik miał do dyspozycji 12 strażaków-ochotników. Drużyna regularnie odbywała ćwiczenia, doskonaląc wspólne działania i metody gaszenia pożarów. W tamtych czasach obowiązywał wybór trębacza, którego komenda ostrzegała miejscowość przed niebezpieczeństwem. OSP Linia odniosła znaczący sukces, zdobywając I miejsce w Powiatowych Zawodach Strażackich, za co otrzymała drabinę Szczerbowskiego, a gmina Strzepcz ufundowała jednostce hełmy.
II wojna światowa przerwała rozwój jednostki, jednak po jej zakończeniu strażacy wznowili działalność. W 1952 roku jednostce obiecano przydzielenie samochodu, co wymagało przygotowania pomieszczenia garażowego. Wybrano na ten cel szopę na terenie nieistniejącego już majątku Zygmunta Pobłockiego, jednak mimo obietnicy samochód nie został przekazany. Mimo tego niepowodzenia, strażacy nie tracili zapału i dojrzewała w nich idea budowy godnej strażnicy.
Budowa Remizy i Rozwój Sprzętu
W 1975 roku rozebrano dotychczasową szopę pełniącą funkcję garażu i rozpoczęto budowę nowej remizy. Tego samego roku, 17 listopada, Ochotnicza Straż Pożarna w Lini otrzymała swój pierwszy samochód gaśniczy - Żuk GBM. Prace nad budową strażnicy trwały 10 lat, a jej koszt wyniósł 9 milionów złotych. W tym samym roku w pobliżu nowej remizy wybudowano również zbiornik wodny.
W uznaniu za osiągnięcia w dziedzinie pożarnictwa, Komenda Powiatowa Straży Pożarnej w Wejherowie ofiarowała jednostce samochód STAR GBA 2/25. W 1987 roku pojazd ten został przekazany siostrzanej jednostce ze Strzepcza, ponieważ OSP Linia otrzymała nowego STARa GBA 2,5/25. W 1995 roku OSP Linia została włączona do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), co usprawniło działania jednostki. W 2010 roku przystąpiła do Jednostek Operacyjno-Technicznych II kategorii i powołała swoją podjednostkę - Jednostkę Operacyjno-Techniczną II w Lini, w skład której wchodzą strażacy mogący pełnoprawnie uczestniczyć w akcjach ratowniczo-gaśniczych.
Działalność i Wyposażenie
Strażacy z Lini dzielą swoją strażnicę z Gminnym Domem Kultury (GDK). Mimo wspólnego budynku, wszyscy mają wystarczająco dużo miejsca do prowadzenia swojej działalności, a współpraca jest wzorowa. Ochotnicy mają do dyspozycji pomieszczenie na prace biurowe i spotkania, które stanowi "serce jednostki". Na większe wydarzenia mogą korzystać z przestronnych pomieszczeń GDK na piętrze. W strażnicy można podziwiać wiele pucharów, dyplomów oraz dwa sztandary, z których jeden został własnoręcznie uszyty i wyhaftowany przez utalentowanego mieszkańca gminy. Podczas wyjątkowych okoliczności poczet sztandarowy przybiera bardziej dostojny wymiar, ubierając błyszczące hełmy paradne, stylizowane na okres wiktoriański. Na szczególną uwagę zasługuje również mundur strażacki z lat 50. ubiegłego wieku, należący do jednego z dawnych członków.
Każdego dnia nad bezpieczeństwem mieszkańców czuwa 37 strażaków, gotowych o każdej porze ruszyć na ratunek. Wśród nich są również funkcjonariusze Państwowej Straży Pożarnej i pracownicy Wojskowej Straży Pożarnej. Dbałość o następców przejawia się w aktywnej Młodzieżowej Drużynie Pożarniczej (MDP), do której należy 11 chłopców i 11 dziewczyn. Młodzież uczestniczy w uroczystościach, pełni wartę nad grobem Pańskim podczas świąt Wielkanocy, bierze udział w zawodach, spartakiadach i obozach, a wielu z nich reprezentuje jednostkę podczas OTWP.
Co roku strażacy z Lini biorą udział w około 60 akcjach ratowniczo-gaśniczych. Brali udział w dużych zdarzeniach, takich jak pożar hal produkcyjnych w Kaninie, pożar stolarni w Załakowie, czy podczas nawałnicy w nocy z 11 na 12 sierpnia 2017 roku, która dotknęła również gminę Linia. Jednostka przykłada dużą wagę do profilaktyki zdrowotnej - po każdej akcji gaśniczej wszystkie ubrania specjalne są prane za pomocą specjalnych środków chemicznych.
Park Maszynowy OSP Linia:
Jednostka do dyspozycji ma trzy pojazdy oraz specjalnie przygotowaną przyczepkę przeciwpowodziową. Przyczepka ta, wyposażona w armaturę wodną, pompy i rękaw przeciwpowodziowy, jest gotowa do natychmiastowego transportu i użycia.
- Daewoo Lublin (zakupiony w 2000 roku) - przez wiele lat pełnił funkcję SLRt ze sprzętem ratownictwa technicznego i powodziowego. Obecnie wykorzystywany jest głównie do transportu strażaków oraz jako pojazd przewożący przyczepkę sprzętową z wyposażeniem pożarowym, powodziowym i agregatem prądotwórczym.
- GBA 3/25 Volvo (zakupiony w 2022 roku) - najnowszy pojazd w taborze, wyposażony w sprzęt do ratownictwa technicznego i pożarowego.
- GCBA 5/32 Man (zakupiony w 2014 roku) - pierwszy w pełni nowy pojazd w OSP Linia, do czasu przybycia Volvo był najczęściej wykorzystywanym pojazdem.
Każdy z pojazdów (GBA i GCBA) jest uzbrojony według najnowszych normatywów. Na ich wyposażeniu znajduje się m.in. wytwornica pianowa ze zbiornikiem PRO-PAK, sanie lodowe z osprzętem do ratownictwa wodnego i lodowego, a także zestaw średni do ratownictwa technicznego LUKAS. Samochody są również wyposażone w specjalne tablety synchronizowane z SWD.
Plany na Przyszłość i Rekrutacja
Zarząd jednostki stawia sobie za cel podwyższenie poziomu bezpieczeństwa strażaków poprzez zakup specjalnych ubrań (z najwyższej półki) i środków ochrony osobistej, takich jak hełmy, co wpłynie na komfort i jakość ich pracy. Kolejnym planem jest wymiana pojazdu Lublin na nowsze auto, które będzie pełniło wszelkie inne zadania, od przewozu ratowników po transport potrzebnego sprzętu i wyposażenia, wspierając logistykę jednostki. Strażacy podkreślają, że bez ludzi nawet najlepszy sprzęt nie ma wartości, dlatego w przygotowaniu jest ogłoszenie rekrutacji. Jednostka przyjmie każdego, kto chce tworzyć wielką strażacką rodzinę.
Powitanie nowego wozu OSP ZDUNY
Zadania i Cele Ochotniczych Straży Pożarnych
Ochotnicze Straże Pożarne, takie jak te w Zdunach i Lini, pełnią szereg kluczowych funkcji w społeczeństwie. Ich działalność obejmuje:
- Prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom oraz współdziałanie w tym zakresie z instytucjami i stowarzyszeniami.
- Branie udziału w akcjach ratowniczych przeprowadzanych w czasie pożarów, zagrożeń ekologicznych związanych z ochroną środowiska oraz innych klęsk i zdarzeń.
- Informowanie ludności o istniejących zagrożeniach pożarowych i ekologicznych oraz sposobach ochrony przed nimi.
- Rozwijanie wśród członków kultury fizycznej i sportu oraz prowadzenie działalności kulturalno-oświatowej i rozrywkowej.
- Uczestniczenie i reprezentowanie ochotniczej straży pożarnej w organach samorządowych i przedstawicielskich.