Zatwierdzony przez komendanta głównego PSP 31 października 2016 roku, nowy program szkolenia podstawowego w zawodzie strażak wprowadza istotne rozwiązania w zakresie organizacji procesu kształcenia. Od 1 stycznia 2017 roku strażacy przyjęci do służby uczą się według tego programu, który kładzie szczególny nacisk na zdobycie wiedzy praktycznej i dostosowanie do współczesnych realiów służby.
Wprowadzenie i Cel Zmian
Zmiany w programie szkolenia podstawowego w zawodzie strażak zostały ogłoszone 3 grudnia 2020 roku na stronie Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej (KG PSP). Głównym celem nowelizacji było lepsze przygotowanie strażaka do służby, aby lepiej spełniał oczekiwania przyszłych dowódców.
Konieczność zmian wynikała m.in. z ewolucji społeczeństwa - jeszcze kilka lat temu do służby trafiały osoby po odbyciu zasadniczej służby wojskowej, znające zasady zachowania w formacji mundurowej. Obecnie szkoła PSP musi nauczyć strażaka musztry, poprawnego umundurowania, oddawania honorów czy sposobu zwracania się do przełożonych. Ponadto, ewaluacja programu wykazała, że strażacy coraz częściej zapominają o podstawowych zasadach pełnienia służby, np. jak powinna prawidłowo wyglądać zmiana służby w jednostce ratowniczo-gaśniczej (JRG).
W skład zespołu pracującego nad programem weszli przedstawiciele szkół realizujących tę formę kształcenia, a także zastępca komendanta powiatowego PSP oraz dowódca jednostki ratowniczo-gaśniczej, których wiedza i doświadczenie były niezbędne do przygotowania i opisania praktyk zawodowych.
Struktura Szkolenia Podstawowego
Pełne szkolenie do zawodu strażaka trwa łącznie 7 miesięcy i zostało podzielone na trzy bloki:
- Blok podstawowy
- Blok praktyk zawodowych
- Blok zasadniczy
Zawód strażaka jest zdefiniowany w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z 7 sierpnia 2014 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy oraz zakresu jej stosowania (DzU poz. 1145). Zgodnie z charakterystyką zawodu, opisaną pod kodem 541101, strażak realizuje zadania w zakresie ratowania zagrożonych ludzi, zwierząt, mienia i środowiska, w związku z walką z pożarami i innymi klęskami żywiołowymi, akcjami ratownictwa technicznego, chemicznego i ekologicznego, a także medycznego.
Od osób ubiegających się o przyjęcie do służby nie jest wymagane ukończenie szkoleń wynikających z „Zasad organizacji szkoleń członków ochotniczych straży pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych” ani też szkolenia z zakresu kwalifikowanej pierwszej pomocy (KPP), nadającego tytuł ratownika, zgodnie z ustawą o Państwowym Ratownictwie Medycznym.
Blok Podstawowy
Pierwsze 2 miesiące szkolenia stanowią przeszkolenie z zakresu ochrony przeciwpożarowej, realizowane w ramach bloku podstawowego. Na jego realizację przewiduje się zwykle osiem tygodni. Założono, że blok podstawowy nie powinien przekroczyć ośmiu tygodni.
Na tym etapie nauka skupia się na przygotowaniu strażaka do działań związanych ze zwalczaniem pożarów, ratownictwem technicznym, a także na elementach funkcjonowania w służbie mundurowej. Blok podstawowy obejmuje zdobywanie wiedzy o zjawiskach towarzyszących pożarom, środkach gaśniczych i sprzęcie stosowanym w JRG, stosownie do standardu wyposażenia samochodów ratowniczo-gaśniczych opracowanego przez Komendę Główną PSP.
W bloku podstawowym uporządkowano treści, po zrealizowaniu których słuchacze będą przygotowani do udziału w działaniach ratowniczych. Wśród przedmiotów bloku podstawowego znajduje się taktyka zwalczania pożarów i taktyka działań ratowniczych. W zakresie taktyki zwalczania pożarów w całości uwzględniono niedawno opracowany „Program szkolenia z zakresu gaszenia pożarów wewnętrznych”. Było to konieczne w związku ze standaryzacją wyposażania wszystkich szkół i ośrodków w mobilne trenażery ogniowe. Istotne zmiany wprowadzono również w zajęciach z wychowania fizycznego.
Blok podstawowy przygotowuje strażaka do praktyk zawodowych w jednostce ratowniczo-gaśniczej.
Blok Praktyk Zawodowych
Nowość programu to wprowadzenie obowiązkowego bloku praktyk zawodowych. Praktyki te, trwające 90 dni (3 miesiące), przyszły strażak odbywa w swojej macierzystej jednostce ratowniczo-gaśniczej. Skierowanie strażaka na praktyki do środowiska, do którego trafi po zakończeniu całego cyklu kształcenia, pozwala na szybką integrację ze zmianą służbową.
Cele praktyk to doskonalenie umiejętności nabytych podczas dotychczasowego szkolenia oraz zapoznanie się z pojazdami i sprzętem danej JRG. Praktyki muszą obejmować minimum 28 służb, pełnionych w wymiarze 24 godzin, z zachowaniem 48 godzin czasu wolnego po służbie. W uzasadnionych przypadkach dopuszcza się pełnienie służby w wymiarze 24 godzin, po których zostanie zachowany wymiar co najmniej 24 godzin czasu wolnego.
Przebieg służby należy dokumentować w tzw. dzienniku praktyk, którego zakres został uproszczony do niezbędnego minimum. Na realizację programu praktyk przewidziano minimum 2 godziny dydaktyczne w trakcie każdej służby. Słuchacz ma także obowiązek uczestniczenia w zajęciach doskonalenia zawodowego danej JRG, w tym w ćwiczeniach prowadzonych na obiektach. Ocena z praktyk jest decydująca, ponieważ od niej zależy możliwość kontynuacji nauki w bloku zasadniczym szkolenia. Na tym etapie bardzo ważne jest unikanie absencji, ponieważ nieobecność przekraczająca 10% czasu przeznaczonego na realizację programu może stanowić podstawę do niezaliczenia praktyk.
Blok Zasadniczy
Ostatnim etapem szkolenia jest blok zasadniczy, potocznie nazywany „podoficerką”. Trwa on mniej więcej 2 miesiące i obejmuje 336 godzin dydaktycznych. Treści bloku zasadniczego dostosowano do zapisów zawartych w zasadach ratownictwa specjalistycznego. Najistotniejszą zmianą jest wprowadzenie do taktyki działań ratowniczych treści z programów szkoleń z poszczególnych dziedzin ratowniczych, realizowanych przez Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG) w zakresie podstawowym.
Szkolenie w bloku zasadniczym kończy się 2-dniowymi egzaminami.
Organizacja i Koordynacja Szkolenia
Szkoła Podoficerska Państwowej Straży Pożarnej w Bydgoszczy prowadzi Centralną Listę Potrzeb Szkoleniowych (CLiPS) i koordynuje kolejność kierowania kandydatów na szkolenie. W przypadku zagrożenia przekroczenia przez kandydatów maksymalnego czasu 90 dni od przyjęcia do służby do skierowania na szkolenie podstawowe, dopuszcza się realizację szkoleń przez pozostałe szkoły PSP, a także wykorzystanie kadry i bazy dydaktycznej ośrodków szkolenia w komendach wojewódzkich PSP.
Pierwszy i trzeci etap szkolenia odbywa się w trybie skoszarowanym na terenie szkół oraz ośrodków szkoleniowych zlokalizowanych w całej Polsce. Miejsce szkolenia często nie jest zależne od kandydata, ani nawet od miejscowej komendy PSP, lecz jest podyktowane ilością wolnych miejsc w określonej placówce. W celu ukończenia podstawowego szkolenia, koniecznością jest zaliczenie wszystkich przedmiotów z 1 i 3 etapu.
Ważność Dotychczasowych Uprawnień i Szkoleń Specjalistycznych
Zgodnie z zapisem, wszelkie posiadane uprawnienia zachowują ważność zgodnie z posiadanymi dokumentami. Strażacy zachowują swoje uprawnienia zdobyte przed wprowadzeniem nowych zasad.
Szkolenia z zakresu ratownictwa technicznego dla strażaków ratowników Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) według „Systemu szkolenia członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych” z 2006 roku należy realizować według potrzeb dla członków OSP, którzy ukończyli co najmniej szkolenie szeregowców Ochotniczych Straży Pożarnych przygotowujące do pracy w aparatach oddechowych, z zakresu BHP według programów obowiązujących do 2006 roku.
Szkolenia realizowane na poziomie specjalistycznym mają na celu przygotowanie strażaków ratowników OSP do wykonywania działań z użyciem sprzętu specjalistycznego, wymagającego umiejętności zdefiniowanych w zasadach realizacji ratownictwa specjalistycznego w KSRG. Szkolenie specjalistyczne dotyczy tylko strażaków z OSP, które działają lub są przewidziane na swoim powiecie do działań w zakresie podstawowym lub specjalistycznym zgodnie z zasadami obowiązującymi KSRG. W ramach ukończonego kursu podstawowego, w nowym programie, strażacy będą przygotowani również do używania hydrauliki, ponieważ kurs ten zawiera elementy ratownictwa technicznego.
Podsumowanie
Na realizację pełnego szkolenia podstawowego w zawodzie strażak przewidziano 177 dni szkoleniowych, na które składają się: 2 dni na rozpoczęcie i zakończenie szkolenia, 78 dni (622 godziny) teorii i praktyki w szkole oraz 90 dni praktyk zawodowych w jednostce. Program ten obowiązuje osoby, które wstąpiły do PSP po 31 października 2016 roku. Ze szczegółami programu można zapoznać się na stronie internetowej Komendy Głównej PSP: www.straz.gov.pl.