Historia miejscowości Pruska Łąka (Preußisch Lanke) oraz rozwój pożarnictwa w regionie Żywiecczyzny i Pszczyny to fascynujące opowieści o zmianach społecznych, administracyjnych i kulturowych.
Historia Pruskiej Łąki (Preußisch Lanke)
Pochodzenie i rozwój miejscowości
Wieś Pruska Łąka, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie golubsko-dobrzyńskim, w gminie Kowalewo Pomorskie, ma bogatą historię. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z XV wieku, kiedy to w 1403 roku występowała pod nazwą Lanke. Pod koniec XV wieku znana była jako Preusche Lance, a od 1670 roku jako Pruskołąka. W czasach krzyżackich majątek liczył 35 włók i należał do komturstwa w Kowalewie.
Od 1554 roku wieś zmieniała właścicieli, należąc do rodów Mieszkowskich, Elbanowskich, a także do toruńskiego burmistrza Jana Strofanta. Następnie, drogą spadku, przeszła na Jana Kretkowskiego, Adama Dąbskiego i Tomasza z Lubrańca Dąbskiego. Dąbscy wydzierżawili wieś dominikanom toruńskim, a władze pruskie uznały majątek za dobra klasztorne.
W latach 1778-1783 osiedliło się tu 18 pruskich rodzin. W 1868 roku wieś liczyła 15 domów mieszkalnych, które zamieszkiwało 179 osób. W 1790 roku właścicielem ponownie został Stanisław Dąbski.
Dwór i majątek
W latach 1861-1900 majątek należał do rodziny Steinbartów, Emila i jego syna Oskara. W 1900 roku obszar gruntów liczył około 625 hektarów. Prawdopodobnie właśnie dla rodziny Steinbartów wzniesiono tu pod koniec XIX wieku obecny, piętrowy dwór. Po 1920 roku gospodarzem majątku został Roman Kenzer.
W 1937 roku gospodarstwo odznaczało się wysoką kulturą rolną, prowadzono tu hodowlę bydła i koni, odstawiano mleko, a w parku hodowano jelenie i daniele. W latach 1939-1945 miejscowość nosiła nazwę Preußischlanke. Po wojnie majątek został znacjonalizowany przez Skarb Państwa Polskiego. Obecnie dwór pełni funkcję budynku mieszkalnego.
Opis architektoniczny i park
Dwór jest piętrowy, wzniesiony na planie prostokąta i nakryty dwuspadowym dachem. W fasadzie po bokach znajdują się dwie alkierzowe wieże na planie połówek sześciokąta. Elewację ogrodową akcentuje nietypowy ryzalit, zbudowany na podobnym planie, z dostawionymi okrągłymi przybudówkami po bokach.
Park z końca XIX wieku ma powierzchnię 1,3 hektara. Niegdyś liczył prawdopodobnie 4 hektary, a jego zachodnią granicę wyznaczała droga gruntowa. W północnym narożniku widoczne są relikty dawnego stawu. Na terenie majątku zachowała się również murowana kuźnia z końca XIX wieku.
Historia Pożarnictwa na Żywiecczyźnie
Początki Zawodowej Straży Pożarnej w Żywcu
Dnia 1 stycznia 1968 roku rozpoczęła swoją służbę dla społeczeństwa Żywiecczyzny powołana uchwałą Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie - Zawodowa Straż Pożarna (ZSP) w Żywcu. Komendantem został ppor. W dniu powołania ZSP wraz z Komendą Powiatową tworzyło 23 strażaków. W pierwszym roku działalności ZSP na terenie powiatu żywieckiego zanotowano 101 pożarów.
W 1975 roku, w wyniku reformy administracyjnej, Zawodową Straż Pożarną w Żywcu zaliczono do kategorii „B”, a na każdej zmianie służbę pełnił pluton.
Ważne wydarzenia i trudności
Działalność ZSP w Żywcu była naznaczona licznymi interwencjami, w tym długotrwałą 40-godzinną akcją ratowania przepompowni na ul. w styczniu 1982 roku.
W uznaniu za służbę i działalność na rzecz zabezpieczenia rejonu żywieckiego, społeczeństwo miasta Żywca i okolicznych gmin ufundowało dla ZSP sztandar, który został poświęcony i przekazany Jednostce na rynku w dniu 30 czerwca 1990 roku. Tego samego dnia oddano do użytku długo oczekiwaną nową strażnicę przy ul. Objazdowej w Żywcu. Na stanowisko Dowódcy Kompanii ZSP powołany został mł. chor. poż. Tadeusz Pal, a Szefem Kompanii został st. ogn.
Rok 1991 był trudnym okresem dla ZSP, charakteryzującym się brakiem funduszy na sprzęt, środki gaśnicze, ubrania dla strażaków, ogrzewanie strażnicy, a nawet paliwo do wozów bojowych.
Transformacja i dalszy rozwój
Z dniem 1 lipca 1992 roku, w świetle zmian ustawowych, po prawie 25 latach działalności przestały istnieć Komenda Rejonowa Straży Pożarnych i Zawodowa Straż Pożarna w Żywcu. W tym 25-letnim okresie strażacy z ZSP w Żywcu brali udział w gaszeniu około 2600 pożarów, w ponad 1000 akcjach „Ratownictwa Technicznego” (związanych z usuwaniem skutków katastrof, wypadków i powodzi) oraz w kilkuset tzw. akcjach interwencyjnych.
Decyzją Komendanta Głównego PSP stanowisko Komendanta Rejonowego PSP w Żywcu objął kapitan inż. Stanisław Kuliński. Wszyscy funkcjonariusze pożarnictwa, którzy złożyli swój akces do PSP oraz ślubowanie, rozpoczęli służbę w tej formacji, zachowując ciągłość służby. Łącznie w PSP zatrudnionych było wówczas 79 osób, z czego 13 w Komendzie i 66 w JRG.
Spisali historię pożarnictwa na terenie Gminy Kotla
W październikową noc 1992 roku w Łękawicy gaszono pożar zabytkowego, drewnianego kościoła pochodzącego z XVI wieku.
Z dniem 30 czerwca 1993 roku na emeryturę odszedł bryg. mgr inż. Czesław Pruski, długoletni Komendant ZSP oraz Dowódca JRG, odznaczony wieloma medalami i orderami. Na emeryturę z Komendy odszedł także st. ogn. Grzegorz Habdas, po przesłużeniu w straży 30 lat i 5 miesięcy.
1 czerwca 1994 roku na nowo utworzone stanowisko Zastępcy Komendanta Rejonowego PSP powołany został st. asp.
W maju 1995 roku Żywiec odwiedził Ojciec Święty Papież Jan Paweł II.
W 1996 roku, podczas ostrej i długiej zimy, ratowano zwłaszcza zwierzęta. Wiosną i latem zmorą strażaków były pożary traw, łąk i lasów. Jesienią w całym rejonie trwała akcja przeciwpowodziowa, podczas której broniono mostów, umacniano wały, pompowano wodę z zalanych domów i piwnic. W okresie pięcioletniego istnienia PSP zadania dla strażaków zwiększyły się o ratownictwo ekologiczne i medyczne.
Rok 1997 to kolejna wielka powódź na Żywiecczyźnie. Tym razem strażakom udało się uratować przed nieuchronnym zalaniem przepompownię i część dzielnicy Zabłocie. W grudniu 1998 roku JRG otrzymała nowy samochód gaśniczy GBA 2/17 marki Renault.
Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej
W 1999 roku, w wyniku reformy administracyjnej kraju, Komenda Rejonowa PSP została przemianowana na Komendę Powiatową Państwowej Straży Pożarnej, stając się bardziej samodzielną pod względem finansowym i organizacyjnym.
W listopadzie 2000 roku strażacy z JRG brali udział w akcji gaśniczej Zakładów Produkcji Tworzyw Sztucznych Polarcap w Siemianowicach Śląskich. Na przełomie lipca i sierpnia 2000 roku 11 strażaków z PSP w Żywcu, w ramach działań Batalionu Śląskiego, brało udział w skutecznej obronie Sandomierza przed powodzią. W lipcu 2001 roku miała miejsce kolejna akcja powodziowa, podczas której zerwane zostały dwa mosty w Jeleśni, a kilka innych uratowano.
W 2003 roku, w 35. rocznicę powstania ZSP w Żywcu, żywieckim strażakom wręczono nowy sztandar.
1 lutego 2005 roku nastąpiła zmiana warty w KP PSP Żywiec. Na emeryturę odszedł asp. sztab. Tadeusz Jafernik. Nowym Zastępcą Komendanta Powiatowego został mł. bryg. mgr inż. Józef Pietraszko.
Państwowa Straż Pożarna w Żywcu oprócz działalności operacyjnej i prewencyjnej prowadzi również działalność szkoleniową, zarówno dla potrzeb własnych, jak i dla jednostek OSP powiatu żywieckiego. W 2005 roku KP PSP uhonorowano medalem „Za zasługi dla Województwa Śląskiego”. Komenda Powiatowa utrzymuje współpracę z niemieckimi strażakami, a w 2009 roku nawiązała współpracę z węgierskimi strażakami z Dabos.
Strażacy z Żywca zanotowali również osiągnięcia na arenach sportowych, w tym zajęcie V miejsca w Mistrzostwach Polski w Sportach Pożarniczych w 1984 roku w Białymstoku.
W siedzibie Komendy Powiatowej znajduje się nowoczesne Stanowisko Kierowania, w pełni wyposażone i odpowiadające dzisiejszym standardom. W powiecie żywieckim działają 64 jednostki OSP.
Historia Ochotniczej Straży Pożarnej w Łące (Pszczyna)
Początki i organizacja
Pierwsze zapiski dotyczące ochotniczego pożarnictwa w Łące znajdują się w „Acta Specialia” Królewskiej i Książęcej kancelarii archiwalnej w Pszczynie. Informują one, że już w 1857 roku istniała w Łące organizacja przeciwpożarowa. Łąka w tym czasie podzielona była na trzy okręgi, a każdy z nich dysponował własnym sprzętem przeciwpożarowym, takim jak beczki na wodę, wiadra i ręczne sikawki.
W 1883 roku powstaje jedna organizacja pod nazwą Ochotnicza Straż Pożarna w Łące, która uzyskuje akceptację księcia pszczyńskiego i rozpoczyna swoją działalność. W 1887 roku rozpoczęła się budowa remizy, w której składowany jest sprzęt przeciwpożarowy otrzymany od istniejących dotychczas trzech organizacji przeciwogniowych.
Historia Ochotniczej Straży Pożarnej w Łące sięga 1923 roku, w którym to ówczesny organista, Michał Pieniążek, powołał jednostkę pożarniczą.
Uroczystości stulecia OSP w Łące
W niedzielę 26 czerwca odbyły się uroczystości z okazji 100-lecia powstania Ochotniczej Straży Pożarnej w Łące. W wydarzeniach uczestniczyli m.in. Starosta Rzeszowski Józef Jodłowski, który objął patronat honorowy nad tym wydarzeniem, oraz Wicestarosta Marek Sitarz. Uroczystości jubileuszowe rozpoczęła Msza Święta w Kościele św.
Po podniesieniu flagi państwowej na maszt i przybliżeniu historii jednostki wszystkim zebranym uhonorowano odznaczeniami zasłużonych druhów i wbito gwoździa do tablicy pamiątkowej.
Cele Ochotniczej Straży Pożarnej
Głównymi celami Ochotniczej Straży Pożarnej są:
- Prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom oraz współdziałanie w tym zakresie z innymi instytucjami i organizacjami społecznymi.
- Bierzenie udziału w akcjach ratowniczych przeprowadzanych w czasie pożarów i innych klęsk.
- Uświadamianie ludności o konieczności i sposobach ochrony przed pożarami oraz przygotowywanie jej do udziału w ochronie przeciwpożarowej.
- Bierzenie udziału w obronie cywilnej.
- Rozwijanie wśród członków OSP zainteresowań w dziedzinie kultury, oświaty i sportu.
Książęce Remizy i Polowania w Raszkowicach
Droga książęca "Fürsten Weg"
Od pszczyńskiego zamku w kierunku "Łąckiej Grobli", wzdłuż rzeczki "Młynówka", obok leśniczówki "Stachoniówka", przez Raszkowice aż do tzw. "Czornych Dołów" biegła książęca droga spacerowa, przeznaczona dla książęcych bryczek, zwana "Fürsten Weg". Była ona pielęgnowana do końca drugiej Wojny Światowej.
Historyczne polowanie Wilhelma II
Ta droga i las Raszkowice wiążą się z historycznym wydarzeniem, które miało miejsce w 1917 roku. Opis tego wydarzenia pochodzi z ustnego przekazu śp. Siostry Rodrygi ze Zgromadzenia Córek Bożej Miłości, córki gajowego w Raszkowicach, pana Koniecznego, urodzonej w 1902 roku. Opisaną drogą książęcą orszak cesarski Wilhelma II, cesarza Prus, wraz z wieloma gośćmi zaproszonymi przez księcia Jana Henryka XV Hochberga, przyjechał do gajówki Raszkowice na polowanie.
Wcześniej, na końcu wsi Łąka, orszak zatrzymał się w miejscu, gdzie dzieci szkolne z Łąki przywitały cesarza śpiewem i deklamowaniem wierszy. Polowanie odbyło się na polach i w lesie Raszkowice. Gajówka i postawiony w pobliżu namiot były miejscem na posiłek i odpoczynek. W czasie, gdy „panowie” polowali, „damy” przygotowywały posiłki.
Książęce remizy łowieckie
Książęta pszczyńscy, a szczególnie Hochbergowie, bardzo lubili polować. W owym czasie zwierzyny łownej i ptactwa było bardzo dużo, ponieważ dbał o to sam książę Hochberg, zakładając i pielęgnując remizy (ostoje dla zwierzyny). Ślady po tych remizach znajdują się jeszcze pomiędzy osiedlem Piastów a kościołem Podwyższenia Krzyża Świętego w Pszczynie, gdzie znajduje się figura Matki Bożej Fatimskiej. Poza tym, ostojami dla zwierzyny i ptactwa były jeszcze: piękny "Wawrzyczków Las", wytrzebiony w czasie budowy zapory wodnej; "Waliczków Las" tzw. Klimowe Goje; "Brudków Las" - dziś tylko zagajnik; "Nierządów Lasek" - iglasty, bardzo młody, wytrzebiony przez wojsko radzieckie w 1945 roku; "Pasieki" - wytrzebiony w 1945 roku; "Parskie Dziury" oraz Strzelnica na tzw. Poligonie.