Przeciwpożarowy wyłącznik prądu

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) to kluczowe urządzenie w systemach bezpieczeństwa pożarowego, zaprojektowane w celu odcięcia dopływu energii elektrycznej do wszystkich odbiorników w obiekcie podczas pożaru, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne do prowadzenia akcji ratowniczej i bezpieczeństwa.

Jego rola jest nieoceniona, ponieważ umożliwia bezpieczne prowadzenie działań gaśniczych oraz ochronę osób i mienia poprzez minimalizowanie ryzyka porażenia prądem czy powstania dodatkowych zagrożeń elektrycznych. PWP odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa pożarowego obiektów budowlanych, a jego prawidłowe wprowadzenie do obrotu i certyfikacja są niezbędne do spełnienia obowiązujących przepisów.

Podstawy Prawne i Obowiązek Stosowania PWP

Funkcja oraz obowiązek stosowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu w obiektach budowlanych zostały szczegółowo określone w przepisach prawa polskiego. Głównymi aktami prawnymi regulującymi tę kwestię są:

• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz.U. 2019 poz. 1065, zmienione m.in. t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1225). Zgodnie z §183 tego rozporządzenia, przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien odcinać dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem tych, które muszą działać podczas pożaru.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010 r. nr 109, poz. 719 z późn. zm.), które kwalifikuje PWP jako urządzenie przeciwpożarowe.

Zgodnie z tymi przepisami, przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy stosować w budynkach lub strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub zawierających strefy zagrożone wybuchem. Obowiązek ten dotyczy zarówno obiektów nowo wznoszonych, jak i modernizowanych. Nawet jeśli jest to obiekt zabytkowy, musi on spełniać te wymagania.

PWP musi być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany. Odcięcie dopływu prądu przez PWP nie może spowodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej, w tym zespołu prądotwórczego. Wyjątkiem są źródła zasilające oświetlenie awaryjne (jeśli występuje) oraz inne urządzenia elektryczne, które muszą funkcjonować w czasie pożaru.

Budowa i Zasada Działania PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) składa się z trzech głównych komponentów, dla których wymagany jest certyfikat:

• Urządzenie uruchamiające (UU PWP)
• Urządzenie sygnalizujące (US PWP)
• Urządzenie wykonawcze (UW PWP)

Urządzenie uruchamiające (UU PWP)

Urządzenie uruchamiające to zazwyczaj przycisk sterowania zdalnego PWP, lokalizowany w pobliżu wejścia do budynku. Pozwala ono na podanie sygnału (łącznikiem mono- lub bistabilnym) do automatyki PWP lub bezpośrednio na cewkę urządzenia wykonawczego PWP. Jego zadaniem jest zainicjowanie procesu wyłączenia energii elektrycznej w obiekcie zgodnie z zaprogramowanym scenariuszem oraz sygnalizacja stanu dozoru wraz z informacją o stanach podłączonych do niego urządzeń wykonawczych.

Ręczne przyciski uruchamiająco-sygnalizujące PWP mogą mieć podwójną sygnalizację LED, informującą o statusie:

• Dioda zielona - stan uruchomienia (zaświeca się po aktywacji wyłącznika).
• Dioda czerwona - stan dozoru (świeci się, gdy wyłącznik jest załączony i w trybie normalnej pracy).

W momencie aktywacji (np. zbicia szybki), czerwona dioda powinna zgasnąć, a zielona zapalić, informując o uruchomieniu wyłącznika. Zielona dioda powinna być zasilana z osobnego źródła, najlepiej sprzed wyłącznika.

Przyciski mogą być typu A (tory zwierne NO otwierają się, a tory rozwierne NC zamykają się po zbiciu szybki) lub typu B (przycisk stały odblokowywany przez "RESET", gdzie po zbiciu szybki należy go wcisnąć ręcznie, by tory odpowiednio się zamykały lub otwierały).

Urządzenie sygnalizujące (US PWP)

Urządzenie sygnalizujące to sygnalizator optyczny (np. LED), który jednoznacznie wskazuje wyłączenie zasilania obiektu. Sterowany jest za pośrednictwem automatyki urządzenia wykonawczego PWP lub bezpośrednio ze styków krańcowych aparatu wyłączającego, informując o fizycznym przełączeniu styków.

Urządzenie wykonawcze (UW PWP)

Urządzenie wykonawcze PWP to aparat, którym zazwyczaj jest rozłącznik lub wyłącznik. Stanowi on element mechanicznego odłączenia dopływu energii elektrycznej do budynku. Składa się z głównych aparatów wyłączających (rozłącznika spełniającego wymagania normy PN-EN 60947-3:2021-07 lub wyłącznika spełniającego wymagania normy PN-EN 60947-2:2018-01+A1:2020-06) wraz z układem zasilania oraz automatyką kontrolno-sterującą. Całość jest zabudowana w oddzielnej obudowie, zapewniającej odpowiednie warunki środowiskowe. Urządzenie wykonawcze jest instalowane w pomieszczeniu technicznym, w złączu kablowym lub przy wejściu do budynku.

Rozwiązania Techniczne PWP

Istnieją różne rozwiązania techniczne dla systemów PWP, różniące się złożonością i poziomem bezpieczeństwa:

Proste rozwiązania

W najprostszych systemach, urządzenia uruchamiające są połączone równolegle, co oznacza, że naciśnięcie dowolnego z nich powoduje wyłączenie urządzenia wykonawczego i odcięcie napięcia zasilającego budynek. Urządzenie sygnalizacyjne (sygnalizator LED) jest sterowane z wyjść modułu lub bezpośrednio ze styków krańcowych urządzenia wyłączającego, odzwierciedlając jego stan.

To rozwiązanie nie posiada kontroli nad instalacją sterującą pomiędzy urządzeniem uruchamiającym a wykonawczym, co wymaga wzmożonych prac konserwacyjno-serwisowych. Jest zalecane dla obiektów ze stałą obsługą techniczną oraz możliwością czasowego wyłączenia zasilania w celu testowania instalacji. Do zadziałania wyłącznika mogą być używane wyzwalacze wzrostowe (otwierające styki po podaniu napięcia na cewkę) lub zanikowe (otwierające styki po zaniku napięcia).

W przypadku wykorzystania wyzwalaczy 230VAC, na urządzenie uruchamiające doprowadzone jest napięcie 230V, co wymaga odpowiedniego dostosowania styków i lampek sygnalizacyjnych.

Zaawansowane rozwiązania (z modułem kontrolno-sterującym MKIN-PWP)

To rozwiązanie jest preferowane dla rozległych i skomplikowanych obiektów przemysłowych, budynków biurowych oraz użyteczności publicznej, gdzie czasowe wyłączenie zasilania do celów testowych jest niemożliwe lub utrudnione. Zwiększa ono bezpieczeństwo poprzez zastosowanie modułu kontrolno-sterującego MKIN-PWP.

Zadania modułu MKIN-PWP obejmują:

• Kontrolę ciągłości przewodu do urządzenia uruchamiającego.
• Sterowanie wyzwalaczem zanikowym lub wzrostowym.
• Odliczanie czasu opóźnienia do wyłączenia (współpraca z systemami UPS).
• Współpracę z integratorem lub centralą sterującą, umożliwiając zdalne wyłączenie zasilania.

Moduł MKIN-PWP natychmiast po wykryciu uszkodzenia przewodu pomiędzy urządzeniem uruchamiającym a wykonawczym, wysyła sygnał o uszkodzeniu do systemu nadrzędnego (np. SSP lub BMS). Posiada również wyjścia sygnałowe dla innych sekcji wyłącznika, systemów nadrzędnych oraz systemów UPS. Cała automatyka sterująco-sygnalizująca jest zasilana z zasilacza buforowanego z akumulatorem, zapewniającym ciągłość dostawy energii na minimum 30 minut, nawet w przypadku zaniku zasilania sieciowego.

Moduł MKIN-PWP może łączyć się z systemami integracji lub wizualizacji za pośrednictwem interfejsu RS485 (np. protokół BacNET MS/TP, Modbus) i może być wyposażony w sterownik programowalny z dodatkowymi modułami wejść/wyjść.

Wymogi Certyfikacyjne PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) podlega obowiązkowi certyfikacji w Polsce. Wynika to z:

• Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz.U. z 2016 r., poz. 1966 z późn. zm.). Od 1 stycznia 2021 r. obowiązek ten jest w pełni egzekwowany, po zakończeniu okresu przejściowego.

Dla PWP nie ma zharmonizowanej normy UE, co oznacza, że znakowanie CE nie jest możliwe. Zamiast tego, wymagane są następujące dokumenty i procedury:

• Krajowa Ocena Techniczna (KOT) - wydawana przez Jednostkę Oceny Technicznej (JOT), stanowi dokument odniesienia dla wyrobu i określa jego właściwości użytkowe.
• Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych - wydawany przez Jednostkę Certyfikującą.
• Krajowa Deklaracja Właściwości Użytkowych - wystawiana przez producenta.

Wprowadzenie PWP do obrotu jest możliwe dopiero po uzyskaniu tych dokumentów. PWP został zakwalifikowany do grupy 10 stałych urządzeń przeciwpożarowych w krajowym systemie oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych w klasie pierwszej. Obejmuje to zarówno zestawy PWP, jak i ich elementy składowe (urządzenia wykonawcze, sygnalizujące, uruchamiające).

Należy pamiętać, że PWP nie wymaga Świadectwa Dopuszczenia do stosowania w ochronie przeciwpożarowej wydanego przez CNBOP, gdyż nie znajduje się na wykazie wyrobów objętych tym wymogiem.

Dopuszczenie Jednostkowe - Kiedy jest możliwe?

Procedura dopuszczenia jednostkowego wyrobu budowlanego do użytkowania w konkretnym obiekcie (zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o wyrobach budowlanych) jest przeznaczona dla szczególnych przypadków. Jej celem jest niehamowanie rozwoju technologicznego w sytuacjach, gdy nowe technologie nie mają jeszcze dostępnych na rynku wyrobów wprowadzonych do obrotu według standardowych procedur.

Jednakże dopuszczenie jednostkowe nie może być rozwiązaniem zamiennym dla wyrobów budowlanych, w tym urządzeń przeciwpożarowych, które są już dostępne na rynku i wprowadzone do obrotu na podstawie przepisów krajowych oraz oznakowane znakiem budowlanym „B”.

Warunki dopuszczenia jednostkowego wyrobu budowlanego zgodnie z wytycznymi GUNB to:

• Wyrób nie jest przeznaczony do powszechnego stosowania.
• Wyrób nie jest objęty normą zharmonizowaną ani europejską oceną techniczną (ani krajową oceną techniczną).
• Wyrób nie może być produkowany seryjnie z przeznaczeniem do stosowania powszechnego.
• Wyrób nie może stanowić przedmiotu swobodnego obrotu handlowego.
• Dopuszczenie jednostkowe dotyczy wyłącznie wyrobu budowlanego, który wymaga indywidualnego zaprojektowania i wytworzenia z uwagi na specjalne, niestandardowe potrzeby obiektu.

Wymagania Instalacyjne

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany. Kluczowym wymogiem jest instalacja PWP w oddzielnej obudowie, na której producent umieszcza znak „B” wraz z numerem certyfikatu. Wyjątkiem może być możliwość zabudowy w jednym standardzie elektrycznym sekcji PWP z zasilaczem tego samego producenta oraz centralą sterującą, co może poprawić ergonomię rozdzielni przeciwpożarowej.

Aparat elektryczny stanowiący element wykonawczy PWP (sterowany przy pomocy przycisku) jest zazwyczaj instalowany w rozdzielnicy głównej budynku, zlokalizowanej w pomieszczeniu wydzielonym pożarowo, lub w rozdzielnicy pożarowej.

Integracja z Innymi Systemami i Rodzaje Zasilania

Certyfikowany PWP jest przystosowany do współpracy z różnymi systemami zarządzania i bezpieczeństwa, takimi jak:

• Systemy Sygnalizacji Pożaru (SSP)
• Integratory
• Centrale Sterujące urządzeniami przeciwpożarowymi
• Systemy Zarządzania Budynkiem (BMS)

Może działać z opóźnieniem (np. w celu umożliwienia bezawaryjnego zamknięcia serwerów). Podstawowe funkcje do uwzględnienia w scenariuszu pożarowym to kontrola stanu załączony/wyłączony oraz kontrola uszkodzenia.

Zadaniem PWP jest odcięcie dopływu prądu ze wszystkich źródeł zasilania obiektu, co obejmuje:

• Zasilanie podstawowe (sieć)
• Zasilanie rezerwowe (druga sieć, agregat prądotwórczy)
• Zasilanie awaryjne (np. UPS - Uninterruptible Power Supply)
• Inne układy zasilania (np. instalacje fotowoltaiczne PV o napięciu AC i DC, magazyny energii)

Możliwe jest również multiplikowanie poszczególnych urządzeń PWP w celu ochrony wielu obiektów w jednym systemie; jest to kwestia projektowa.

Konserwacja i Serwis

Podobnie jak inne urządzenia przeciwpożarowe, przeciwpożarowy wyłącznik prądu musi być okresowo konserwowany. Czynności konserwacyjne i przeglądy należy wykonywać zgodnie z zasadami określonymi w:

• Polskich Normach
• Dokumentacji Techniczno-Ruchowej (opracowanej przez producenta)
• Instrukcji obsługi (opracowanej przez producenta)

Konserwacja powinna odbywać się w okresach ustalonych przez producenta, jednak nie rzadziej niż raz w roku. Producent w instrukcji obsługi wskazuje podmioty upoważnione do wykonywania okresowych przeglądów i napraw PWP, co oznacza, że nie każdy elektryk z uprawnieniami może przeprowadzać te czynności.

Podsumowanie

Przeciwpożarowe wyłączniki prądu (PWP) są powszechnie stosowane w obiektach budowlanych i muszą być znakowane znakiem budowlanym „B” zgodnie z obowiązującymi przepisami. Wprowadzenie PWP do obrotu wymaga uzyskania Krajowej Oceny Technicznej (KOT), Krajowego Certyfikatu Stałości Właściwości Użytkowych oraz wystawienia Krajowej Deklaracji Właściwości Użytkowych przez producenta. Procedura jednostkowego dopuszczenia może być stosowana jedynie w wyjątkowych przypadkach, nie zastępując standardowej ścieżki certyfikacyjnej dla wyrobów dostępnych na rynku. PWP ma za zadanie wyłączyć wszystkie rodzaje zasilania obiektu, w tym podstawowe, rezerwowe (agregaty, UPS) oraz alternatywne (PV, magazyny energii), zapewniając maksymalne bezpieczeństwo podczas akcji pożarowej.

tags: #przeciwpozarowy #wylacznik #pradu #allegro #lodz