Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu: Przepisy, Oznakowanie i Rola w Bezpieczeństwie

Bezpieczeństwo przeciwpożarowe w obiektach przemysłowych, mieszkalnych i użyteczności publicznej jest jednym z najważniejszych aspektów zarządzania ryzykiem. Choć często bywa niedoceniany, przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) pełni kluczową rolę w zapobieganiu rozprzestrzeniania się ognia oraz minimalizacji szkód powstałych wskutek pożaru.

Czym jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP)?

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) to specjalne urządzenie elektryczne przeznaczone do szybkiego i bezpiecznego odcięcia zasilania elektrycznego w sytuacji zagrożenia pożarowego. Jego zadaniem jest odcięcie dopływu energii elektrycznej do instalacji i urządzeń, które mogą być źródłem zapłonu lub podtrzymywać pożar. W praktyce wyłącznik ten jest stosowany w obiektach, gdzie istnieje ryzyko pożaru, np. w zakładach produkcyjnych, magazynach, halach przemysłowych, a także w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych i użyteczności publicznej. Przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy do urządzeń ochrony ppoż., a w razie pojawienia się ognia umożliwia odłączenie dopływu prądu i bezpieczne prowadzenie akcji gaśniczej.

Obowiązek Stosowania PWP: Kto i Gdzie?

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) jest wymagany w budynkach i obiektach, w których istnieje podwyższone ryzyko pożaru oraz tam, gdzie przepisy określają obowiązek stosowania takich zabezpieczeń. Konieczność stosowania przeciwpożarowych wyłączników prądu w instalacjach elektrycznych w budynkach wynika z zapisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

Konkretne Obiekty i Miejsca

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury dotyczącym warunków technicznych budynków (WT 2021) oraz normami przeciwpożarowymi, PWP musi być stosowany w obiektach takich jak:

• Hale produkcyjne i magazyny z materiałami łatwopalnymi.
• Pomieszczenia techniczne i serwerownie.
• Parkingi podziemne lub garaże wielopoziomowe.
• Budynki użyteczności publicznej o dużym natężeniu ruchu osób.
• Obiekty o zwiększonym ryzyku pożaru, np. laboratoria, stacje paliw, kotłownie.
• Budynki mieszkalne wielorodzinne powyżej określonej wysokości (np. powyżej 12 m), gdzie konieczne jest szybkie odcięcie zasilania w razie pożaru.
• Szpitale i placówki ochrony zdrowia.

W tych miejscach przeciwpożarowy wyłącznik prądu jest nie tylko zalecany, ale stanowi element wymogów ochrony przeciwpożarowej oraz warunków technicznych użytkowania budynków.

Dodatkowe Wymogi Branżowe

W pomieszczeniach z instalacjami o podwyższonym ryzyku iskier, np. kotłownie, serwerownie, pomieszczenia techniczne, stosowanie PWP jest wręcz obowiązkowe ze względu na ryzyko zapłonu. W niektórych branżach, np. przemysł chemiczny czy petrochemiczny, wymogi mogą być jeszcze bardziej restrykcyjne i określone w szczegółowych przepisach lub standardach branżowych.

Ewolucja Przepisów Prawnych Dotyczących PWP

Podstawy prawne stosowania Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu (PWP) były przedmiotem ewolucji, mającej na celu ujednolicenie wymagań i zapewnienie najwyższego poziomu bezpieczeństwa. Wymóg systemu oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych nr 1 dotyczy grupy 10 wyrobów budowlanych - stałych urządzeń przeciwpożarowych (wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ciepła i dymu oraz tłumienia wybuchu, systemy ewakuacyjne), w tym Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu (PWP).

Początki Obowiązku (2002 rok)

Przepis stosowania Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu (PWP) jest stosunkowo dawno wprowadzony, gdyż obowiązuje od 2002 roku. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz.U. 2019 poz. 1065 z późniejszymi zmianami) w paragrafie 183 określa:

• ust. 2: Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP), odcinający dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru, należy stosować w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub zawierających strefy zagrożone wybuchem.
• ust. 3: Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany.
• ust. 4: Odcięcie dopływu prądu przeciwpożarowym wyłącznikiem nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej, w tym zespołu prądotwórczego, z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeżeli występuje ono w budynku.

Niestety, w myśl tego rozporządzenia nie powstały żadne akty wykonawcze normalizujące wymagania dotyczące budowy oraz funkcjonalności PWP. Projektanci zgodnie z powszechną wiedzą techniczną projektowali PWP w oparciu o dostępne na rynku urządzenia, co powodowało, że praktycznie każdy PWP wykonany na obiekcie mógł różnić się budową i parametrami, wyglądem użytych elementów składowych oraz funkcjonalnością. W efekcie wprowadzało to utrudnienia w obsłudze oraz konserwacji takich rozwiązań z uwagi na brak unifikacji.

Wprowadzenie Krajowego Systemu Oceny (2016 rok)

Dopiero w 2016 roku Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1966 z późniejszymi zmianami) określiło sposób deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych zgodnie z krajowym systemem oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych wyrobów budowlanych. W systemie tym Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu PWP zakwalifikowany został do grupy 10 - stałych urządzeń przeciwpożarowych, na które wymagany jest krajowy system oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych nr 1. Krajowy system oceny nr 1 określa działania producenta związane z oceną i weryfikacją stałości właściwości użytkowych wyrobu budowlanego, a także zakres tej oceny i weryfikacji, przeprowadzanej na zlecenie producenta przez jednostkę certyfikującą lub laboratorium badawcze akredytowane zgodnie z ustawą z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. poz. 542, 1228 i 1579).

Z uwagi na powyższe, aby wprowadzić do obrotu Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu PWP, należy go wykonać na podstawie krajowej specyfikacji technicznej - jest to Polska Norma (w przypadku PWP nie występuje) lub krajowa ocena techniczna (KOT), która określa typ wyrobu budowlanego. Skutkuje to wydaniem krajowego certyfikatu stałości właściwości użytkowych - dokumentu wymaganego do sporządzenia krajowej deklaracji właściwości użytkowych.

Zakończenie Okresu Przejściowego (2021 rok)

Do Rozporządzenia z 2016 roku wprowadzono okres przejściowy i rocznie go przedłużano aż do 2021 roku. Dopiero w Rozporządzeniu Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 grudnia 2020 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2020 r. poz. 2297) - okresu przejściowego nie wydłużono poprzez nieujęcie na liście urządzeń, dla których obowiązuje okres przejściowy. Z dniem 1 stycznia 2021 roku zaczął obowiązywać krajowy certyfikat stałości właściwości użytkowych dla Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu PWP w postaci zestawu oraz jego elementów składowych:

• urządzenia uruchamiające,
• urządzenia sygnalizujące,
• urządzenia wykonawcze.

Niestety, do 23 marca 2022 r. "prawo było martwe", ponieważ na rynku nie było certyfikowanego wyrobu w postaci Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu PWP.

Dopuszczenie Jednostkowe (Art. 10 ust. 1 Ustawy o Wyrobach Budowlanych)

W okresie przejściowym wprowadzano do obrotu PWP na podstawie dopuszczenia jednostkowego zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o wyrobach budowlanych z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. 2004 Nr 92, poz. 881). Art. 10 ust. 1 ustawy znajduje zastosowanie wyłącznie w szczególnych przypadkach, dotyczy wyrobu budowlanego, który wymaga indywidualnego zaprojektowania i wytworzenia ze względu na specjalne, niestandardowe potrzeby, przeznaczonego do jednego, konkretnego zastosowania, często wymagającego dostosowania urządzeń produkcyjnych do jego wytworzenia. Natomiast droga jednostkowego dopuszczenia została wyłączona z możliwości wprowadzenia do obrotu wyrobów budowlanych w postaci PWP w zakresie powszechnie dostępnych urządzeń z certyfikatem stałości właściwości użytkowych, objętych Krajową Oceną Techniczną KOT od 23 marca 2022 r. Procedura dopuszczenia jednostkowego nie jest rozwiązaniem zamiennym dla urządzeń dopuszczonych do obrotu i odpowiednio oznakowanych znakiem budowlanym, w tym dla Przeciwpożarowych Wyłączników Prądu (PWP), chyba że wymagane są specjalne niestandardowe wymagania dla urządzenia i/lub obiektu budowlanego, których nie spełnia urządzenie objęte Krajową Oceną Techniczną KOT.

Krajowa Ocena Techniczna (KOT) jako Dokument Odniesienia

Ocenę właściwości użytkowych wyrobu, o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 3 zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r., stanowią ustalenia zawarte w Krajowej Ocenie Technicznej (KOT) w zakresie właściwości użytkowych tego wyrobu. Z uwagi na to KOT staje się dokumentem odniesienia dla wyrobu budowlanego i stanowi w tym wypadku stanowisko z wymaganiami tak jak norma wyrobu dla urządzenia przeciwpożarowego, jakim jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP). Podstawowe wymagania dla urządzeń budowlanych są wymienione w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.

Jak Wybrać i Utrzymać PWP?

Przy wyborze Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu należy uwzględnić następujące aspekty:

• prąd znamionowy i wytrzymałość prądową urządzenia,
• typ wyłącznika - ręczny, automatyczny lub hybrydowy,
• stopień ochrony IP dopasowany do warunków środowiskowych,
• możliwość integracji z systemami alarmowymi,
• posiadanie wymaganych certyfikatów i norm.

Montaż wyłącznika powinien wykonać wykwalifikowany elektryk zgodnie z projektem i przepisami. Regularne przeglądy i konserwacja są niezbędne, aby zapewnić niezawodne działanie urządzenia w sytuacji awaryjnej.

Zalety Stosowania PWP

Zastosowanie Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu niesie ze sobą szereg kluczowych korzyści dla bezpieczeństwa:

• Zwiększenie bezpieczeństwa osób i mienia - szybkie odcięcie prądu eliminuje ryzyko iskier i zapłonu.
• Minimalizacja szkód pożarowych - ogranicza rozprzestrzenianie ognia przez przewody elektryczne.
• Ochrona sprzętu i instalacji - zapobiega uszkodzeniom urządzeń elektrycznych.
• Spełnienie wymogów prawnych i norm - zgodność z przepisami BHP i przeciwpożarowymi.
• Ułatwienie akcji ratowniczej - pozwala na bezpieczniejsze działania straży pożarnej.

Oznakowanie Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu

Ppoż. wyłącznik prądu musi być odpowiednio oznakowany. W myśl rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, urządzenia przeciwpożarowe to urządzenia służące do zapobiegania powstawaniu, wykrywania oraz zwalczania pożarów lub ograniczania ich skutków (mogą to być urządzenia stałe lub półstałe, uruchamiane ręcznie lub samoczynnie). Jednym z takich urządzeń jest PWP. Wyłącznik powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do budynku lub złącza, co jest również zgodne z § 183 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku. Znak Do głównego wyłącznika prądu jest niezbędnym ogniwem w łańcuchu bezpieczeństwa przeciwpożarowego. W każdym biurze, zakładzie pracy, szkole i innych placówkach publicznych muszą znajdować się znaki przeciwpożarowe informujące o umieszczeniu sprzętu ppoż. bądź o wytycznych zgodnie z przepisami ppoż. Znak został wykonany z wysokiej jakości materiałów o dużej wytrzymałości na warunki atmosferyczne i mechaniczne, a trwały nadruk utrzymuje się przez wiele lat. Znaki na płycie PCV często posiadają piankowe przylepce umożliwiające montaż na dowolnej powierzchni.

Bibliografia

• [1] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz.U. 2019 poz. 1065 z późniejszymi zmianami).
• [2] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1966 z późniejszymi zmianami).
• [3] USTAWA z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. poz. 542, 1228 i 1579).
• [4] Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 grudnia 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2020 r. poz. 2297).
• [5] USTAWA o wyrobach budowlanych z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. 2004 Nr 92, poz. 881).
• [6] GUNB - Zasady stosowania wyrobów budowlanych.
• [8] USTAWA z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. 1994 Nr 89 poz. 414).

tags: #przeciwpozarowy #wylacznik #pradu #piktogram